Timmermans ziet geen verbetering in Polen

Relatie EU-Polen Polen ligt onder vuur wegens ondemocratische hervormingen. De regering in Warschau beschuldigt Eurocommissaris Timmermans van een politieke hetze.

Een man houdt een foto omhoog van Eurocommissaris Frans Timmermans uit protest tegen de plannen maatregelen te nemen tegen de Poolse regering. Kacper Pempel/Reuters

Warschau heeft de EU-zorgen over de Poolse rechtstaat volstrekt niet weggenomen. Dit heeft eurocommissaris Frans Timmermans (Fundamentele Rechten) donderdag bekendgemaakt. Hij beloofde „geen enkel instrument” te zullen schuwen tegenover Polen, inclusief een procedure die ertoe kan leiden dat het zijn EU-stemrecht verliest, volgens Artikel 7 van het EU-verdrag.

Polen ligt al ruim een jaar onder de loep wegens een trits omstreden hervormingen die de rechterlijke macht de facto politiseren. Eind juli deed de Commissie, voor de derde maal, aanbevelingen. Begin deze week kwam het antwoord. „We zijn dat nog aan het analyseren”, zei Timmermans. „Maar ik kan al wel zeggen dat het geen concrete maatregelen bevat die de situatie zouden verbeteren.”

Steun voor de Commissie

Timmermans was donderdag door Europarlementariërs uitgenodigd voor een Polendebat. Daarin werd duidelijk dat een ruime meerderheid de Commissie steunt. Verschillende politici riepen Timmermans zelfs op om niet langer te wachten met Artikel 7. „De tijd voor dialoog is voorbij”, zei Judith Sargentini (GroenLinks). „Warschau heeft die tijd verkeerd gebruikt.”

Onlangs werd een nieuwe wet van kracht die de Poolse minister van Justitie zes maanden lang de mogelijkheid geeft om, zonder opgaaf van reden, rechtbankvoorzitters te ontslaan. Over twee andere wetten – onder meer benoemingen bij het Hooggerechtshof – sprak de Poolse president Duda een veto uit, maar of ze daarmee helemaal van de baan zijn, blijft onduidelijk, aldus Timmermans.

De regering en door de staat gedomineerde media in Polen beschuldigen Timmermans al weken van een persoonlijke, politieke hetze. Hij zou vanwege het grote zetelverlies van zijn eigen PvdA gefrustreerd zijn en zijn Europese carrière willen veiligstellen over de rug van Polen. Timmermans benadrukte donderdag de brede steun die hij geniet. Talrijke internationale organisaties van juristen en rechters veroordelen Polen en in mei schaarde een ruime meerderheid van EU-landen zich achter de Commissie. Afgelopen weken klonken opnieuw zeer kritische geluiden uit Frankrijk en Duitsland.

Timmermans zei dat het elk EU-land justitiële hervormingen mag doorvoeren, maar de wijze waarop dit in het Poolse parlement gebeurt – in een moordend tempo, soms in het holst van de nacht en zonder wezenlijk debat – is in strijd met principes van behoorlijk bestuur en rechtstaat. Het werpt ook een schaduw over de interne markt, die zonder onafhankelijke rechtspraak slecht zou functioneren. „Dit gaat niet over Polen, het gaat over héél Europa”, zei Timmermans. „Poolse rechters zijn tegelijk Europese rechters, op wie iedereen moeten kunnen vertrouwen.”

Lees ook deze reportage van correspondent Roeland Termote: ‘Polen lijkt dictatuur te worden’

Geen respect

Timmermans laakte ook de grove toon die Warschau geregeld aanslaat. „Ik vind het ironisch dat er voortdurend respect wordt geëist, maar dat dit nooit wederkerig wordt toegepast.” Poolse ministers zijn nooit ingegaan op zijn herhaaldelijke uitnodiging in Brussel langs te komen.

De Europarlementariërs vinden het ook zorgelijk dat Warschau behalve tegenover rechters ook negatief staat tegenover migranten, vrouwenrechten en mediavrijheid. Nieuwe conflicten dreigen bovendien over een uniek oerbos in Oost-Polen, dat de regering wil kappen, en over pensioenhervormingen, die Warschau in strijd met EU-regels rigoureus wil terugdraaien.

Volgens Europarlementariër Róza Thun, van de Poolse oppositie, is er vooral onder Poolse jongeren een toenemend onbehagen over de ramkoers met de EU, en de mogelijke gevolgen die dit kan hebben, tot en met uittreding toe. „Zij zien de Commissie als hun laatste redmiddel.” Over Artikel 7 heeft ze een dubbel gevoel. „Met mijn hart zeg ik ‘ja’, maar als politicus vrees ik dat we er dan nooit meer uitkomen. Ik hoop nog op dialoog, maar wat ik zie is nul dialoog.”