Air France-KLM wordt beetje Chinees

Luchtvaart

Maandag spreken aandeelhouders van Air France-KLM zich uit over verkoop van aandelen aan partners in China en de VS.

China Eastern is één van de buitenlandse luchtvaartmaatschappijen waar Air France-KLM mee samenwerkt. De Chinezen nemen nu een belang van 10 procent in de Frans-Nederlandse combinatie. Foto Aly Song / Reuters

De piloten van KLM dachten dat het rond was, maar ze staan nog steeds met lege handen. Een eigen vertegenwoordiger in de top van moederbedrijf Air France-KLM is nog niet in zicht. Pilotenbond VNV wil dat hun cao-afspraak dit jaar wordt nagekomen en eist anders 26,7 miljoen euro terug van KLM.

De pilotencommissaris is een pionnetje in een veel groter schaakspel. Maandagochtend komen de aandeelhouders van Air France-KLM in Parijs bijeen voor een ingelaste vergadering. Ze moeten instemmen met ingrijpende wijzigingen in de eigendomsverhoudingen van het concern. Een maand geleden maakten vier luchtvaartmaatschappijen bekend dat ze hun banden aanhalen, en daarmee een draai geven aan de verhoudingen in de mondiale luchtvaart.

Sterk op Heathrow

Op de lucratieve transatlantische routes tussen Europa en de Verenigde Staten worden twee bestaande partnerschappen samengevoegd tot één joint venture. Air France-KLM werkte al samen met Delta Airlines, nummer twee van de VS, en het in mei failliet verklaarde Alitalia. Delta werkte ook samen met Virgin Atlantic, dat een sterke positie heeft op Londen Heathrow. Air France-KLM koopt voor bijna 250 miljoen euro 31 procent van Virgin Atlantic. Delta – dat al 49 procent van Virgin bezit – koopt voor 375 miljoen euro een belang van 10 procent in Air France-KLM.

Daarmee versterkt Air France-KLM zijn positie ten opzichte van de twee andere grote combinaties op de transatlantische route: Lufthansa-United en British Airways-American Airlines. De nieuwe combinatie krijgt twaalf knooppunten in Europa en de VS. Ook belangrijk: door het toetreden van Virgin staan de maatschappijen sterker in de strijd tegen opkomende concurrenten tussen Europa en de VS; budgetvliegers als Norwegian, WOW Air en de deze zomer gestarte British Airways-dochter Level.

De tweede transactie gaat over het verkeer de andere kant op. China Eastern Airlines, de nummer twee van China, koopt 10 procent van Air France-KLM. Daarmee versterkt Air France-KLM de bestaande samenwerking op de routes tussen Europa en groeimarkt China.

Luchtvaartmaatschappijen, soms ook directe concurrenten, werken samen om hun netwerken op elkaar aan te laten sluiten en klanten betere verbindingen te bieden. Internationale fusies zijn zeer beperkt mogelijk omdat landen grenzen stellen aan het belang van buitenlandse eigenaren. Daarom wijken de bedrijven uit naar joint ventures en allianties.

Naast strategische voordelen zien analisten ook financiële logica in de koop- en verkoopoperatie. Met de 750 miljoen euro van Delta en China Eastern kan Air France-KLM niet alleen een deel van Virgin kopen, maar ook een deel van de schuld aflossen en misschien zelfs wat investeren. Zoals Jonathan Wober van onderzoeksinstituut CAPA in de Financial Times zegt: „Dit geld kan helpen om eindelijk wat minder te focussen op kostenbesparing en weer eens te gaan groeien.” Anderen wijzen erop dat de aankoop van Virgin het kernprobleem van Air France-KLM – te duur ten opzichte van concurrenten – niet oplost.

De keerzijde van de deal betreft de gevolgen voor bestuur en macht. Air France-KLM levert een deel van zijn onafhankelijkheid in en krijgt daar geen invloed elders voor terug. Door de aandelenverkoop aan Delta en China Eastern gaat het bezit van de Franse staat van 17,6 naar 14 procent. Angst voor verlies van zeggenschap zorgt op de aandeelhoudersvergadering van maandag wellicht voor enige weerstand.

De twee kopers krijgen allebei een zetel in de raad van commissarissen van Air France-KLM. Delta draagt (voorlopig) het bedrijf voor, China Eastern een ervaren bestuurder. Beiden worden maandag benoemd.

Nieuwe toezichthouders

Het geschuif in de top raakt ook de moeizame relatie tussen Air France en KLM. De vijftienkoppige raad van commissarissen, met topman Jean-Marc Janaillac als voorzitter, telt slechts vier Nederlanders. Met de nieuwe leden verwatert de Nederlandse invloed weer iets meer.

De derde nieuwkomer, een wettelijk verplichte tweede werknemerscommissaris, wordt maandag nog niet benoemd. Pilotenbond VNV eist deze zetel op. Die commissaris is een van de tegenprestaties die zij afspraken in ruil voor een driejarige ‘inlever-cao’ die eind dit jaar afloopt.

Janaillac steunt het pleidooi om een Nederlander te benoemen. Of het een piloot wordt is echter afhankelijk van de voordracht van de Europese ondernemingsraad van Air France-KLM. Dat is een forse hindernis: steun voor een pilotenlobby is in dat gezelschap niet vanzelfsprekend.