Opinie

Vijf jaar om de wereld te redden

Klimaatcrisis is watercrisis. Houston, Bangladesh en Sierra Leone laten zien hoe urgent het probleem is, schrijft ‘watergezant’ . Maar wie denkt dat je er alleen komt met repareren achteraf en investeren in betere dijken vergist zich. Waterland Nederland is verplicht zijn expertise met de wereld te delen.

Klimaatopwarming zorgt voor meer regen. De ondergelopen Interstate 10 in Houston, woensdag. Foto David J. Phillip/AP

In Stockholm kwam deze week de wereld bijeen om te praten over de waterellende. Terwijl ministers van Milieu en van Financiën, investeerders, jonge waterhelden en watergekken tijdens World Water Week bespraken wat we daar samen, innovatief en dwars door alle belangen heen aan kunnen doen, zag je in Texas, Bangladesh en Sierra Leone precies waarom dat urgent is.

In 2015 sloten we een klimaatakkoord en onderschreven we de duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Maar papier alleen verandert de wereld niet. En wereldwijd repareren we nog steeds liever achteraf de schade van natuurrampen dan ons vol in te zetten om ze te voorkomen en ons weerbaarder te maken voor die onzekere toekomst.

Nederland doet dat laatste al duizend jaar, sinds onze eerste waterschappen. Water is onze cultuur geworden, verankerd in ons landschap, in onze manier van leven met water, in wetgeving, bij overheden, in het bedrijfsleven en kennisinstellingen. Maar net als Nederland leeft de wereld in meerderheid in steden langs rivieren en aan kusten. Plekken van voorspoed, maar steeds kwetsbaarder door klimaatverandering. Met meer en zwaardere stormen; volgens de VN is het aantal weergerelateerde rampen sinds 1980 jaarlijks verdrievoudigd. Met meer regen, omdat warmere lucht nu eenmaal meer water kan bevatten, zoals ‘Houston’ laat zien.

En waar het echt mis gaat, wonen de armsten en zwaksten, overgeleverd aan het geweld dat we zelf mede hebben veroorzaakt.

Klimaatcrisis is watercrisis. Negen van de tien natuurrampen zijn watergerelateerd. Tussen 1995 en 2015 richtten wind en water wereldwijd voor 1.700 miljard dollar schade aan, schat de VN. Zonder water geen energie en geen voedsel. Te veel water en toenemende ‘extremen’ gaan gelijk op met veel te weinig water; periodes van droogte gaan gelijk op met vluchtelingenstromen en conflicten. Terwijl we de natuurlijke watervoorraad in moordend tempo uitputten, bedreigt zeespiegelstijging onze steden en delta’s.

De keuze tussen voorkomen en repareren is dus vals. Het is én-én. Begin bij de bron: reductie van broeikasgas, zuinig en bewust omgaan met onze planeet en al onze bronnen. Maar bereid je tegelijkertijd slim voor op de extremen van morgen.

En Harvey drijft een wig in het Amerikaanse beleid, waar de aandacht bij de Republikeinen verder zal verschuiven naar investeren in grote infrastructuur om zo ook het bredere probleem van klimaatverandering ontwijken.

Hopelijk gebruikt Trump Harvey niet om wantrouwen en wanhoop te vergroten

Never waste a good crisis”, in rampspoed ligt een kans. Maar alleen als we groot denken. En met zorg voor de slachtoffers en de kwetsbaren na de ramp. Wie zijn huis, bedrijf of dierbaren heeft verloren, wil het liefst de tijd terugdraaien. Dan is een ramp geen kans maar een reden je af te keren van die toekomst. Wanhoop en wantrouwen voeden ontkenning. Het valt niet te hopen dat Trump Harvey gebruikt om zulke sentimenten te vergroten.

Toen ik na orkaan Sandy (2012) voor president Obama’s taskforce aan de wederopbouw van New York werkte, zag ik op een muur in New Jersey gespoten: „We All Hate You Sandy”. Maar door juist iedereen te betrekken bij de wederopbouw van hun stad – en niet alleen een dijk bouwen, maar de hele stadsontwikkeling aan te pakken, inclusief de scheiding van arme en rijke wijken – gaven we ze nieuw perspectief. Dat is investeren in de toekomst in plaats van in infrastructuur alleen.

We hebben geen tijd te verliezen: de Harveys van de wereld houden niet op, integendeel, ze worden elk jaar extremer. Wie volgt? Guangzhou of Miami? Volgens de Wereldbank is de omvang van de (financiële) schade door een hoge kans op overstromingen daar het grootst. Of wordt het Europa? Vorig jaar nog overstroomden Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk.

Lees ook de column van Lamyae Aharouay over Harvey: Harvey versus Trump.

Het kan anders. Nederland is het aan zichzelf en aan de wereld verplicht zijn kennis en expertise nog beter in te zetten. Met koplopers op het gebied van watertechnologie, urban delta management en maritieme technologie, onze eeuwenlange ervaring en innovaties op het vlak van bouwen met de natuur, waterbestuur en landschapsinrichting heeft Nederland een sterke positie. Nu al zorgt het koppelen van die kennis aan de dagelijkse praktijk in de vele regio’s in nood voor goede resultaten. Zo proberen we in de hele wereld het verschil te maken.

In Vietnam maakten we een plan voor de Mekongdelta dat nu met hulp van de Wereldbank wordt uitgevoerd. Datzelfde doen we in Peru, Myanmar en Bangladesh. Met disaster risk reduction teams (DRR) helpen we wereldwijd landen bij wederopbouw. En met de Rotterdamse Architectuurbiënnale (IABR) en ons nieuwe Centrum voor Klimaat Adaptatie werken we met de Chinese Investeringsbank (AIIB) aan baanbrekende voorbeeldprojecten in Zuid-Oost Azië, de regio die het zwaarst wordt bedreigd door klimaatverandering.

Klimaatverandering is een langzaam proces – „nog langzamer dan het Congres”, grapten we in het Witte Huis. Het perspectief moest om. Reageren op de ramp die Sandy had veroorzaakt én ons voorbereiden op de toekomst met extreem weer. Inmiddels worden in dertien staten miljarden geïnvesteerd in projecten, van een slimme dijk (park en brug tegelijk) rond Manhattan tot waterparken, het herstel van moeras en betere infrastructuur in Norfolk, Virginia. Maar onze ‘Sandy-klimaatstandaard’, die bepaalde waar je wel en niet moet bouwen, is vorige week door Obama’s opvolger in de prullenbak gegooid. Een standaard waar Republikeinen en Democraten het over eens waren.

We hebben nog maar vijf jaar om de omslag te maken, zegt Christiana Figueres, klimaatonderhandelaar van de VN voor het Parijs-akkoord. Dat biedt Nederland de kans om onze energietransitie nu waar te maken. En ons internationaal vol in te zetten op een waterveilige wereld. De noodzaak om snel resultaat te boeken is een kans: ideaal voor een goede business case én politieke actie. Lang genoeg om iets te bereiken én kort genoeg voor bedrijven en investeerders die snel verandering willen, inclusief een goede return on investment. Lang genoeg voor politieke ambitie én kort genoeg voor de politieke realiteit van één kabinetsperiode. Ambitieus genoeg om te verleiden én kort genoeg voor eenvoudige, doelgerichte acties. Vijf jaar geeft hoop. Het kan en het moet. En aan de vooravond van een nieuw kabinet in Nederland de ideale basis voor een ambitieus regeerakkoord.

Het gaat maanden duren voordat de industrie rond Houston weer volledig draait na de ontwrichting van orkaan Harvey: Orkaan raakt petrochemisch hart van de Verenigde Staten.