Opinie

Nederland, de Duitsers kiezen uw toekomst

Wie denkt dat de Duitse verkiezingen saai zijn omdat bondskanselier Merkel wel zal worden herkozen, vergist zich, schrijft .

Foto Tass

Duitsland maakt zich op voor de vierde regeerperiode van Merkel. Minder dan een maand voor het openen van de stembussen, op 24 september, lijkt de strijd tussen haar en uitdager Martin Schulz (SPD) al gestreden. Anders dan bij de Franse en Nederlandse verkiezingen dit jaar, spelen de populisten nauwelijks een rol van betekenis. In het beeld van veel Nederlanders is de Duitse politiek daarmee terug bij af: saai, degelijk en voorspelbaar. Geen reden dus om de verkiezingscampagne te volgen, zullen velen denken. Ik vind dat begrijpelijk, maar ook kortzichtig. Op 24 september beslist het belangrijkste EU-land namelijk over de toekomst van Nederland en Europa. Veel Nederlanders zijn dan misschien niet geïnteresseerd in Duitsland, Duitsland is het wel in ons.

Of het u bevalt of niet, Merkel geeft leiding aan Europa en dus aan Nederland. Duitsland is de hegemoon en Angela onze primus inter pares. Maar gelukkig eentje waar wij Nederlanders veel invloed op hebben, onevenredig veel zelfs. Inhoudelijk gezien zijn wij Duitslands belangrijkste partner in Europa. We zijn allebei begrotingsdisciplinefetisjisten, hebben een gelijksoortige sociale markteconomie, delen een liefde voor ongereguleerde vrijhandel en export en denken een humaan migratiebeleid te voeren.

Of het u bevalt of niet, Merkel geeft leiding aan Europa en dus aan Nederland

In het Kanzleramt, de Duitse variant van het Torentje, volgt men Nederland op de voet. Nederland is namelijk een „Bollwerk der Zuverlässigkeit” (een bolwerk van betrouwbaarheid) en wordt blind vertrouwd in internationale vraagstukken, vertelde een Duitse diplomaat me. De baas van het Kanzleramt, ‘vluchtelingenminister’ en Merkel-vertrouweling Peter Altmaier, spreekt vloeiend Nederlands en heeft korte lijntjes met Den Haag. Dankzij deze relatie werd Dijsselbloem voorzitter van de Eurogroep, Timmermans vicevoorzitter van de Europese Commissie, en mocht Mark Rutte deelnemen aan de G20 in Hamburg. Nederland als consigliere van Merkel, een positie waarop we trots mogen zijn en waar onze politici een pluim voor verdienen.

Terwijl onze politici zich wel volledig op Duitsland richten, tuurt de Nederlandse journalistiek (de Duitsland-correspondenten uitgezonderd) likkebaardend naar de andere kant van de Atlantische Oceaan. Letterlijk met de rug naar Berlijn. Duitsland is immers saai, degelijk, voorspelbaar en dus niet nieuwswaardig.

Maar wie even onder de oppervlakte kijkt, ziet een land in beweging. De afgelopen twaalf jaar heeft Angela Merkel haar land omgevormd tot een economische, morele en diplomatieke wereldmacht. Duitsland is inmiddels Weltmeister industriële ontwikkeling, export, werkgelegenheid (voetbal uiteraard ook) en speelt een groeiende rol als bemiddelaar in het Midden-Oosten, Afrika, tussen Poetin en het Westen en tussen de VS en Europa. Merkels barmhartigheid tijdens de vluchtelingencrisis stuitte in Europa misschien op heftige kritiek, in grote delen van de wereld ziet men Duitsland nu als hét baken van vrijheid en the land of opportunity. Deze verkiezingen gaan over die nieuwe rol van Duitsland in de wereld, en de wijze waarop dat leiderschap wordt ingevuld. En dan staan ‘wij’ vooraan.

Tot voor kort werd over dat leiderschap gezwegen, vooral in Duitsland zelf. Met het verdampen van het Amerikaanse gezag, Brexit en de heropleving van de Duits-Franse as, is het nu afgelopen met de ‘Duitse introvertie’. Achter de schermen werken Berlijn en Parijs aan een ware reorganisatie van de EU. Na 24 september wordt een serieus begin gemaakt met een EU-defensiebeleid, een nieuwe Europese migratiepolitiek en een gemeenschappelijk sociaal-economisch en financieel beleid.

Merkel en Macron gaan zich nóg actiever bemoeien met economische ontwikkeling in Afrika om de vluchtelingenstroom in te dammen, en zullen de relaties met oproerkraaiers Erdogan en Poetin nieuwe invulling geven. Vraagstukken die meer impact hebben op het dagelijkse leven in Nederland dan tien Donald Trumps bij elkaar.

Wie er wint, is niet de spannendste vraag. Wel: met wie regeert Merkel straks? Met huidig coalitiepartner SPD waarschijnlijk niet. De sociaal-democraten bijten opnieuw, voor de derde keer hun tanden stuk op Merkel. Als de SPD niet wil eindigen als de PvdA, kiest zij voor de oppositie. De werkelijke verkiezingsstrijd gaat om plek drie. Daar vechten de overige ‘grote’ partijen een ware dood-of-de-gladiolenstrijd uit. De Groenen, het socialistische Die Linke, de liberale FDP en de rechts-populistische AfD staan in de peilingen op tussen de 5 en 10 procent van de stemmen. Wie de kiesdrempel (5 procent) niet haalt, ligt uit de Bondsdag. Haal je 10 procent, dan word je mogelijk dealmaker van een nieuw kabinet, of oppositieleider op je eigen flank.

Maar wat valt er dan te kiezen in Duitsland, zullen velen denken. Nou een hoop. De twee serieuze coalitiekandidaten zijn de Groenen en de FDP. Kiezen voor de Groenen houdt in dat Merkel blijft bij ‘Wir schaffen das’, dat ze verduurzaming van de industrie en energieverzorging versnelt, de afbraak van de verzorgingsstaat een halt toeroept en kiest voor een idealistischer buitenlandbeleid.

Hoe anders bij een coalitie met werkgeverspartij FDP. Zij staan voor deregulering en flexibilisering van de arbeidsmarkt, zeer strikte regels voor migratie, harde eisen aan integratie, het openhouden van kolen- en gascentrales en realpolitik met betrekking tot Europa, Poetin en de VS. De komende verkiezingen bepalen dus fundamenteel het gezicht van de nieuwe wereldspeler Duitsland. Het land waaraan wij ons lot hebben verbonden.