Column

Er wordt elkaar niets meer gegund

De Haagse Stemming Vandaag is dag 169 van de formatie. Tijdens de zomer verschijnt De Haagse Stemming sporadisch. Schrijf je in om deze als nieuwsbrief te ontvangen.

Een kabinetscrisis in de nadagen van Rutte II is afgewend. Voor Prinsjesdag is er zeker geen nieuw kabinet. En de politieke documentaire ‘Jesse’ komt nu toch in de bioscoop.

ZACHTE EIS: Na het inmiddels meer dan 1760 dagen te hebben uitgehouden (een record!), werd gisteren waarschijnlijk de laatste crisis van Rutte II afgewend. De harde eis die PvdA-leider Lodewijk Asscher had gesteld over het verhogen van de lerarensalarissen bleek toch niet zo hard: een mondelinge toezegging is voor hem genoeg. Asscher zegt van zowel de VVD als de formerende partijen “het vertrouwen” te hebben gekregen dat het geld voor de leraren er gaat komen. Hoeveel precies, dat blijft mistig: vorige week lekte nog dat de PvdA een deal zou hebben gesloten over 270 miljoen, nu sprak Asscher slechts over een “substantieel bedrag” en “geen fooi”.

Inspanningsbelofte: En zo zacht als de eis van Asscher bleek, zo zacht lijkt ook de belofte van Mark Rutte extra geld te reserveren. Geen garantie, benadrukte Rutte gisteren nog, maar een “inspanningsbelofte.” Wat daarvan terecht zal komen blijft bovendien nog onzeker, constateren politiek redacteuren Thijs Niemantsverdriet en Marike Stellinga. Van de formerende partijen sprak Asscher alleen ChristenUnie en D66. En Rutte had het, in tegenstelling tot Asscher, niet over “salarissen” maar “‘arbeidsvoorwaarden”. “Daarmee moet Asscher het doen.”

De gunfactor: De Volkskrant somt vanochtend op hoe de verhoudingen zo verziekt konden raken. Te vaak had Asscher zich tijdens Rutte II in onderhandelingen keihard opgesteld: een succesje werd hem niet meer gegund. Voor onze columnist Tom-Jan Meeus geen verrassing: elkaar iets gunnen is al een tijd uit de mode, partijen zijn doodsbang concessies te doen en te erkennen dat er meer is dan hun eigen standpunten. Het resulteert in wat hij noemt ‘minipolitiek’. “Een treurspel waarin je alle bederf van het huidige Den Haag terugzag. Elkaar iets misgunnen. Bruggen afbreken. Voltooid kabinetsleven.”

Referendum: Weer een lek uit de formatieonderhandelingen en weer lijkt een uitruil aanstaande. De Telegraaf schrijft vanochtend over een voorstel om het raadgevend referendum af te schaffen, in ruil voor een gekozen burgemeester. Voor D66 een handige manier om af te komen van het referendum: ooit een langgekoesterde wens, maar na het Oekraïne-referendum vooral een blok aan het been. Politieke fans had dat referendum toch al weinig meer: dat VVD, CDA en ChristenUnie er vanaf willen is geen verrassing. De sociaal-liberalen zullen hun ex-kroonjuweel maar wat graag inruilen voor een traditonele wens: de gekozen burgemeester.

Het record: Vorige week brak Rutte met zijn tweede kabinet al het record van het langstzittende kabinet uit de naoorlogse geschiedenis. Maar ook het record van de langste kabinetsformatie lijkt niet meer zo onwaarschijnlijk. Uit de brief die informateur Gerrit Zalm maandag naar de Tweede Kamer stuurde werd duidelijk dat het nog wel even zal duren. In elk geval tot na Prinsjesdag, wat betekent dat het sowieso eind september wordt. Als het later dan 10 oktober wordt zijn de 208 dagen die de formatie van kabinet Van Agt I in 1977 nodig had overschreden. Mogelijk? Gevraagd naar de kans daarop zei Rutte maandag: “Oktober? Van welk jaar?”

Campagnefilm: Op een gegeven moment dacht je haast dat GroenLinks het zo gepland had: binnen een week veranderde een documentaire over leider Jesse Klaver in ‘s lands meeste felbegeerde stukje film. Toen BNNVARA de film vast leek te houden bood zelfs De Telegraaf dinsdag aan de film te kopen. Onze redacteur Philip de Witt Wijnen kreeg de film te zien en constateerde dat het aan de inhoud niet kan liggen. Zijn conclusie: geen uniek inkijkje, wel leuk voor alle fans.“Het feit dat GroenLinks het ‘jammer’ vindt dat de documentaire niet wordt uitgezonden is begrijpelijk. Maar ook veelzeggend.” Volgens voormalig TV-recensent Hans Beerekamp is een politieke documentaire nu juist per definitie niet objectief. De kwestie pakt voor GroenLinks uiteindelijk positief uit: ‘Jesse’ werd gisteren bevrijd uit handen van de omroep en draait binnenkort nu tóch bij een bioscoop bij u in de buurt.

Waarschuwing: Nog een kabinetscrisis die werd afgewend: die tijdens Balkenende IV, over het verruimen van de mogelijkheden voor embryo-onderzoek. Politiek redacteur Enzo van Steenbergen vroeg de hoofdrolspelers van toen terug te blikken. Net als toen lijkt er nu immers weer een kabinet te komen waarin christelijk-conservatief en progressief samenkomen. En net als toen zijn het medisch-ethische thema’s die de fragiele verhoudingen onder druk kunnen zetten. Het kan zomaar, op de meest onverwachte momenten, misgaan, waarschuwen oud-bewindslieden. Toenmalig minister André Rouvoet: “Een kabinet komt onderweg ook nieuwe ethische dilemma’s tegen. Dát zijn de gevaarlijke momenten. Dan moet je bereid zijn empathisch te zijn tegenover de andere partijen.” Ook Trouw ziet vandaag overeenkomsten tussen 2006 en 2017.

Het uitje: Voorafgaand aan het nieuwe parlementaire jaar trekken vrijwel alle partijen er deze week nog even op uit voor de zogeheten fractiedagen. Even herbronnen, de knopen - of in sommige gevallen fractieleden - tellen en voorbereidingen treffen voor het nieuwe parlementaire jaar. Dinsdag en woensdag waren CDA, ChristenUnie en PvdA al op pad, GroenLinks zit as we speak op de Veluwe en vrijdag trekken zowel VVD als D66 er op uit. Laatkomer is 50Plus, die pas volgend weekend fractiedagen organiseert. Zowel locatie en programma zijn vooralsnog een verrassing.

BUITEN HET BINNENHOF: In het Europees Parlement wordt vandaag gesproken over de fipronil-eieren. Vorige week werd die kwestie al besproken in de Tweede Kamer, die terugkwam van reces om minister Edith Schippers en staatssecretaris Martijn van Dam erover te bevragen. Het wordt sowieso een steeds Europesere kwestie: gisteren werd bekend dat er op veel meer plekken dat voorheen bekend gifeieren zijn opgedoken, eieren die onmogelijk allemaal te herleiden zijn tot het Nederlandse Chickfriend.


Emilie van Outeren is de komende weken in de Verenigde Staten. In haar afwezigheid schrijven Haagse redacteuren Clara van de Wiel (@claravandewiel) en Pim van den Dool (@pimvandendool) elke werkdag NRC-nieuwsbrief De Haagse Stemming.