Rijbewijs halen met geld van ‘Ome DUO’

Leenstelsel

De helft van alle studenten leent meer geld dan nodig is voor hun studie. Ze gaan ermee op vakantie, of trekken er rente van.

iStock

Een collectieve genezing van een onnodige leenangst: dat hadden studenten nodig volgens minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA) toen ze onder veel protest in 2015 het leenstelsel invoerde. Wie ging studeren zou voortaan tegen een zeer lage rente geld kunnen lenen van de overheid, in plaats van studiefienanciering te ontvangen. Studenten zouden hun studie moeten zien als een eigen investering in de toekomst, niet iets dat de regering gratis voor je regelt. Ze moesten er maar aan wennen, was het devies.

Twee jaar later zijn er signalen dat sommige studenten wel erg gemakkelijk van hun leenangst zijn afgekomen. Of die misschien nooit hebben gehad. Uit een rapport van het Nibud, dat vrijdag werd gepresenteerd, blijkt dat iets meer dan de helft van de studenten meer leent van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) dan nodig is voor hun studie. Dat zien ze vooral om te sparen voor de toekomst. En nog maar 12 procent van de studenten ziet een studieschuld als een probleem, tegenover een derde in 2015.

Voor veel studenten zal die conclusie niet nieuw zijn. Onderling gaat het vaak genoeg over gulle ‘Ome DUO’ die vrijwel gratis geld uitleent. Het internet staat vol met memes over snel geld van de overheidsinstantie. Inderdaad blijkt dat ruim een kwart van de studenten het maximale bedrag leent, bijna 900 euro.

Met de krant over hun beweegredenen daarvoor spreken, blijkt echter een ander verhaal. Geld, lenen en schulden zijn nu eenmaal gevoelige onderwerpen. Straks ziet je toekomstige baas dat je een schuld hebt van 40.000 euro, of – want ook dat komt gewoon voor – dat je ouders niet genoeg geld hebben om je te onderhouden. Maar uit gesprekken wordt wel duidelijk hoe breed het geld van DUO soms wordt ingezet.

Djamila, een 28-jarige geneeskundestudent uit Utrecht wier achternaam bekend is bij de redactie, leent vooral maximaal om haar ouders niet te belasten en toch een spaarpot te kunnen opbouwen. Ze werkt er ook bij. „Het is toch fijn om wat achter de hand te hebben als je fiets bijvoorbeeld kapot gaat. Dat is toch weer honderd euro.” Bovendien gaat ze binnenkort co-schappen lopen, waar geen stagevergoeding voor is.

Soms gaat het DUO-geld rechtstreeks naar de ouders omdat zij op die manier goedkoop kunnen lenen. Of studenten zetten het op de bank, waar ze door de hogere rente zelfs kunnen verdienen aan hun DUO-geld. En ja, er zijn er ook die inderdaad honderden euro’s per maand bijlenen om reizen te maken in Azië of meer biertjes te kunnen kopen – hoewel dat in het eerdere systeem ook al gebeurde, meldt het Nibud. Als lenen zo makkelijk gaat (het hele proces hoeft op de site van DUO niet meer te kosten dan vijf minuten) en de rente laag is, is de stap snel gemaakt.

Toch lijken de nieuwste cijfers van het Nibud vooral tegen die trend in te gaan. Sparen voor later of voor een buffer, waar de toename in lenen zit, doe je niet per se voor je lol.

Eline Oppewal (21), student aan de filmacademie in Amsterdam, besloot van geleend geld haar rijbewijs te halen. „Nu leen ik nog steeds omdat ik een tweede bachelor doe. Ik spaar veel op omdat ik op een gegeven moment niet meer mag lenen. Het geld kan ik gebruiken als ik over twee jaar verder wil studeren.”

Speelt terugbetalen dan helemaal geen rol? Oppewal: „Deels wel, want als ik op DUO kijk staat er wel altijd een fiks bedrag. Aan de andere kant: ik denk wel dat ik een baan kan krijgen en alles in termijnen kan afbetalen.” Djamila: „Het stelt me gerust dat ik dankzij mijn geneeskundestudie hoogstwaarschijnlijk wel een baan zal hebben waar je goed verdient. Waar ik me wel zorgen over maak is de trend dat er ook binnen de zorg steeds meer tijdelijke contracten komen. Dan denk je soms wel aan de studieschuld.”