Arm Houston weet dat het zichzelf moet redden

Overstroming Texas

Natuurrampen discrimineren, weten ze in het arme East Houston, waar de rampenbestrijding niet bereikbaar is en het eten schaars wordt. Rijke inwoners verderop wonen hoger en zijn verzekerd tegen waterschade.

REUTERS/Adrees Latif

‘Geen melk! Geen eieren!” Politieagent Trevor Scott schreeuwt over de hoofden van een lange rij wachtenden heen. Scott staat voor de ingang van supermarkt Payless, in East Houston. Hij moet de orde bewaken. Er is alleen nog ingeblikt voedsel, snoep en frisdrank te koop. De wachtenden horen Scott gelaten aan. Niemand protesteert.

„Geen brood! Geen vlees!”

Erika Sandoval, een jonge moeder, sluit achterin de rij aan, telefoon aan haar oor. Ze staat al uren in de wacht bij FEMA, de federale rampenbestrijdingsdienst. Haar huis staat onder water, en ze wil weten of ze haar meubilair mag weghalen, of dat ze dan eventuele noodhulp misloopt. Ze krijgt niemand aan de lijn.

„Geen kaas! Geen boter!”

Toen orkaan Harvey vorig weekend over Houston raasde, dacht Sandoval dat zij en haar familie zouden verdrinken. Het water steeg binnen snel tot haar middel. Ze pakte luchtbedden uit de kast, blies die op en bond ze aan elkaar. Daar legde ze haar drie kleine kinderen en 65-jarige moeder op. Zo waadde ze naar een lege, droogstaande schuur verderop.

Sandovals man nam de luchtbedden mee terug, en haalde elf buren uit hun huizen, onder wie twee baby’s. „Nu wonen we al vijf dagen in die schuur, met tien mensen. We leven op Marsrepen en ingeblikt voedsel”, zegt ze. „Het eten wordt alleen maar schaarser, en niemand kijkt naar deze wijk om.”

 
Lake Conroe

Supermarkt Payless ligt in East Houston, het armste deel van de stad. De wijk is sociaal-economisch, maar ook geologisch, in tweeën gedeeld. De supermarkt is de scheidslijn. Het westen ligt hoger, daar zijn de huizen groter, de inwoners rijker. Het oosten en noorden liggen een stuk lager. Daar zijn de vrijstaande huizen een stuk kleiner.

Juist hier sloeg orkaan Harvey het hardst toe. De straten zijn volledig ondergelopen, de meeste huizen zijn zwaar beschadigd – als ze niet onbewoonbaar zijn geworden. En er is de klei, de bruine drek die iedereen vervloekt. Op plekken waar het water is gezakt, zit een dikke kleilaag die zich niet laat verwijderen.

Een natuurramp discrimineert niet, hoort historicus Jacob Remes vaak. „Maar dat is een grote mythe”, zegt hij. „Alles aan een ramp is politiek. Het is niet voor niks dat de armste inwoners van Houston het laagst wonen, het dichtst bij de fabrieken waar nu milieurampen dreigen. Dat is het gevolg van beleid.”

REUTERS/Rick Wilking
AFP PHOTO / Brendan Smialowski
(AP Photo/Gregory Bull)

Jacob Remes onderzoekt aan New York University de gevolgen van grote rampen. Het onderwerp greep hem in 2005, toen hij de gevolgen van orkaan Katrina in New Orleans zag. Er kwamen toen meer dan 1.800 mensen om het leven. Het dodental na Harvey ligt een stuk lager: er zijn circa veertig doden bevestigd. Dat aantal kan nog oplopen.

De armste wijken van New Orleans, waar vooral Afro-Amerikanen wonen, telden de meeste doden. Daar leerde Jacob Remes dat de term ‘natuurramp’ slecht gekozen is. „Een orkaan is een risicovolle situatie. Wat die tot ramp maakt, is de aard van de politieke en sociale reactie erop.”

Voedsel delen

Harvey toont de mooiste kanten van Amerika, zegt Remes. Buren die voedsel delen, mensen uit het hele land die met hun bootje naar Houston reden om mensen te redden. De rust in de stad, waar plunderingen grotendeels uitbleven. Matrassenkoning Mack McIngvale, die zijn beddenpaleizen openstelde voor slachtoffers. Dat is het Amerikaanse ‘can do’-optimisme, waar de tv-zenders non-stop over berichtten.

Maar Harvey liet ook de lelijkste kant van Amerika zien, zegt Jacob Remes. De gevolgen van „ongecontroleerd kapitalisme”, het politieke gebrek aan vooruitzien, en vooral: de gigantische sociaal-economische tweedeling. „Dit alles maakte van Harvey een typisch Amerikaanse ramp. De welvarende inwoners redden zichzelf, zoals ze dat in Amerika altijd doen. De klappen vallen bij de mensen die de minste weerstand hebben.”

 
Lakes On Eldridge North

Houston is met ruim zes miljoen inwoners – inclusief buitenwijken – de vierde stad van Amerika. In veel opzichten is de stad hét nationale symbool van kapitalistische trots – meer dan de topdrie, New York, Los Angeles en Chicago. Na de Tweede Wereldoorlog werd Houston de hoofdstad van Amerika’s olie-industrie. De Texaanse kuststad gaf de industrie ruim baan. Door zo min mogelijk regels op te leggen, werden bedrijven naar de stad gelokt. De omgeving van Houston staat nu vol met grote olieraffinaderijen en chemische fabrieken.

