Twee jaar na Aylan maken vluchtelingen nog altijd de oversteek

Precies twee jaar geleden werd de peuter Aylan gevonden op het strand van Bodrum. De foto’s die van hem werden gemaakt, werden hét symbool van de vluchtelingencrisis. Die crisis duurt voort, laat The Guardian zien in een poëtische korte animatie.

The Guardian

Twee jaar geleden, op 2 september 2015 vonden reddingswerkers op het strand van Bodrum het levensloze lichaam van een jonge vluchteling. Een peuter nog.

Het jongetje heette Aylan Kurdi. Hij was drie jaar oud en had met zijn ouders in Damascus gewoond, totdat de burgeroorlog in Syrië het leven daar onmogelijk had gemaakt. Net als duizenden anderen vluchtte de familie Kurdi het land uit. Aylan en zijn ouders stapten op een boot naar het Griekse eiland Kos, maar de boot sloeg om en de peuter overleefde die ramp niet.
Aylan werd door een Turkse politieman uit de branding getild. De foto’s die van het kleine drama werden gemaakt, gingen de wereld over. Zo werd een driejarige uit Damascus het symbool voor de vluchtelingencrisis.

8.500 verdrinkingen in twee jaar tijd

In het jaar dat volgde op de dood van het jongetje, vielen nog eens 4.176 slachtoffers te betreuren: mensen die net als hij probeerden de Mediterraanse Zee over te steken en daarbij verdronken of ‘verdwenen’. En daarna, van september 2016 tot en met juli 2017, kwamen daar opnieuw 4.337 mensen bij. Het zijn cijfers van de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR). De organisatie werkte samen met de Britse krant The Guardian aan een animatiefilmpje waarin de wanhoop van een vader over de vlucht centraal staat.

Auteur Khaled Hosseini (Duizend schitterende zonnen en De vliegeraar), die zelf als tiener met zijn gezin uit Afghanistan vertrok, schreef voor UNHCR het korte literaire verhaal Sea Prayer: de brief van een Syrische vader aan zijn zoon, aan de vooravond van hun vertrek vanaf de kust. In een filmpje van zo’n zeven minuten spreekt een acteur de tekst uit, terwijl een 360-graden animatie zich langzaam voor de kijker ontvouwt. “We kiezen vaker voor animaties of creatievere vertelvormen, om het publiek kennis te laten nemen van zware of complexe onderwerpen. Dat hoeft niet per se in de vorm van een klassieke reportage”, zegt Francesca Panetta, editor voor de VR- en animatieproducties van The Guardian. “Op een bepaalde manier is de tekst die Hosseini schreef, ook journalistiek: duidelijk geïnspireerd op een waargebeurd verhaal en met als doel de situatie waarin deze vluchtelingen - een fenomeen dat de lezers kennen uit de nieuwsverslaggeving - inzichtelijk te maken.”

Vader hoopt dat zoon Marwan zijn roots niet zal vergeten - de boerderij van zijn oma, met geiten en kippen -, of zich het bruisende leven in Homs blijft herinneren, van gemoedelijke samenkomsten in gebedshuizen tot het winkelen in de souk. “Maar dat leven lijkt nu zelfs voor mij een leugen, of een langvervlogen gerucht.” Hij vreest dat Marwan de stad Homs vooral zal kennen als plek van hectische protesten, geweld en vallende bommen. En Marwans vader is bang voor de oversteek: “Ik kan je zeggen dat niets ergs zal gebeuren, dat je gewoon mijn hand moet vasthouden. Maar eigenlijk zijn dat slechts woorden. Het is een trucje dat vaders toepassen.” De zee blijft een grauw en onverschillig gevaar, terwijl Marwan voor zijn vader “‘vracht’ van de meest waardevolle soort” is.

Lees ook: “Je kunt niet naar de foto kijken zonder tranen in je ogen te krijgen”, schreef hoofdredacteur Peter Vandermeersch destijds over de foto van Aylan. De redactie besloot de verschrikkelijke foto wél te publiceren.

Veel kinderen

Over die zorgen die ouders doormaken zegt Hosseini zelf tegen The Guardian: “Toen ik de foto [van Aylan] zag, dacht ik direct aan het harde werken dat de opvoeding is. De zorgen, de angsten … We maken ons constant zorgen over het welzijn van onze kinderen, en om dan die persoon te zien voor wie je al die liefde over had, liggend op het strand en met het gezicht in het zand…”

Volgens de UNHCR bereikten tot nu toe in dit jaar 120.000 mensen Europa, van wie 13.700 kinderen. Het merendeel van hen reist zonder ouder. Ook die harde feiten zijn onderdeel van de video, aldus Panetta. “Juist die informatie aan het einde van het filmpje maakt duidelijk waarom we wilden stilstaan bij dit moment.”