KNVBNa een mooie derde plaats op het WK in 2014 blonk de KNVB uit door vele zwakke beslissingen. Een terugblik.

Een reconstructie

Hoe Oranje na het WK van 2014 een falende voetbalploeg werd

Door Bart Hinke, 30 augustus 2017

KNVB Na een mooie derde plaats op het WK in 2014 blonk de KNVB uit door vele zwakke beslissingen. Een terugblik.

Dit stuk is bijgewerkt en aangevuld met recente ontwikkelingen op zaterdag 7 oktober 2017.

Het dijkdorp Durgerdam ligt er vredig bij als Danny Blind zich zondagmiddag 26 maart rond half vier ’s middags meldt bij de woning van Jean Paul Decossaux. Het huis biedt een vorstelijk uitzicht over het Buiten-IJ. Binnen zitten KNVB-bestuurders Decossaux en Hans van Breukelen. Ze hebben besloten.

De nacht was kort. De zomertijd ging ook nog eens in. Het is een dag na de nederlaag tegen Bulgarije. Debutant Matthijs de Ligt, zeventien jaar, verkijkt zich bij de 1-0 op een hoge bal. In een willoos Oranje staat niemand op. Na twintig minuten is het 2-0, dat blijft het. Het WK is ineens heel ver weg. „Ik moet voor mezelf nadenken”, zegt bondscoach Blind. „En mijn werkgever zal dat ook doen.”

Is er nog toekomst voor Blind? Twee dagen later is de oefenwedstrijd Nederland-Italië. Daarna is er tijd genoeg voor koele besluitvorming, voor evaluatie. Maar hij weet ook wel dat hij niet naar Durgerdam is gekomen voor de koffie.

Drie uur later staat hij buiten. ‘Bulgarije’ is een incident, vindt hij, maar Decossaux en Van Breukelen zagen wat anders in Sofia. Geen geloof meer in de groep, en niet bij de coach. Exit Blind dus. Ontslagen door een interim-directeur betaald voetbal en een technisch directeur die zelf ook niet lang meer in functie zal zijn, zo zal later blijken.

Hoe kon het zover komen? Derde van de wereld was het Nederlands elftal in 2014, daarna dreef Oranje af. Het EK 2016 werd gemist. Als het Nederlands elftal onder Blinds opvolger Dick Advocaat deze donderdag niet van Frankrijk wint, is ook het WK in Rusland in 2018 angstig ver weg.

NRC sprak met twintig mensen die de afgelopen tijd bij en rond de KNVB hebben gewerkt. De geïnterviewden zijn het over twee dingen eens. Nederlandse internationals zijn niet meer zo goed. En het falen van Oranje is oorzaak van de bestuurscrisis, geen gevolg.

Een reconstructie van drie jaar afglijden, sportief en bestuurlijk.

Zomer 2014

De beste groep van Van Gaal

Het WK 2014 barst voor Oranje los met een sensatie in Salvador da Bahia, op vrijdag 13 juni. De tegenstander is Spanje. Het zindert van de energie in de kleedkamer bij rust, na de fabuleuze kopgoal van Robin van Persie. In de tweede helft wordt de wereldkampioen weggespeeld: 5-1.

Louis van Gaal had het voorspeld: inzakken, dan via de counter Spanje bij de keel grijpen. Iedereen gelooft het dan. Dit kan wat moois worden. Louis ziet alles. Verslappen is onmogelijk. Alle bewegingen van spelers worden op trainingen met meetsystemen gemonitord. Een mobiele tandartspraktijk wordt bij het hotel in Hoenderloo voorgereden tijdens de voorbereiding. Aan de gebitten zal het niet liggen.

2014-06-13 00:00:00 SALVADOR - Terwijl Robin van Persie (L) zijn goal viert met de wisselspelers, juicht bondscoach Louis van Gaal met Wesley Sneijder en Nigel de Jong tijdens de wedstrijd Spanje-Nederland op het WK voetbal.
Foto Koen van Weel/ANP
Robin van Persie viert zijn wereldgoal met de wisselspelers, bondscoach Louis van Gaal juicht met Wesley Sneijder en Nigel de Jong.
Foto Koen van Weel/ANP

Twee maanden lang, in de voorbereiding en op het WK, loopt de staf het draaiboek voor de volgende dag door. Alle trainers schuiven aan, de medische staf, de perschef, teammanager Hans Jorritsma. Twintig man in totaal. Alles om het toeval uit te sluiten. Waar zitten de pijntjes? Nog wat gehoord in de groep?