Tegelijk met die groei nam ook de bevolking sterk toe. Houston breidde razendsnel uit. Net als Los Angeles, dat in dezelfde periode een grote groei doormaakte, werd Houston een stad van onbegrensde sprawl: parkeerplaatsen, winkelcentra, fastfoodrestaurants.

De welvarende inwoners redden zichzelf, zoals ze dat in Amerika altijd doen. De klappen vallen bij de mensen die de minste weerstand hebben.

Deze industriële vooruitgangsdrift en scepsis over overheidsingrijpen zijn in Houston nooit een kwestie van partijpolitiek geweest. Texas is weliswaar een Republikeinse staat, maar Houston is een bolwerk van progressiviteit. Burgemeester Sylvester Turner is een Democraat. Hillary Clinton won in Houstons district Harris County vorig jaar van Trump.

Houston ligt kwetsbaar aan de Golf van Mexico, maar heeft opmerkelijk weinig maatregelen genomen tegen de steeds terugkerende overstromingen. Dijkbewaking is er minimaal. Snelwegen veranderen jaarlijks in rivieren, parkeerplaatsen worden meren met een bodem van beton. Natuurgebieden die vroeger het water verwerkten tijdens extreem weer, werden volgebouwd. Bijna eenderde van Harris County, het district waar Houston onder valt, is nu bedekt met asfalt, beton of woningen. Een watervloed kan daar niet weg.

 
Interstate 69

Verarmde wijk

East Houston is een verarmde wijk. Hier wonen vooral latino’s en Afro-Amerikanen, die slechtbetaalde banen in de olie-industrie hebben. Nergens werd zo vaak om hulp gevraagd als hier. De inwoners van rijke wijken waren vaak al vertrokken, wonen in gebieden die droog bleven, of hadden hun wijken al eerder versterkt met muren en zandzakken. Rijke inwoners hebben bovendien een dure rampenverzekering, en kunnen hun schade dus declareren. In East Houston heeft vrijwel niemand zo’n verzekering. Erika Sandoval, die werkt als secretaresse: „Ik was altijd verzekerd, maar ik heb de polis laten verlopen. Te duur.”

Veel inwoners in East Houston durfden bovendien niet om hulp te vragen: ze hebben bijvoorbeeld geen verblijfsvergunning, en zijn bang opgepakt te worden. Andere inwoners vertrouwen de overheid niet. „Ik heb gezien hoe de politie schoot op arme zwarten in New Orleans”, zegt John Cornett, een oudere, alleenstaande Afro-Amerikaan. „Toen het water steeg, dacht ik: ik overleef dit, of ik ga dood. Maar ik ga niemand bellen.”

Houston is een door en door individualistische stad. Die eigenschap is vruchtbare aarde voor de grootste kerk van Amerika, Lakewood Church, die in het centrum van de stad staat. De kerk is van de bekende tv-dominee Joel Osteen, en biedt plaats aan bijna 17.000 kerkgangers. Vlak na Harvey, toen duizenden inwoners een schuilplaats zochten, hield juist deze kerk de deuren gesloten. Osteen plaatste alleen een oproep op zijn site om te doneren aan zijn kerk. Pas toen er landelijke verontwaardiging opstak, opende Osteen zijn deuren. Hij zei erbij: „De gemeente had ons niet gevraagd.”

 
Buffalo Bayou in Eleanor Tinsley Park

Osteens onwilligheid kwam voort uit de identiteit van de kerk, die goed bij Houston past. Lakewood Church predikt het Welvaartsevangelie, dat stelt dat God gelovigen beloont met materiële voorspoed. Wie tegenslag ervaart, heeft dus kennelijk iets verkeerd gedaan, waardoor hij niet op Gods genade kan rekenen. Osteen is solidair met winnaars. De verliezers, in East Houston, zijn op zichzelf aangewezen.

Een van hen is Eliseo Tumax, een migrant uit Guatemala. Hij woont met zijn vrouw en vijf kinderen in een vrijstaand huisje in East Houston. Het gezin leefde, zoals hij het noemt, de Amerikaanse Droom: zeven jaar geleden vluchtten ze uit Guatemala. Met het geld dat Eliseo en zijn volwassen zoon Juan verdienden, konden ze een kleine bungalow kopen. Maar Harvey heeft de droom verstoord: alle spullen zijn nat, er is vrijwel niets meer te redden. Het gezin heeft alles in de tuin gelegd, in de hoop dat er nog iets opdroogt: matrassen, kleren, boeken.

Eliseo Tumax toont zijn doornatte huis. „Ik denk dat we het niet meer kunnen redden. De muren zijn zacht, de schimmel zit er al in. We moeten helemaal opnieuw beginnen.”

Historicus Jacob Remes zegt: „De enorme schade na Harvey wordt door beleidsmakers in Houston gezien als de prijs die je nu eenmaal betaalt voor economische groei. Kapitalisme kent een prijs, en Amerikanen zijn geneigd zulke neveneffecten voor lief te nemen.”

Geen enkel systeem is perfect, zegt Remes. „Het communisme verergerde rampen door bureaucratie en inefficiëntie. Maar Harvey legt een zwakke plek in óns systeem bloot, en het wordt tijd dat we dat onder ogen zien.”

 
Interstate 10, afslag 780