Pas op met ex-schoonouders

Relaties Ga je na een scheiding nog om met je schoonouders? Dat is niet altijd verstandig. Voorkomen is beter dan genezen: hou tijdens je relatie je schoonfamilie een beetje op afstand.

Niels Wagener (49) zag zijn voormalige schoonvader altijd als een vaderfiguur. Dat kwam mede doordat hij zelf zonder vader opgroeide, maar „we waren ook allebei ondernemer en tijdens familiebijeenkomsten stonden we vaak samen buiten met een biertje en sigaretje over het leven te praten”. Ook met de rest van de familie van zijn toenmalige vriendin – met wie hij zeventien jaar een relatie had – was het contact zeer goed. Het voelde als een warm nest – in tegenstelling tot een groot deel van zijn eigen familie.

Totdat zijn schoonvader twee jaar geleden opgenomen werd en na een kort ziekbed overleed. Niet snel daarna brak zijn vriendin met hem. En hoorde Wagener tot zijn verdriet en verbazing weinig meer van zijn ex-schoonfamilie.

Botsingen met en ergernissen over de schoonfamilie zijn een bekend fenomeen. Maar hoe ga je met ze om als het ineens ex-schoonfamilie wordt? Het aantal echtscheidingen is, al jaren, ongeveer 34.000 per jaar en daarbij moet nog worden opgeteld het aantal breuken van andere liefdesrelaties. Wie meerdere serieuze relaties heeft gehad, heeft een kalender vol verjaardagen van voormalige schoonfamilie. Dat kan zorgen voor gecompliceerde verhoudingen. In theorie kun je op het 50-jarig huwelijksjubileum van de ex-schoonouders van je huidige partner belanden. Of zitten je eigen ouders nog iedere week te bridgen met je ex-schoonouders, terwijl hun dochter en jij nog steeds in een vechtscheiding zitten. Hoe te handelen in zulke situaties? Moet je je ex-schoonfamilie blijven zien?

Markeringspunt

Etiquette-expert Beatrijs Ritsema heeft op die laatste vraag een duidelijk antwoord: absoluut niet. De band met de schoonfamilie valt helemaal weg bij een breuk. Daar komt ook geen afscheid aan te pas. „Ik krijg vaak vragen of er een formeel markeringspunt moet komen”, zegt Ritsema. „Mensen denken een brief te moeten schrijven of nog een keer langs te gaan, maar dat hoeft allemaal niet. Vooral omdat het nogal onduidelijk is wat je moet zeggen: het was me een genoegen, succes met je leven?” Ook andersom hoeven de schoonouders formeel geen hand uit te steken naar hun ex-schoonkind. „Niet zeggen: wat zielig, neem een kopje thee. Dat kun je niet maken tegenover je eigen kind.”

Wat volgens de etiquette ook uit den boze is: na de breuk eindelijk aan je voormalige schoonouders vertellen dat je ze al die jaren eigenlijk nooit hebt zien zitten.

Ook als de breuk al wat langer geleden is, is het volgens Ritsema formeel niet nodig bij elkaar over de vloer te komen. „Zeker niet als er sprake is van een nieuwe partner.”

Hoe sterker boze of liefdevolle gevoelens tijdens de relatie, hoe meer gezeik na de breuk

Maar dat is de formele etiquette. In de praktijk is het vaak wat ingewikkelder. En pijnlijker. Familietherapeut Else-Marie van den Eerenbeemt ziet daar dagelijks het bewijs van. Elk jaar krijgt ze tientallen vragen van mensen die niet weten hoe ze met hun (ex-)schoonouders moeten omgaan. Huilend hangen ze soms aan de telefoon. Voor haar is duidelijk:

„In een relatie ben je onbewust altijd meer dan je denkt met de ouders van je partner bezig. De relatie van mensen met hun ouders werkt door in liefdesrelaties.”