De topfitte Arjen Robben, een vijfmansverdediging en wat geluk doen de rest. Eigenlijk alles gaat goed, tot aan de halve finale in São Paulo, waar het in een patstelling met Argentinië na 120 minuten nog steeds 0-0 staat. Van Gaal stapt op Ron Vlaar af: wil jij de eerste nemen? „Hard in de hoek en zuiver”, zegt de bondscoach nog, terwijl hij de verdediger zachtjes op de wang slaat.

Vlaar schiet halfzacht door het midden. Ook Wesley Sneijder mist. Troostfinale. De wedstrijd om brons, een wedstrijd om niks.

2014-07-10 00:00:00 SAO PAULO - Bondscoach Louis van Gaal troost Ron Vlaar na het verlies na de strafschoppen tegen Argentinië tijdens de halve finale op het WK voetbal. ANP KOEN VAN WEEL fifaworldcup2014
2014-07-10 00:46:33 SAO PAULO - Daley Blind treurt na het verlies tegen Argentinie tijdens de halve finale op het WK voetbal. ANP KOEN VAN WEEL fifaworldcup2014
2014-07-10 00:45:46 SAO PAULO - Arjen Robben troost Wesley Sneijder na het verlies tegen Argentinie tijdens de halve finale op het WK voetbal. ANP KOEN VAN WEEL fifaworldcup2014
2014-07-10 00:43:44 SAO PAULO, 09-07-2014 , World Cup 2014 , Wereldkampioenschap Voetbal in Brazilie, Arena Corinthians stadion , halve finale Nederland - Argentinie 0-0. Nederland verliest na strafschoppen. Teleurstelling en ongeloof bij Jordy Clasie, Georginio Wijnaldum , Arjen Robben, Daryl Janmaat, Klaas Jan Huntelaar , Dirk Kuyt en Ron Vlaar.
Oranje huilt na het verlies tegen Argentinië.
Foto’s Koen van Weel

Twee dagen later, in de hoofdstad Brasilia, is de WK-selectie een depressief gezelschap. Als er spelers zijn die het niet kunnen opbrengen, zegt Van Gaal, dan mogen die zich bij hem melden. Even later herhaalt hij dat. Niemand zegt iets.

Van Gaal, fel: „Dan is het nu dus afgelopen met klagen, met pijntjes. Ik heb twee keer gezegd dat ik het zou begrijpen. Nu heb ik er geen begrip meer voor als je niet álles geeft.”

Brazilië gaat eraan, met 3-0. Nederland is derde van de wereld. „Jullie zijn de beste groep waar ik ooit mee gewerkt heb”, zegt Van Gaal. „Niet qua voetbal, wel qua instelling.”

Najaar 2014

De losse stijl van Hiddink

Terug naar 16 december 2013. Het WK van 2014 moet nog een succes worden en Van Gaal is nog niet de maat der dingen. KNVB-directeur Bert van Oostveen krijgt unaniem steun van de raad van commissarissen om na Van Gaal een ervaren coach aan te stellen die de strak geleide groep langzaam meer vrijheid kan geven na het WK in Brazilië. Het wordt Guus Hiddink. Ligt goed in de media, doorgaans. Ook weleens prettig, denken ze in de KNVB-top.

Van Oostveen en de raad van commissarissen willen continuïteit. ‘Een doorkijkje’ naar de toekomst, zoals de Duitsers deden met Joachim Löw na Jürgen Klinsmann. Eerst Hiddink, dan een assistent doorschuiven. Dat wordt Blind. Hij deed al veel wedstrijdbesprekingen onder Van Gaal, zijn rol wordt nu nog bepalender. Na het EK 2016 moet hij dé man worden.

