Duits debat: meer duet dan duel

Bondsdagverkiezingen

In een tv-debat drie weken voor de verkiezingen lukte het SPD’er Schulz niet zich af te zetten tegen de ervaren Merkel.

Een bezoeker van een sportschool in Dresden volgde zondag het enige debat tussen bondskanselier Angela Merkel (CDU/CSU) en haar uitdager Martin Schulz (SPD). Foto Sebastian Kahnert/AP

In het tv-debat in de aanloop naar de Duitse verkiezingen botsten Angela Merkel en haar uitdager Martin Schulz zondagavond wel, maar op belangrijke punten waren ze het roerend met elkaar eens. Zo onderschreef Schulz op het gevoelige thema van de vluchtelingencrisis het omstreden besluit dat Merkel in 2015 nam, om de Duitse grens niet voor de vluchtelingen te sluiten.

Zo leek het debat soms meer op een duet dan een duel, zoals een Duitse tv-commentator opmerkte. Het tweegesprek liet zien dat een voortzetting van de grote coalitie van christen-democraten en sociaal-democraten op inhoudelijke gronden mogelijk is. Volgens een eerste peiling vond 55 procent van de kijkers Merkel, en 35 procent Schulz overtuigender.

Met nog drie weken te gaan tot de Bondsdagverkiezingen was vooral de druk op Schulz (SPD) groot. Al maanden staat de SPD in de peilingen ver achter op CDU/CSU van Merkel. Afgelopen week zei 38 procent van de kiezers tegen opiniepeilers voor de christen-democraten te kiezen, en slechts 24 procent voor de SPD.

Schulz deed in het debat wel zijn best om de verschillen met Merkel aan te scherpen, maar slaagde daarin niet erg. Van de twaalf jaar dat Merkel geregeerd heeft, was de SPD acht jaar haar coalitiepartner en dus medeverantwoordelijk voor het beleid. Dat beperkte Schulz’ mogelijkheid om Merkel hard aan te vallen. Daar komt bij dat Schulz in zijn vorige functie als voorzitter van het Europees Parlement nauw met Merkel heeft samengewerkt en ook haar vluchtelingenbeleid heeft gesteund.

De opmerkelijke situatie ontstond zondagavond dat Merkel en Schulz samen tegenover sceptische journalisten de gezinshereniging van vluchtelingen verdedigden, omdat het internationale recht Duitsland daartoe verplicht. Ook waren ze het eens dat de onderhandelingen met Turkije over toetreding tot de Europese Unie afgebroken moeten worden.

Wel hekelde Schulz de manier waarop Merkel in 2015 het besluit had genomen de stroom vluchtelingen toe te laten, namelijk zonder overleg met Europese partners. Als bondskanselier moet je in een moeilijke situatie soms snel een knoop doorhakken, kaatste Merkel terug.

Het debat was voor Schulz, die bij veel Duitsers nog betrekkelijk onbekend is, de beste kans zich te presenteren en te profileren – en nu voor het eerst op gelijk niveau met de bondskanselier. Maar Merkel markeerde het verschil in status nadrukkelijk. Kort nadat Schulz had verteld dat hij onlangs overlegd had met minister van Buitenlandse Zaken (en partijgenoot) Sigmar Gabriel, liet Merkel zich ontvallen dat ze zondag over Noord-Korea had gesproken met de Franse president Macron en maandag zou bellen met president Poetin en diens ambtgenoot in China.

Merkel en Schulz waren het erover eens dat de islam bij Duitsland hoort, maar haatpredikers niet. De bondskanselier voegde daar aan toe dat alleen een islam bij Duitsland hoort die de Duitse Grondwet respecteert.

Op het belangrijkste campagnethema van de SPD, het streven naar meer sociale rechtvaardigheid, slaagde Schulz er niet in het Merkel moeilijk te maken. Hij erkende dat het economisch goed gaat met Duitsland, maar onderstreepte dat dat niet geldt voor iedereen in Duitsland. Zo zouden er twee miljoen werklozen zijn. Merkel corrigeerde hem: er zijn 2,5 miljoen werklozen, maar ze was blij dat dat de helft was van toen ze in 2005 aantrad – en overigens was iedere werkloze er één te veel. Zo liet Schulz zich bij dit thema, waarmee zijn partij probeert haar oude achterban terug te winnen, de kaas van het brood eten.

Schulz beet van zich af op het thema binnenlandse veiligheid, waar hij Merkel verweet steeds hetzelfde ‘trucje’ te gebruiken en de verantwoordelijkheid voor problemen af te schuiven op linkse deelstaatregeringen. Gevraagd naar mogelijke coalities zei Merkel dat ze in geen geval zal regeren met (anti-immigratiepartij) AfD of met Die Linke. En, voegde ze daaraan toe, de kijkers hebben recht op evenveel duidelijkheid van de heer Schulz. Die wilde zich echter niet uitspreken over een mogelijke coalitie met Die Linke, en evenmin of hij opnieuw als kleinere partner in een coalitie met Merkel zou stappen.

Om de derde plaats bij de verkiezingen strijden vier partijen, die in de peilingen min of meer gelijk opgaan: AfD, FDP en Groenen kwamen afgelopen week op 8 procent, Die Linke op 9 procent. Na het debat van zondag, komen maandag de kleinere partijen aan de beurt: eerst de Beierse CSU (zusterpartij van Merkels CDU), de Groenen en Die Linke, daarna aangevuld met de AfD en de liberale FDP, die nu niet in de Bondsdag zitten.

Merkel staat voor continuïteit, maar gebruikte haar spreektijd juist ook om te benadrukken dat Duitsland in deze tijd voor grote veranderingen staat, en dat het leven van de mensen door digitalisering ingrijpend zal veranderen. Die uitdagingen wil ik met u aangaan, zei ze in haar slotwoord tot de kijker, en ik denk dat we dat voor elkaar krijgen („schaffen”) – een al dan niet bewuste toespeling op haar omstreden uitspraak in de vluchtelingencrisis: ‘Wir schaffen das!

Commentaar pagina 17