‘De plaat’: altijd een handig excuus

Weekboek Formatie

Hebben de partijen écht nog geen idee waaraan ze straks het geld gaan uitgeven?

Ineens dook hij weer op deze week: ‘de plaat’. Pardon? Ja, de plaat. Zo noemen Haagse politici hun overzicht van uitgaven en inkomsten tijdens onderhandelingen. Aanleiding voor het opduiken was de bijna-crisis in het demissionaire kabinet. PvdA-leider Asscher wilde volgend jaar extra geld voor leerkrachten, premier Rutte kon hem die garantie niet geven. Uiteindelijk was Asscher tevreden met een zachte, mondelinge toezegging. Crisis afgewend.

De reden dat Asscher geen garanties kon krijgen: aan de formatietafel hebben ze ‘de plaat’ nog niet ‘rond’. Ze weten nog niet precies waar ze straks geld aan gaan uitgeven. Redelijk punt van de vier partijen, zou je denken. Je gaat niet je zegen geven aan 270 miljoen voor de leraren als je nog geen idee hebt wat je verder aan uitgaven in het regeerakkoord wilt stoppen.

Maar hoe langer je erover nadenkt, hoe onwaarschijnlijker het verhaal. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zitten nu ruim drie maanden te onderhandelen. In 2012 hadden Mark Rutte en Diederik Samsom binnen een week of drie al hun uitgaven en bezuinigingen ingevuld. Deze keer zitten aan tafel bovendien drie financiële whizzkids: Carola Schouten (ChristenUnie), Wouter Koolmees (D66) en de informateur: Gerrit Zalm (VVD).

Lees het laatste nieuws over de formatie in ons formatieblog

Bovendien is het in tegenspraak met wat de vier partijen eerder hebben gesuggereerd. Half juli klonk het nog: we hopen onze financiële plannen tijdens de ‘formatievakantie’ te laten doorrekenen. Dat lukte niet, maar Zalm werkte wel door – vooral aan ‘de plaat’. En dan zou er zes weken later nog steeds geen overzicht zijn?

Rondvragen leert: de onderhandelende partijen weten zelf ook wel dat ‘de plaat’ een gelegenheidsargument is. De bestedingsruimte is beperkt, hoor je, dus we moeten iedere uitgave nauwkeurig wegen. Of: de effecten moeten nog worden doorgerekend door het Centraal Planbureau. Maar gebrek aan overzicht? Neuh.

Vermoedelijk speelt er iets anders: niet alle partijen aan de formatietafel willen de PvdA tegemoet komen – en ‘de plaat’ vormt een handig excuus voor deze politieke keuze. Met name één partij wekt de stellige indruk voor een deal in het demissionaire kabinet te zijn gaan liggen: het CDA.

Afgelopen dinsdag, op het hoogtepunt van de bijna-crisis, belde Asscher met verschillende onderhandelaars. Gaan ze in het regeerakkoord straks wel écht geld vrijmaken voor de leraren, wilde hij weten. Eén partijleider kreeg hij niet aan de lijn: Sybrand Buma van het CDA.