Ronald Koeman, sterk bezig bij Feyenoord dan, is niet eens kandidaat. Niet het juiste type coach. Van Oostveen neemt signalen over frictie van Feyenoord-internationals met hun toenmalig trainer serieus. Ook ergert Van Oostveen zich aan zaakwaarnemer Guido Albers, die Koeman al zowat tot bondscoach bombardeert voor er enig formeel contact is geweest. Het zal de directeur betaald voetbal de rest van zijn termijn achtervolgen: ‘Wat als Koeman …’

Van Gaals WK-systeem met vijf verdedigers wordt twee maanden na het WK in woord afgedankt door Hiddink, maar bij de eerste EK-kwalificatiewedstrijd tegen Tsjechië toch weer van stal gehaald. Als Daryl Janmaat de bal verkeerd terugkopt en de Tsjechen 2-1 maken, is Hiddink „des duivels”. Hij is zichzelf niet, zien mensen die Hiddink al lang kennen. Niet scherp, zelfs voor zijn losse doen.

De transitie is te groot, het contrast te sterk. Van Gaal was aanwezig, altijd waande je je bespied. Hiddink trekt zich rustig terug in de lobby van hotel Huis ter Duin als de spelers lunchen. Hij mist weleens een bespreking met de technische staf, zegt zelf dat zijn assistenten „bemand genoeg zijn”.

2014-10-13 19:57:08 REYKJAVIK - Gylfi Sigurdsson (L) scoort uit een strafschop de 1-0 tijdens de EK-kwalificatiewedstrijd van IJsland tegen het Nederlands elftal. ANP OLAF KRAAK
2014-10-13 20:29:31 REYKJAVIK - Kolbeinn Sigthorsson (5eL) heeft de 2-0 gescoord tijdens de EK-kwalificatiewedstrijd van IJsland tegen het Nederlands elftal. ANP OLAF KRAAK
Nederland verliest in Reykjavik met 2-0 van IJsland.
Foto’s Olaf Kraak/ANP

Als Oranje met 2-0 achter komt tegen IJsland, is de ontmanteling compleet. Hiddink houdt zich op de vlakte in de rust, Blind neemt het woord. Het helpt allemaal weinig. Na de nederlaag in Reykjavik kondigt Van Oostveen een „scherpe evaluatie” aan. Daaruit, zegt de bestuurder, vloeit een „een overduidelijk plan van aanpak”. Het zijn semantische keuzes waar Hiddink niets mee kan. „‘Plan van aanpak’ is niet mijn terminologie”, zegt hij tijdens een Korea-reis in het gevolg van het koningspaar.

Driekwart jaar later staat het Nederlands elftal derde in de poule, na twee overwinningen op Letland en een gelijkspel tegen Turkije. Het lek lijkt boven als Hiddink weer eens flirt met terugtrekking. Blind kan het wat hem betreft zo overnemen. ‘Senior’ bondscoach lijkt hem wel wat, zegt hij in De Telegraaf.

Teruggetrokken wordt Hiddink wel, maar senior bondscoach niet. Het is klaar, vindt Van Oostveen. De raad van commissarissen ook. In Zuid-Frankrijk, in een zaaltje op een vliegveld nabij zijn vakantieadres, wordt de bondscoach ontslagen.

2015-10-13 22:17:45 AMSTERDAM - Oranjesupporters na de wedstrijd tussen het Nederlands Elftal en Tsjechie. ANP REMKO DE WAAL
2015-10-13 00:00:00 AMSTERDAM - Oranjesupporters druipen af na de wedstrijd tussen het Nederlands Elftal en Tsjechie. ANP REMKO DE WAAL
2015-10-13 22:37:17 AMSTERDAM - Oranjesupporters na de wedstrijd tussen het Nederlands Elftal en Tsjechie. ANP REMKO DE WAAL
2015-10-13 22:19:11 AMSTERDAM - Oranjesupporters na de wedstrijd tussen het Nederlands Elftal en Tsjechie. ANP REMKO DE WAAL
Oranjesupporters druipen teleurgesteld af na 2-1 verlies tegen Tsjechië.
Foto’s Remko de Waal/ANP

Voorjaar 2016

De val van Van Oostveen

In het voorjaar van 2016 kampt directeur betaald voetbal Bert van Oostveen met een aantal problemen. Zo wordt hij bedreigd vanwege een opmerking die hij heeft gemaakt over het noodlijdende FC Twente. Maar voor de buitenwereld maken vooral zijn laatste twee aanstellingen van bondscoaches – Hiddink en Blind – hem tot kop van Jut. Kritiek vindt Van Oostveen prima: „De beste stuurlui schrijven stukjes in de krant.” Maar over zijn functioneren gaan alleen de commissarissen.

