Opinie

Kies liever voor een leider die de spotlights deelt

In tijden van crisis voelen velen zich aangetrokken tot dominante leiders, schrijft Natasha Bonnevalle. Maar je hebt meer aan leiders die een veilige omgeving creëren.

Foto: iStock

In tijden van crisis en onzekerheid blijken velen zich aangetrokken te voelen tot zelfverzekerde en dominante leiders. Gevoelens van machteloosheid en gebrek aan greep op het leven drijven mensen in de armen van assertieve en charismatische leiders. In de hoop dat die hen uit het moeras kunnen trekken.

Dit soort leiders speelt in op onze angsten: terreurdreiging, werkloosheid, corruptie, immigratie, armoede, ongelijkheid. Ze framen zichzelf als sterke en harde leiders met een ferme en onbuigzame agenda. Donald Trump is hiervan het meest spraakmakende voorbeeld, maar ook Recep Erdogan in Turkije en Narendra Modi in India passen in dit profiel. In het verlengde van hun assertiviteit en daadkracht liggen dominantie, narcisme en zelfs agressie.

In het bedrijfsleven bewonderen veel mensen de ‘rockstar ceo’s’, charismatische leiders die miljarden mensen raken met hun persoonlijke visie: de wereld verbonden via internet (Mark Zuckerberg van Facebook) of kolonisatie van Mars (Elon Musk van Tesla en SpaceX. Ze geven de mensheid hoop dat zij in staat is om de eenzaamheid en zelfs dood te overwinnen.

Drijvende kracht

Volgens de ‘romance of leadership’-theorie worden organisatorische successen disproportioneel aan de leider toegekend. We beschouwen de leider als de drijvende kracht achter alle successen tijdens zijn regime. De financiële markt is gevoelig voor de cultus van de ceo. In de jaren vijftig en zestig zorgde een plotselinge dood van de ceo voor een koersverandering van gemiddeld drie procent gedurende de drie daaropvolgende dagen. Sinds de jaren negentig loopt de gemiddelde koersschommeling op tot wel acht procent.

Disruptieve denkers en durfals helpen de wereld te verbeteren. De wijze waarop onze samenleving technologie gebruikt, is dankzij Steve Jobs van Apple nooit meer hetzelfde geweest. Amazons Jeff Bezos heeft de manier waarop wij winkelen voorgoed veranderd. Beiden charismatische mannen met een sterke visie en een diepgewortelde ontevredenheid over de status quo. Beiden dominante mannen met een lage tolerantie voor kritiek en een kort lontje.

De verering van de eenzame man (of, in sporadische gevallen: vrouw) aan de top van de piramide staat in schril contrast met de dagelijkse realiteit van de manier waarop bedrijfsresultaten werkelijk tot stand komen: teamwerk. Teams vormen tegenwoordig de kern van bijna elke organisatie: mensen innoveren samen sneller, zien eerder fouten en vinden gezamenlijk betere oplossingen dan individuele werknemers.

Psychologische veiligheid

Zes jaar lang zocht Google met Project Aristoteles naar de heilige graal, het recept voor succesvolle teams. Succes bleek niet bepaald te worden door wie er in de teams zitten, maar door de manier waarop de teamleden samen zijn. De meest bepalende factor: psychologische veiligheid, het onderlinge vertrouwen van de teamleden dat ze sociale risico’s kunnen nemen (fouten kunnen toegeven, zonder reserves vragen kunnen stellen en bij elkaar terecht kunnen voor hulp). Om op het werk het beste uit zichzelf te kunnen halen, moeten mensen zich veilig genoeg en vrij genoeg weten om te falen en om die aspecten van hun leven te delen die kwetsbaar maken.

Hoe komt het dan dat de leiders die aan de macht komen toch vooral bezig zijn met hun eigen rijzende ster? Dat ze weinig empathisch zijn, geen weerwoord tolereren en steeds op zoek zijn naar bevestiging van hun eigen grootsheid? Dat ze allesbehalve psychologische veiligheid creëren? De menselijke behoefte aan autoriteit én gemeenschappelijkheid zit diep. De balans tussen deze twee wordt regelmatig verstoord in de steeds complexere wereld waarin we leven. Te vaak kiezen mensen voor een simpele maar gevaarlijk oplossing voor hun eigen kwetsbaarheid en machteloosheid: de dominante en harde leider.

We tolereren de cultuur die deze leiders creëren, niet alleen als werknemers en aandeelhouders, maar ook als klanten. Waarom zou ik, als vrouw, een ritje met Uber maken met alles wat ik weet over de cultuur van machoseksisme die onder voormalig ceo Travis Kalanick is ontstaan?

Grote ego’s

De keuze voor een bescheiden leider die het spotlight deelt, open is over haar of zijn tekortkomingen, feedback kan ontvangen en een veilige omgeving creëert waarin teams kunnen floreren is minder sexy. Media zullen het bijvoorbeeld moeten doen zonder grote ego’s op de covers en aan de talkshowtafels.

De wereld zal altijd behoefte blijven hebben aan bijzondere visionaire leiders. Maar met een bewuste keuze voor een meer inclusieve leider zullen we er beter in slagen om ons collectief innoverend vermogen aan te spreken, waarmee we gezamenlijk greep kunnen krijgen op de problemen die ons wakker houden. Misschien gaat het zelfs niet eens alleen om de oplossing, maar of we menselijk kunnen zijn in die oplossing: kwetsbaar, feilbaar en zonder een gevoel van valse macht.