Onderwijs

Bij overvloed worstelen leerlingen met discipline

Onderwijsblog Wie een diploma wil halen, heeft discipline nodig. Veel leerlingen worstelen daarmee, schrijft docent Vincent Fiddelaar. Ze hebben geen boeken bij zich, geen pen of schrift en zijn snel verveeld.

Foto ANP

Toen ik nog op de basisschool zat, speelde ik bij de voetbalclub ZSGO in Amsterdam West. Die afkorting betekende: zonder strijd geen overwinning. De boodschap was duidelijk. Strijd leveren, samen jagen op de bal en samenwerken. Doorzetten, ook als de overwinning ver weg lijkt.

Jaren later was ik met mijn auto bij de garage en de monteur kon maar niet vinden waar de storing in de stuurbekrachtiging nou door werd veroorzaakt. Voor zijn eigen eer, goede reputatie en misschien ook om mij gerust te stellen, zei hij: „Zonder strijd geen overwinning.” Hij zou doorgaan totdat het probleem was opgelost.

De moderne Westerse mens moet dagelijks strijd leveren tegen ongedisciplineerdheid, schrijft filosofe Marli Huijer in haar boek Discipline, Overleven in overvloed. In deze tijd van grote welvaart is het volgens Huijer moeilijk tegen de overvloed bestand te zijn. Met name de mobiele telefoon is een bron van afleiding: in het verkeer, op school, op het werk. Ook voedsel, alcohol, winkelen en sigaretten zijn verleidelijk. Discipline is noodzakelijk daar niet aan verslaafd te raken. Uitstel van behoeftebevrediging zorgt voor een goede toekomst.

Jongeren die discipline van huis uit hebben meegekregen, hebben het makkelijker in de maatschappij dan zij die hier niet mee zijn opgevoed, stelt Huijer. Misschien dat de tweedeling tussen rijk en arm deels hierop is terug te voeren (ja, ik weet het, dit is een gevaarlijke uitspraak).

I want it all and I want it now, zong een bekende zanger niet zo heel lang geleden. Men wil alles, snel en het liefst zonder er veel moeite voor te hoeven doen. Dat is ook te merken in het onderwijs. De strijd die leerlingen moeten voeren om een diploma te halen, is niet alleen gelegen in het beheersen van ingewikkelde lesstof. Die strijd gaat ook over het niet toegeven aan een behoefte op korte termijn.

Geen boeken

Als ik tegen mijn leerlingen zeg dat het halen van een diploma voor 95 procent een keuze is, zijn zij dat in de regel wel met mij eens. Gedisciplineerd leven is een keuze. Maar veel jongeren in het voortgezet onderwijs worstelen daarmee. Ze hebben geen of de verkeerde boeken bij zich in de les, geen pen of geen schrift om aantekeningen in te maken. Jaren geleden was ik nog verontwaardigd als leerlingen tijdens de les vroegen of ze mijn boek mochten lenen, of ik een pen voor ze had en het liefst ook nog een blaadje voor de aantekeningen. Vervolgens ligt dat van de docent verkregen blaadje na de les niet zelden nog op tafel. Vergeten!

Ook het op tijd naar de les komen is een groeiend probleem. Kort geleden vertelde een collega mij dat er op zijn school niet meer wordt opgetreden tegen leerlingen die op maandagochtend te laat komen of spijbelen. Het zijn er waarschijnlijk te veel om ze allemaal met strafmaatregelen te confronteren.

Veel leerlingen vinden lessen saai en zijn snel verveeld

Onze maatschappij is sterk gericht op consumptie en uitwendige prikkels. Een gevolg hiervan is dat ergens moeite voor doen, woordjes leren in een vreemde taal bijvoorbeeld, al gauw te veel wordt. Je kan elk vreemd woord op internet toch zo opzoeken! Veel leerlingen vinden de lessen op school saai, zijn snel verveeld en willen telkens een nieuwe kick of afleiding. Volgens filosoof Ad Verbrugge duidt dit op een innerlijke verslapping van het leven en een leegte die met vermaak moet worden opgevuld.

Zonder strijd geen overwinning, zonder discipline geen diploma. Deels kan de school dit afdwingen door leerlingen aan te spreken op ongeoorloofd verzuim, huiswerk, telefoongebruik tijdens de les en het meenemen van de juiste spullen. Uitbestede discipline, noemt Marli Huijer dat in haar boek. Dat helpt wel enigszins denk ik, maar het wordt de gezagsdragers niet altijd in dank afgenomen.

Uiteindelijk moeten wij allen, jong en oud, de strijd dagelijks aangaan door onszelf beperkingen op te leggen die voor de lange termijn goed uitpakken en de kans op een goed leven aanmerkelijk vergroten.

Vincent Fiddelaar is docent geschiedenis en maatschappijwetenschappen.