Die zien in de zomer van 2015 dat het stilaan tijd is om te stoppen met Van Oostveen. Een kwart- of halve finale op het EK 2016, vindt hijzelf, zou een mooi moment zijn, na bijna zes jaar directeurschap. Operationeel directeur Gijs de Jong wordt klaargestoomd voor het hoogste ambt. De commissarissen vinden hem moderner. Warmer dan de Macher Van Oostveen, ontvankelijker voor verandering.

Niemand twijfelt er dan aan dat Nederland het EK haalt. Hiddink is ontslagen, Blind krijgt het vertrouwen. Maar het loopt anders. Oranje verliest thuis van IJsland: 1-0. Vier dagen later is Turkije uit. „Je domineert de wedstrijd”, zegt Sneijder na afloop. „Alleen je verliest 3-0.” Uitschakeling is bijna onafwendbaar. Een maand later valt het doek, thuis tegen Tsjechië.

Een EK met 24 landen, Nederland is er niet bij. Een afgang. Blind is verantwoordelijk, Van Oostveen net zo goed. Maar de raad van commissarissen is, kort na de nederlaag in Turkije, al een verlenging van drie jaar overeengekomen. „Je moet nu niet weglopen maar blijven staan”, zegt Van Oostveen bij de NOS na het duel tegen Tsjechië. „Dat doe ik, dat doet Blind.”

Nu afscheid nemen zou een verkeerd signaal zijn, schatten Lokhorst en de zijnen in. Veel gaat ook goed, vinden ze. En, denken ze, in de zomer van 2016 zal Van Oostveen uit eigen beweging terugtreden. Daar denkt Van Oostveen zelf anders over. Nu het EK in Frankrijk geen mooi afscheid meer biedt, blijft hij wat hemzelf betreft tot minimaal 2017 aan. Over een voortijdig vertrek is bovendien niets op papier gezet.

De verhouding tussen hem en de raad van commissarissen verslechtert. In het voorjaar 2016 begint Van Oostveen zelf zijn ‘horizon’ te zien. Het stapelt zich op: het missen van het EK, de beeldvorming, bedreigingen. De commissarissen hekelen zijn verzet tegen een voetbalman in de directie. En vinden dat zijn houdbaarheidsdatum nu toch echt snel verstrijkt.

2015-09-06 17:25:09 KONYA - Bondscoach Danny Blind van het Nederlands voorafgaand aan de EK-kwalificatiewedstrijd tegen Turkije. ANP KOEN VAN WEEL
2015-09-06 18:32:22 KONYA - Bondscoach Danny Blind en zijn spelers van het Nederlands elftal tijdens de EK-kwalificatiewedstrijd tegen Turkije. ANP KOEN VAN WEEL
Verlies in Turkije.
Foto’s Koen van Weel/ANP

Op 1 september 2016 treedt Van Oostveen terug. Hij krijgt een jaarsalaris mee, na twintig jaar KNVB-dienst. Wel blijft hij nog een jaar aan als secretaris-generaal en heeft hij als directeur van het EK vrouwen in 2017 nog vier dagen per week werk. „We zijn Bert bijzonder erkentelijk”, meldt Lokhorst in het persbericht.

Die zomer brokkelt de staf rond Oranje af, aan de vooravond van de eerste WK-kwalificatiewedstrijd tegen Zweden. Het rommelt, het gist. De dan 67-jarige teammanager Hans Jorritsma moet met pensioen, Van Oostveen heeft zijn opvolging twee jaar laten liggen. Assistent-bondscoach Dick Advocaat beroept zich al na drie maanden op een vertrekclausule als het Turkse Fenerbahçe belt en Blinds rechterhand Marco van Basten krijgt een job bij de FIFA.

