Longreads

Onvermoeibaar zoeken naar de laatste nazi’s

The Guardian schrijft uitgebreid over een Duits coldcase-team dat nog iedere dag speurt naar misdadigers uit de Tweede Wereldoorlog.

Voormalig concentratiekamp Auschwitz. Foto Czarek Sokolowski/AP

De jongste verdachten zijn negentig jaar oud; tijdens de Tweede Wereldoorlog stonden ze op wacht, waren ze kok of arts. Het zijn de laatst levende nazi’s. Een coldcase-team van de Duitse overheid probeert ze alsnog veroordeeld te krijgen. The Guardian schreef er een gedetailleerde longread over.

‘The last Nazi hunters’ is de kop boven het verhaal van de Engelse kwaliteitskrant. Hoofdofficier Jens Rommel heeft het niet zo op die term: “Een jager zoekt naar een trofee”, vertelt hij The Guardian. “Hij heeft een geweer in zijn hand. Ik ben een aanklager op zoek naar moordenaars, met bewijsmateriaal in mijn hand.”

Stapels documenten

Sinds 1958 houdt een klein team van de Duitse overheid zich bezig met de zoektocht naar nazi’s, schrijft The Guardian. Het hoofdkantoor is gevestigd in een voormalige gevangenis in Ludwigsburg (boven Stuttgart), dat nog door de nazi’s gebruikt werd. In de kelder is het nog immer uitdijende archief te vinden, achter een kluisdeur. Beige dossiers met indexkaarten met daarop de namen van slachtoffers, getuigen en daders: 1,7 meter lang. Rommel: “Nog iedere dag voegen we nieuwe kaarten toe.”

De hoofdofficier en zijn medewerkers bezoeken voormalige concentratiekampen in Duitsland en Oost-Europa, om daar te speuren in de archieven. Ze zoeken in stapels documenten naar namen, naar aanwijzingen. Zo kunnen lijsten over de uitgifte van nieuwe uniformen iets opleveren. Maar de onderzoekers lopen ook rond, om zo bijvoorbeeld een inschatting te maken van wat bepaalde nazi’s vanaf hun wachtpost gezien moeten hebben.

Per jaar dertig nazi’s

Het coldcase-team heeft een jaarlijks budget van 1,2 miljoen euro, dat wordt verstrekt door de zestien deelstaten. Per jaar worden zo’n dertig nog levende nazi’s getraceerd. Hun zaken worden overgedragen aan regionale aanklagers. Sinds 2000 zijn door werk van het Duitse coldcase-team zes nazi’s vervolgd.

Hoelang moet Duitsland nog doorgaan met het opsporen van deze misdadigers uit de Tweede Wereldoorlog? “Het is voor sommigen moeilijk te begrijpen waarom je een 90-jarige nog achter de tralies zou willen brengen”, stelt een historicus. Volgens The Guardian vragen ook steeds meer deelstaten zich af hoelang het coldcase-team nog moet blijven bestaan.

“Het doel van ons werk is niet alleen om iemand voor de rechter te krijgen,” reageert een andere aanklager, “maar ook om een archief te kunnen sluiten en te kunnen zeggen: ‘Oké, nu weten we hoe het zit.’” Toekomstige generaties moeten volgens hem gewoon wéten wat er precies is gebeurd.

De tijd tikt, weet hoofdofficier Jens Rommel. Steeds meer nazi’s komen te overlijden en de toekomst van het coldcase-team is ongewis. Zijn werk vindt hij geestelijk zwaar, maar alles draait om rechtvaardigheid:

“Zelfs als we niet veel mensen meer veroordeeld krijgen, is ons werk belangrijk, voor zowel de overlevenden als voor hun familieleden, en voor de Duitse samenleving.”

Lees hier de longread ‘The last Nazi hunters’ van The Guardian. (4871 woorden, leestijd 19 minuten)