Commentaar

Gezaghebbende stem Merkel voor Europa van geopolitiek belang

Bondsdagverkiezingen

Nu de volgende Bondsdagverkiezingen over drie weken aan de horizon zijn opgedoken, staat de Duitse kiezer afgaande op de peilingen voor de keuze tussen weer Angela Merkel (CDU) of de in het landsbestuur totaal onervaren nieuwkomer Martin Schulz (SPD).

Tijdens het tv-debat zondagavond tussen beide kandidaten stond Schulz, die vijf jaar voorzitter was van het Europees Parlement, voor de onmogelijke opgave om zijn achterstand van 14 procent in de peilingen te proberen in te lopen. Maar in het debat bleef hij toch veel meer de aardige oom zoals veel Duitsers hem zien en werd hij op geen enkel moment een gevaarlijke politieke concurrent die Merkel de macht betwist.

De strijd is ongelijk. Schulz heeft vooral veel Europese vergaderuren gemaakt. Aanvankelijk zorgde zijn naar Duitse begrippen ongewone spreekvaardigheid voor een wederopleving in de peilingen. Maar inmiddels is het realisme weer neergedaald over het Duitse politieke landschap.

Merkel is de gedoodverfde winnaar. Zij kan terugkijken op een zeer bewogen regeringsperiode. De Duitse bondskanselier leidde het land door vier ongelijksoortige crises, die echter stuk voor stuk zeer bedreigend waren voor de status quo in de economisch succesvolste lidstaat van de Europese Unie. Aan het begin van haar termijn herstelde zij de monetaire rust in de Europese Unie – en bij haar achterban – door in vele Brusselse nachtelijke crisisoverleggen een oplossing te vinden voor het Griekse schuldengat. Het was ook de Duitse bondskanselier die een hoofdrol speelde bij het pacificeren van de Oekraïnecrisis.

Daarna kwam de vluchtelingencrisis van 2015, toen honderdduizenden mensen een goed heenkomen zochten in Europa – en vooral ook in Duitsland. Merkels slagzin ‘Wir schaffen das’, ging de wereld over. Voor velen als bewijs van het nieuwe gastvrije Duitsland. Door anderen uitgelegd als naïeve uitnodiging aan het rapaille van de wereld. In werkelijkheid was het een beleidsplan.

De vierde, voor het Duitse zelfvertrouwen schokkende crisis, was die in de autoindustrie: het grootscheepse sjoemelen door autobouwers met dieselmotoren om de uitstoot van stikstof te verbloemen. Ook deze voor de werkgelegenheid zeer riskante crisis lijkt voorlopig bezworen.

Duitsland wacht, als de voortekenen niet bedriegen, een voortzetting van Merkel als aanvoerder van het landsbestuur. Hooguit is het de vraag wie de ‘junior partner’ wordt van de CDU. Blijft het de SPD? Of schuiven de Groenen aan, dan wel keert de liberale FDP terug op het pluche. Van belang is ook hoeveel zetels het rechts-populistische AfD in de wacht sleept. De vluchtelingencrisis zorgde twee jaar geleden voor een heropleving van deze toen zieltogende partij. Het vluchtelingenthema lijkt inmiddels geen rol van betekenis te spelen. Het zou gaan om klassieke thema’s als zorg, werk en veiligheid. Maar schijn kan bedriegen en het AfD kan het bestaande machtsevenwicht in de Bondsdag doen verschuiven.

Zelf verklaarde Merkel zaterdag in Der Spiegel dat zij wel degelijk heeft geaarzeld of zij zich voor een vierde termijn kandidaat moest stellen. Dat is terecht, want machtsbederf is een reëel risico voor iedere politieke leider die zo lang regeert als Merkel nu doet.

Daar staat tegenover dat in een wereld die moet luisteren naar de luimen van mannen als Trump, Poetin, Xi en Erdogan, het doordachte, gezaghebbende en onverstoorbare Europese stemgeluid van een vrouw als Angela Merkel van niet te onderschatten waarde is.