Column

De wereld wacht niet op de formatie

De Haagse Stemming Vandaag is dag 173 van de formatie. Schrijf je in om de Haagse Stemming elke dag als nieuwsbrief te ontvangen.

Het demissionaire kabinet neemt nog een beslissing over nieuwe militaire missies. Onduidelijkheid over hoe ver de formatieonderhandelingen nu echt zijn. Gemor in de SP over de partijtop. En ‘Jesse de film’ gaat eindelijk in première.

DE WERELD DRAAIT DOOR: Precies een week geleden schreef informateur Gerrit Zalm aan de Tweede Kamer dat een nieuw kabinet nog even op zich zal laten wachten. De rest van de wereld wacht ondertussen alleen niet. En dus zal het demissionaire kabinet nog een besluit nemen over het verlengen van de militaire missies waarbij Nederland op dit moment is betrokken. Vandaag kondigt het kabinet dat aan in een brief aan de Tweede Kamer, binnenkort wordt waarschijnlijk bekendgemaakt dat de missies verlengd worden. Een serieus dilemma, noemt Bert Koenders de demissionaire beslissing vandaag in een vraaggesprek met NRC.” Maar op het terrein van de buitenlandse en veiligheidspolitiek liggen er serieuze uitdagingen en we moeten regeren.” Die uitspraken deed Koenders overigens nog vóór de nieuwe kernproef van Noord-Korea, die de demissionair minister dit weekend fel bekritiseerde.

Profileringsdrang: Wat de beslissing vóór een nieuwe missie vereenvoudigt: geen van de partijen die op dit moment onderhandelen over een nieuw kabinet is er tegen. Was men over andere zaken maar net zo eensgezind. Tom-Jan Meeus beschreef zaterdag hoe je in het conflict over de lerarensalarissen vorige week een onofficieel einde kon zien van de werkwijze die Rutte II overeind hield: elkaar iets gunnen. Ook de formerende partijen zijn vooral bezig met zichzelf te profileren, in plaats van compromissen te zoeken. Straks, zo schrijft Meeus, hebben we “coalitiepartijen die alléén nog bezig zijn met het eigen gezicht. Niet met het gezicht van de regering. Dan hebben we zóveel coalitiepartijen met een eigen gezicht dat we het gezicht van de regering amper nog kunnen zien.”

De toon: Demissionair minister Jet Bussemaker leek het daar zaterdag bij het Oog op Morgen mee eens: ook zij benadrukte de prettige verhoudingen binnen Rutte II, terwijl ze de felle toon van partijgenoot Lodewijk Asscher afkeurde. “Ik dacht: het helpt niet. De constructieve houding die we altijd gehad hebben, waarmee we oplossingen vonden, laten we nou zorgen dat we dat aan het eind ook doen.”

Geen plaat? Ander mooi citaat van Meeus: “Een formatie die zich voltrekt alsof het 50Plus-bestuur gaat mountainbiken: remmen bij elk kuiltje.” Maandag trapt de karavaan verder in het Johan de Witthuis, maar waar op de route ze precies zitten blijft onduidelijk. Uit de brief van Zalm bleek vorige week dat het overzicht van uitgaven en inkomsten, de zogeheten “plaat”, nog lang niet verwacht hoeft te worden. Maar in juli leken die financiële plannen al bijna klaar, bracht politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet dit weekend in herinnering. Een rondvraag leert: het ontbreken van “de plaat” was inderdaad een gelegenheidsargument. Handig, om de PvdA niet tegemoet te hoeven komen in haar wens voor hogere lerarensalarissen. Grote kans dus dat de financiële berekeningen al een stuk verder zijn dan officieel vermeld.