Afstand

De meest ellendige situaties met ex-schoonouders beginnen volgens haar al tijdens de relatie zelf. Wie dan een bepaalde emotionele afstand tegenover de schoonouders en -familie houdt, heeft daar na een breuk veel profijt van. Van den Eerenbeemt: „Het is erg belangrijk om tijdens een relatie niet het oordeel van je partner over zijn of haar ouders over te nemen. Ga niet te veel mee in de emotionele band met hen, jij staat daar in principe buiten.” Kort gezegd: hoe sterker boze of liefdevolle gevoelens tijdens de relatie, hoe meer gezeik na de breuk. Vooral vrouwen hebben volgens Van den Eerenbeemt last van het syndroom hun man te willen redden van zijn moeder. Maar dat werkt uiteindelijk tegen hen: iemand kiest uiteindelijk vrijwel altijd voor zijn eigen ouders. „Respecteer ze daarom als schoonouders, zie de tijd die je met ze doorbrengt als investering in je eigen relatie en benoem ze bovenal niet als jóúw ouders. Dat geldt ook voor schoonouders: noem een schoonkind nooit je eigen kind.” Wie dat wel doet, riskeert veel ellende na de breuk: „Dat is bijzonder pijnlijk. Als het cruciaal wordt, word jij weggestreept. Alsof je nooit bestaan hebt.” Kinderen blijven altijd trouw aan hun ouders, en ouders aan hun kind.

Het verhaal verandert als er kinderen in het spel zijn. Van den Eerenbeemt: „Dit maakt substantieel verschil.” Want het belang van de kinderen gaat altijd voor. Overlijdt een ex-schoonvader, dus opa van je kind? Dan is het volgens haar slim om als ex-schoonkind tóch naar de begrafenis te gaan, ook al is er sprake van ruzie en heisa. „Daar doen mensen hun eigen kinderen een reuzeplezier mee. Ga desnoods stilletjes achteraan staan en geef je kind een glimlach voordat je verdwijnt.”

Bij een scheiding zijn kinderen hoe dan ook de klos. Op een speciale cursus leren ze om te gaan met woede en verdriet

Ariadne Henstra (42) was er zelfs bij toen haar ex-schoonmoeder drie jaar geleden overleed. Zij en haar man waren toen al zes jaar uit elkaar. „We waren sinds ons 18e bij elkaar en mijn familie en die van mijn man waren erg verweven. Toen we uit elkaar gingen koos niemand een kant en iedereen bleef elkaar zien.” Dat het allemaal zo vlekkeloos liep, komt volgens haar doordat zij en haar ex beiden de types niet zijn om ruzies te maken. „Ik ben ook met mijn ex-schoonouders meegegaan op vakantie toen we al uit elkaar waren.” En de nieuwe partners dan? „Die waren er toen niet. In de tijden dat mijn ex een nieuwe partner had, werd het contact met mijn ex-schoonouders ook wel wat minder.”

Uitnodigen

Etiquette-expert Ritsema raadde onlangs een vrouw die om hulp vroeg toch maar aan een vreemde familieconstructie aan te gaan. Het geval: de vrouw woonde al een paar jaar samen met een man die drie volwassen kinderen had. Haar nieuwe schoonouders hadden aanvankelijk afstand gehouden tot de vorige vrouw van haar man, maar nodigden haar toch weer uit op feesten en partijen omdat ze tijdens het twintigjarig huwelijk zo gehecht aan haar waren geraakt. De brievenschrijfster had hier moeite mee: als nieuwkomer kon ze gevoelsmatig niet op tegen de ex van haar man. Ritsema: „Toen heb ik haar toch geadviseerd het te proberen. Maak kennis. Het One big happy family-ideaal is onhaalbaar, maar je kunt het wel onderzoeken.”

Uit een groot familieonderzoek van therapeut Van den Eerenbeemt naar de effecten van een scheiding binnen drie generaties, bleek dat het voor een kind veel fijner is als de grootouders nog over de vloer komen. Maar voor deze ideale omstandigheid moeten de betrokkenen zich wel vaak over zichzelf heen zetten. De echte „nieuwe grootfamilies” – mensen die bijvoorbeeld met drie verschillende exen kinderen, en dus drie ex-schoonfamilies, hebben – raadt ze aan de hele mikmak gewoon uit te nodigen met bijzondere evenementen voor de kinderen zoals afstuderen. „Als je met meerdere mensen kinderen hebt, raakt de kalender steeds voller. Dat wordt helemaal ingewikkeld als ook nog eens de grootouders scheiden. Nodig ongewoon iedereen uit: wie niet wil komen, komt niet, maar jij gaat er boven staan.”