In Kenia is 90 procent eerlijk niet meer genoeg

Besluit Hoge Raad Kenia

Kenia siddert na van het ongeldig verklaren van de presidentsverkiezing. De onafhankelijkheid van de rechters heeft wel een prijs.

Aanhangers van de oppositie doen alsof ze huilen voor president Kenyatta, tijdens een feest in een sloppenwijk, na de rechterlijke uitspraak. Foto Yasuyoshi Chiba/AFP

’De waarheid heeft gezegevierd!”, jubelt een vrouw van ongeveer dertig in een bar in Nairobi, vol met oppositieaanhangers die feestvieren. In een drinkgelegenheid aan de andere kant van de straat, met sympathisanten van de Keniaanse regering, is het juist angstvallig stil. „Hoe kan een handjevol rechters ingaan tegen de volkswil en de verkiezing van onze president Uhuru Kenyatta ongeldig verklaren?”, foetert een vrouw. „Ik begrijp de democratie niet meer. Kenia heeft geen geld voor nieuwe verkiezingen.”

De onverwachte uitspraak van de Keniaanse Hoge Raad vrijdag, om de presidentsverkiezingen van vorige maand ongeldig te verklaren wegens ‘onregelmatigheden’, hebben Kenia in grote verwarring gebracht. Tot afschuw van burgergroepen en advocaten trok een aangeslagen president Kenyatta in het weekeinde van leer tegen de zes leden van de Hoge Raad. Hij noemde hen „oplichters”, met wie hij nog een appeltje te schillen heeft. Zijn feestvierende rivaal Raila Odinga bestempelde de leden van de kiescommissie, die door de Hoge Raad op de vingers was getikt, juist als „criminelen”. Dergelijke opruiende taal voorspelt een nieuwe verkiezingscampagne vol haat.

Ongelooflijk. Een aardbeving. Een mijlpaal. Kenia, wegbereider voor Afrika. Met dergelijk bombast schreven Afrikaanse media over de uitspraak. „Het gaat niet om de politieke partijen”, schreef ’s lands grootste krant Daily Nation. „Dit is een zege voor het volk. De uitspraak toont de onafhankelijkheid van het gerechtelijk apparaat en kondigt het einde aan van een tijdperk van straffeloosheid, dat ons land op pijnlijke wijze te lang in zijn greep heeft gehouden.”

Geheime plek, mobieltjes uit

In veel Afrikaanse landen hebben bewoners hun vertrouwen in de eerlijkheid van verkiezingen verloren. „Nu heb ik meer vertrouwen dat als ik de volgende keer mijn stem uitbreng, deze niet wordt gestolen”, zegt een vrouw in Nairobi. Nanjala Nyabola, een politieke analist, spreekt over „een heropleving van de democratische krachten in Afrika”.

Sinds de continentwijde beweging voor herintroductie van het meerpartijenstelsel in de jaren negentig, worden in de meeste landen weer pluriforme verkiezingen gehouden. Maar eerlijk zijn ze vaak niet en de oppositie slaagde er nooit in om bij andere armen van het staatsapparaat haar gelijk te halen. Kiescommissies en hooggerechtshoven laten niet zelden hun oren hangen naar de zittende macht. Zeventien keer stapten oppositiepolitici in Afrika naar de hoge rechter na omstreden verkiezingen, zeventien keer kregen ze nul op het rekest. Dat is nu doorbroken. Ook de leden van de Keniaanse Hoge Raad stonden onder gigantische druk: enkele uren voor hun opzienbarende uitspraak zonderden ze zich daarom af op een geheime plaats en zetten ze hun mobieltjes uit.

Lees ook dit achtergrondverhaal over de verkiezingen in Kenia: Eens per vijf jaar zoeken Kenianen gerechtigheid

Paternalisme van buitenlanders

Voor buitenlandse verkiezingswaarnemers ontstaat ook een nieuwe situatie. Decennialang velden zij doorgaans milde oordelen, waarbij weliswaar onregelmatigheden werden gesignaleerd, maar ze toch hun fiat gaven en spraken van „een stap in de goede richting”. Op de dag dat vorige maand in Kenia 400 buitenlandse waarnemers op persconferenties de verkiezingen als geloofwaardig bestempelden, was de kiescommissie op onrechtmatige manier stemmen aan het tellen, waardoor het resultaat volgens de Hoge Raad gespeend was van geloofwaardigheid.

„Voor mij hebben de buitenlandse waarnemers aan geloofwaardigheid ingeboet”, sniert een sociaal werker in Nairobi. „Er bestaat niet zoiets als 90 procent eerlijke verkiezingen, er bestaat alleen 100 procent. We hebben het paternalisme van de buitenlanders niet meer nodig, Kenianen zijn door deze uitspraak een stuk volwassener geworden.”

Kenianen maken zich grote zorgen over een nieuwe stembusgang. Alleen de presidentsverkiezing moet over. Bij de andere verkiezingen, voor nationale en lokale parlementen, won de partij van Uhuru Kenyatta overweldigend. Vermoedelijk wint hij bij een nieuwe ronde opnieuw het presidentschap. Het gaat dus vooral om het principe van vlekkeloze verkiezingen.

Kenia betaalt daar een hoge prijs voor. Na de uitspraak kelderden in Nairobi de aandelen op de beurs, die daarom korte tijd sloot. De verkiezingen tot nu toe kostten 480 miljoen dollar. Analisten berekenden dat ze dit jaar een half procent van de economische groei hebben afgesnoept. Maar het meest negatieve aspect is dat nieuwe verkiezingen mogelijk weer haat en verdeeldheid tussen stammen en regio’s zullen zaaien.