Kamerlid wordt lobbyist: Toen Pieter Duisenberg in augustus als VVD-Kamerlid opstapte viel dat niet overal even goed. Krap vijf maanden na zijn herverkiezing ruilde Duisenberg het parlement alweer in voor het voorzitterschap van de universitaire lobbyclub VSNU. Uit de VVD kwamen wat lauwe bedankjes voor de gedane arbeid, Kamervoorzitter Khadija Arib zei “teleurgesteld” te zijn. Ook onder de achterban in zijn nieuwe functie klinkt inmiddels gemor: studenten van de Universiteit van Amsterdam zijn het niet eens met Duisenbergs duidelijke rechtse profiel. De reactie van het bestuur UvA was niet veel hartelijker: Duisenberg was voor de functie weliswaar “de beste die er was” maar heeft wel een “stevig legitimiteitsprobleem waar hij zelf iets aan moet doen.” Maar goed dat Duisenberg goed om kan gaan met politieke tegenstanders, lezen we vandaag in een profiel in NRC. Al recreërend komt hij met zijn opponenten vaak toch tot een compromis. “Zo kwam een akkoord met GroenLinks-leider Jesse Klaver tot stand over het nieuwe leenstelsel, onder het afdak van Duisenbergs tuin. PvdA’er Mohandis voer eens mee op de motorboot van Duisenberg: ‘Varen, praten over de dingen. We versterkten elkaar.’”

WAT WIJ LEZEN: Morgen verschijnt het boek pas officieel, maar de afgelopen dagen was het al volop in de media. Voormalig SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen schrijft in haar memoires openhartig en kritisch over haar tijd bij de partij. Vooral oud-fractievoorzitter en -partijvoorzitter Jan Marijnissen komt weinig fraai naar voren. Een boeman, die de fractie met harde hand regeert en ook na zijn officiële vertrek nog vergaande invloed uitoefent binnen de hele partij. Tegen politiek redacteur Petra de Koning vertelde Gesthuizen niet alleen over haar persoonlijke worsteling, maar ook over de wrijving binnen de SP over een harder asiel- en integratiebeleid. “Het is de partijtop die zich vervreemdt van de achterban. De top kijkt naar de peilingen. Maar als zij een ander soort partij willen zijn, met een onsje erbij van het beleid van VVD, CDA en PVV over migratie, krijgen ze ook andere leden.”


Zacht gemor:
In NRC lieten ook andere SP’ers zich kritisch uit over de partijcultuur in het algemeen en Marijnissen in het bijzonder. Dat samenwerking met de VVD bij voorbaat werd uitgesloten zit veel leden niet lekker, aldus oud-Tweede Kamerlid Farshad Bashir. “Maar de partijtop saboteerde dat landelijk op voorhand. Zonder daarover met de fractie of het partijcongres te spreken. We moesten het uit de krant vernemen.” Vanuit de SP bleef het vooralsnog akelig stil. Alleen Eerste Kamer-fractievoorzitter Tiny Kox verdedigde Marijnissen zaterdag bij Kamerbreed, zij het zuinigjes. Zijn beoordeling van de samenwerking met Marijnissen? “Het is te doen.”

WAT WIJ VOLGEN: Vrijdag maakte de Kiesraad al bekend dat de eerste stap in een aanvraag voor een raadgevend referendum over de wet die geheime diensten meer bevoegdheden geeft 10.000 handtekeningen heeft verzameld. Vandaag publiceert de Kiesraad dat besluit in de Staatscourant en kan de tweede fase van start gaan. Vanaf nu hebben de initiatiefnemers zes weken de tijd om 300.000 handtekeningen te verzamelen. Gaat het ze lukken? Dat GeenStijl zich vrijdag alvast achter het initiatief schaarde zal bij menigeen in Den Haag nu al voor angstige déja-vu’s zorgen.

WAT WIJ KIJKEN: Vanavond is het zover en komt ‘Jesse de Soap’ eindelijk tot een einde met ‘Jesse de Première’. In verschillende filmhuizen en theater Carré wordt de film over de GroenLinks-leider vertoond. Mogelijk was die laatse zaal overigens toch een maatje te groot: vanochtend waren nog volop kaarten (à 19 euro) te bestellen.“De film die niemand mocht zien”, noemde Jesse Klaver de documentaire vrijdag zelf in zijn nieuwsbrief. Maar niemand? Nee, één NRC-journalist bekeek de film vorige week al wel en gaf zijn oordeel. Op televisie, in Goedemorgen Nederland, geeft Philip de Witt Wijnen vanochtend een extra voorbeschouwing.

NB: Emilie van Outeren is de komende weken afwezig. In haar afwezigheid schrijven Haagse redacteuren Clara van de Wiel (@claravandewiel) en Pim van den Dool (@pimvandendool) vanaf vandaag elke werkdag NRC-nieuwsbrief De Haagse Stemming.