De polder zit opeens muurvast

Hervormingen arbeidsmarkt

Werkgevers en vakbonden vinden dat de arbeidsmarkt op de schop moet. Maar over oplossingen lopen de meningen te sterk uiteen.

Premier Mark Rutte, maandag op het Binnenhof na formatiegesprekken met CDA, D66 en ChristenUnie. Foto Robin Utrecht / ANP

Het was niet waar de vier partijen aan de formatietafel op hadden gehoopt: als nieuw kabinet moeten VVD, CDA, D66 en ChristenUnie nu zelf gaan bedenken hoe het verder moet met het groeiende aantal flexbanen, het ontslagrecht en loondoorbetaling bij ziekte. De werkgevers en vakbonden, die daar al heel lang over praatten, zijn er niet uitgekomen. Het ‘polderoverleg’ is mislukt.

Het komende kabinet, dat al instabiel kan zijn met maar één zetel meerderheid, weet dan waar wat het te wachten staat: gedoe, acties, verzet.

„Achterbannen”, zei werkgeversvoorzitter Hans de Boer op maandagmiddag, „zijn steeds minder compromisbereid.” Die willen nu, denkt hij, een duidelijk resultaat en heldere taal. „De polder heeft altijd standpunten bij elkaar weten te brengen door wollige taal. Maar die tijd is voorbij.”

Het idee was dat werkgevers en vakbonden het kabinet zouden adviseren over loondoorbetaling bij ziekte, flexibel werken en langdurige werkloosheid. Over één ding waren de sociale partners het eens: er worden te weinig vaste contracten uitgedeeld. Maar over de oplossingen werden ze het helemaal niet eens – na bijna twee jaar onderhandelen. Volgens betrokkenen lag er helemaal niks waar ze mee verder konden.

Vakbonden zeggen dat het duurder moet worden om flexkrachten en zzp’ers in te huren. Zo wordt het aantrekkelijker om iemand in dienst te nemen. Werkgevers willen daar niks van weten. Zij zeggen dat ondernemers geen vaste contracten dúrven te geven, omdat de ontslagregels te streng zijn. En omdat zieke werknemers nog twee jaar doorbetaald moeten worden. De bonden willen absoluut niet tornen aan de ontslagregels.

Botsende belangen

Daar komt bij: de werkgevers zijn het onderling óók niet eens. Kleine ondernemers, verenigd in MKB-Nederland, willen graag dat er veel verandert. Zij hebben last, zeggen ze, van de regels over doorbetaling bij ziekte. Voor een baas met vijf werknemers is het duur om een zieke twee jaar door te betalen én vervanging te regelen.

Voor grote werkgevers, verenigd in VNO-NCW, is de noodzaak tot verandering er veel minder. Zij zijn eraan gewend om rekening te houden met een bepaald percentage ziekteverzuim in hun bedrijf. Bij hen kan het werk van een zieke ook makkelijker worden verdeeld over collega’s.

Verschillende belangen zijn er ook gekomen door de nieuwe ontslagregels van het kabinet-Rutte II. Voor grote bedrijven is ontslag goedkoper geworden, omdat ze een kleinere zak geld mogen meegeven. Voor kleine ondernemers is de ontslagvergoeding nu even hoog, maar eerder hoefden zij zo’n vergoeding vaak juist niet te betalen – voor hen was het een verslechtering. Ze moeten nu ook met stevige argumenten komen, opgebouwd in een dossier. Grote bedrijven hebben daar een afdeling P&O voor.

Bij de vakbonden zien ze dan ook al een tijdje dat VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer in het overleg een wel heel ontspannen indruk maakt. Van hem, zo lijkt het, hoeven al die afspraken met de werknemers niet.

In het kabinet dat eraan komt, zitten geen linkse partijen zoals de PvdA en de SP, met een bijna vanzelfsprekende band met de vakbonden. De VVD geldt als een ondernemersvriendelijke partij, het CDA is de partij van Hans de Boer, bij D66 is er zelfs een uitgesproken afkeer van het stroperige polderoverleg. Bij de vakbeweging denken ze in De Boers houding te zien: met dit kabinet zitten wij als werkgevers op rozen. Dan hoeven we dus ook niks toe te geven wat ons niet bevalt.

Dat kan waar zijn. Van VVD-onderhandelaar Halbe Zijlstra is bekend dat hij niks wil veranderen aan de fiscale voordelen die zzp’ers hebben én dat hij graag minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil worden.

Actievoeren

Toch heeft Zijlstra er nu weinig belang bij om zichzelf te laten zien als de grote vriend van de werkgevers. Daarmee zou hij meteen zijn eigen politieke en maatschappelijke tegenwind organiseren – bij de linkse partijen in de oppositie en de nieuwe voorzitter van de FNV Han Busker, die zich nog zal willen bewijzen als activistisch.

Over Busker zeggen sommige betrokkenen hetzelfde als over Hans de Boer: waarom zou hij nu compromissen willen sluiten? Met een linkse oppositie is het goed actievoeren.

En zo zit het muurvast. Deze dinsdag moeten De Boer en Busker opnieuw bij de formerende partijen langskomen. Niet omdat iemand nog denkt dat er nu een oplossing bedacht kan worden. Het kabinet-in-wording laat er vooral mee zien dat de polder nog serieus wordt genomen.

Andersom zullen de werkgevers en vakbonden de politieke partijen blijven opzoeken – maar voorlopig niet meer samen.