Word je productiever van muziek luisteren tijdens werk?

We luisteren vaak naar muziek tijdens het werk. Gaan we daar beter van werken?

Foto Getty Images/iStockphoto

Door de openstaande deuren waait een kakofonie aan geluiden mijn werkruimte binnen. Een buurman die met de hogedrukspuit zijn balkon reinigt, treinen die langs denderen en een krijsende baby. Ik grijp naar mijn koptelefoon en zet een ‘focussessie’ op van online platform Brain.fm. De makers beweren dat deze ritmische klanken mijn brein op zo’n manier activeren dat mijn concentratie toeneemt. Zou het echt?

We luisteren vaak naar muziek op ons werk, zo blijkt uit een onderzoek dat Randstad in 2012 liet uitvoeren. Ruim 80 procent van de ondervraagden luistert iedere dag, 72 procent zegt dat naast koffie ook muziek noodzakelijk is om ’s morgens op te starten en bijna iedereen vindt dat muziek werk leuker maakt. Maar ga je ook echt beter werken als je naar muziek luistert?

Hoogleraar klinische neuropsychologie Erik Scherder (Vrije Universiteit Amsterdam) verdiept zich al jaren in het effect van muziek op het brein. „Sommige mensen werken liever in totale stilte, maar er is zeker een groep voor wie muziek een stimulerend effect heeft”, beaamt Scherder. „We kennen het allemaal: in de loop van de dag, daalt onze concentratie. Dan kan een prikkel van buitenaf nodig zijn om je brein een boost te geven.”

Dat werkt als volgt: als klanken via je oren je hersenen binnenkomen, gaan ze eerst naar de hersenstam, legt Scherder uit. In die hersenstam en het gebied eromheen worden stofjes aangemaakt (zoals noradrenaline en serotonine) die zorgen voor ‘opwinding’, het gevoel dat je weer scherp wordt. Deze stofjes komen vervolgens terecht in de hersenschors die daardoor als het ware wordt ‘aangezet’ waardoor je beter focust en je geconcentreerd kan doorwerken.

Luisteren naar muziek heeft ook een belangrijk psychologisch effect dat sportprestaties kan verbeteren. De juiste muziek vermindert het gevoel van belasting en vermoeidheid. Zowel tempo en ritme als songteksten spelen een rol.

Ritme

Orthopedisch chirurg Frank van den Eeden (64) heeft nog bijna geen dag zónder muziek geopereerd. Klassiek zeker? „Juist niet!”, roept hij uit. „Als ik klassiek opzet, ga ik écht luisteren, dat leidt af.” Op zijn iPod staan daarom ruim vijfduizend „poppy songs”, van de Beatles tot Coldplay, maar ook liedjes uit Afrika en Brazilië. De muziek die hij in de operatiezaal opzet, hoort hij eigenlijk niet eens, maar ze brengt iedereen wel in eenzelfde ritme, vertelt Van den Eeden. „Daardoor wordt er geconcentreerd gewerkt en is er geen ruimte voor afleiding zoals kletspraatjes over het weekend.” Hij vergat zijn iPod ooit één keer. Een leeg gevoel, vertelt hij. „Dan hoor je alleen die allesoverheersende piep van het anesthesietoestel.”

Van den Eeden is niet de enige arts die graag muziek opzet. Uit Brits onderzoek blijkt dat 8 op de 10 chirurgen muziek draaien tijdens het opereren, twee keer zo veel als in Nederland. Onderzoeken naar het effect van muziek op werk zijn er in overvloed. Het is geen nieuwe trend. In fabrieken werd vanaf de jaren dertig ook vaak muziek gedraaid om de arbeiders scherp en vrolijk te houden tijdens zich herhalende, saaie taken. De vele onderzoeken die gedaan zijn laten zien dat muziek een positieve uitwerking had op zowel het humeur als de productiviteit van de mensen. Hoe zit dat anno 2017 in de kantoortuin? Wat is de rol van muziek daar?

Hoe vind je de juiste muziek om te studeren, te sporten of om gewone filmbeelden spannend te maken? Met speciale software.

Cocon

Beeld iStock/Beeldbewerking NRC

Iemand die hier uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar heeft gedaan, is muziekpsycholoog Anneli Haake (40) uit Brighton. Zo wilde ze weten waarom mensen op hun werk naar muziek luisteren. Naast dat dit ontspant en gelukkig maakt, bleek de belangrijkste reden: om niet afgeleid te raken. Kantoren zijn steeds vaker open ingericht waardoor je de hele dag door geluid om je heen hebt: van bellende collega’s tot vergaderingen naast je bureau. Goed voor het teamgevoel, maar minder goed voor de concentratie dus. „Je kunt nu niet meer makkelijk even de deur dichttrekken. In plaats daarvan zetten we een koptelefoon op om onze eigen cocon te creëren.”

Of dat dan ook een positief effect heeft op onze takenlijst is een vraag die moeilijker te beantwoorden is. „Het is kiezen uit twee kwaden. Of voortdurend gestoord worden door collega’s of misschien een beetje door de muziek.” Zijn er dan geen muziekstukken die écht bewezen effect hebben op onze concentratie? Helaas, muziek is niet een soort magisch wondermiddel, lacht Haake. Zo speelt ook persoonlijkheid een belangrijke rol. „Wie introvert is, heeft al genoeg aan muziek met heel weinig beats, terwijl een extravert persoon juist veel meer prikkels nodig heeft om beter te gaan presteren.” Juist omdat het zo persoonlijk is, is het een no go om muziek op te zetten die door het hele kantoor schalt, aldus Haake. „Wil muziek een positief effect hebben op het brein, dan moet het in elk geval zelf gekozen zijn, anders gebeurt het omgekeerde: irritatie is niet goed voor je arbeidsethos.”

Wat de onderzoeker verbaast, is dat er nog steeds veel mensen zijn die op hun werk niet naar muziek mogen luisteren. „Ik krijg regelmatig berichtjes van mensen die me mailen hoe ze hun manager zo ver krijgen dat muziek wordt toegestaan op de werkvloer.” Bijvoorbeeld bij banken of verzekeringsbedrijven wordt het nog steeds gezien als iets dat je maar in je vrije tijd doet, omdat het juist zou afleiden van werk. „Het lijkt bijna een soort ethische kwestie, alsof je iets fout doet als je muziek beluistert.” Als mensen zelf denken dat ze er baat bij hebben, laat die keuze dan aan hen, adviseert Haake.

In het algemeen komt er echter steeds meer ruimte voor muziek op de werkvloer. Een goede ontwikkeling, vindt professor Scherder die er zelf ook regelmatig mee experimenteert. Laatst nog, toen hij aan het einde van de middag nog even geconcentreerd door een aantal onderzoeken van zijn promovendi heen moest. Toen zette hij Adele op. En daarna Johann Pachelbels Canon in D. „Het hangt erg van mijn dag en stemming af waar ik zin in heb, hoor”, benadrukt Scherder. „Het kan ook zomaar reggae zijn.”