De Oranje-staf is een duiventil. De KNVB ligt in de vuurlinie. De commissarissen willen daarom pijlsnel doorpakken met de nieuwe directeur Gijs de Jong, topkandidaat uit eigen KNVB-kring. Maar de clubs worden hier niet in gekend; een kolossale inschattingsfout.

Nederland speelt met 1-1 gelijk in Zweden.
Foto Stanley Gontha/ANP
Vincent Janssen komt niet voorbij Mikael Lustig. Nederland speelt met 1-1 gelijk in Zweden.
Foto Stanley Gontha/ANP

Zomer 2016

Van Praag is het zat

Er is de charmeur Michael van Praag. Er is de voorzitter van het overkoepelende bondsbestuur van de KNVB, die met liefde de auto in stapt voor een jubileumavond bij een amateurclub in Venlo. Er is de UEFA-vicevoorzitter met zijn netwerk. De onvermoeibare campaigner.

Maar er is ook de schaker. Een man met streken, als polderen niet helpt. „Soms moet je een geweldje plegen”, noemt hij dat zelf.

Dus ja, Johan Lokhorst, voorzitter van de raad van commissarissen betaald voetbal, is op zijn hoede. In de top van de sectie betaald voetbal leeft al jaren het idee dat Van Praag elke kans benut om zijn invloed op de profsectie te vergroten. Het liefst houden de commissarissen hem op afstand.

Van Praag is door Lokhorst niet geïnformeerd over het vertrek van Van Oostveen en de aangekondigde benoeming van De Jong. Dat pikt hij niet. „Zo ga je niet met collega-bestuurders om”, zegt hij op 5 september, de dag voor de eerste WK-kwalificatiewedstrijd van Oranje tegen Zweden. Eerst in het AD en De Telegraaf, later bij de NOS. „Lokhorst heeft zijn informatieplicht aan z’n laars gelapt.”

Hij heeft er niets over te zeggen. Maar wat hem betreft mag de raad van commissarissen opstappen.

Lokhorst krijg je niet snel kwaad. Ondernemer in bonis; zijn liefhebberij is het fokken van springpaarden. Maar in de lobby van het Radisson Blu Royal in Stockholm knapt er iets. Hij had zich juist aan zijn geheimhoudingsplicht gehouden, vindt hij. Er lekt al zo veel uit Zeist. „Je bent wel lekker bezig, hè?”, bijt Lokhorst Van Praag vanuit een loungestoel toe. „Ik ben inderdaad lekker bezig.” De gemoederen lopen op. Of de bondsvoorzitter dit soms bedoelt met zijn ‘verbindende’ rol?

Van Praag gaat op de grond zitten, heftig gebarend. „Inderdaad, Johan, jullie informeren me niet en nu sta ik in de media voor lul.”

Lokhorst is dan al aangeschoten wild. In een zaal in het Sheraton op Schiphol moeten de KNVB-commissarissen tien dagen later vol in de verdediging, op het matje geroepen door clubbestuurders uit de eredivisie. Het gaat vooral over de aangekondigde benoeming van De Jong. Dat ze daarin niet gekend zijn, vinden ze ‘tekenend’ voor hoe de KNVB opereert.

Veertien van de achttien clubs zeggen bij een informele stemming het vertrouwen op. Lokhorst krijgt het bericht mee als hij acht uur later in New York uit het vliegtuig stapt. Hij en drie andere commissarissen stappen op. De clubs, uiteindelijk de baas bij de ledenorganisatie KNVB, trekken de macht naar zich toe in het gezagsvacuüm dat ze hebben gecreëerd. De aanstelling van De Jong sneuvelt: maanden na de opschorting besluiten de clubs dat ze een ‘eigen man’ willen als directeur.

En Van Praag? Twee maanden na de aftocht van de commissarissen wordt hij herkozen als bondsvoorzitter. De steun komt uit het amateurvoetbal; 21 profclubs onthouden zich van stemming. „Bedankt voor het vertrouwen dat ik heb gekregen”, zegt hij. „Ik weet waar de stemmen vandaan komen.”

Nederland is een oefentegenstander voor Polen, dat wel deelneemt aan het EK in Frankrijk.
Foto Stanley Gontha/ANP
Oranje-supporters met een spandoek tijdens de oefeninterland tegen Polen. Het Nederlands elftal heeft zich niet gekwalificeerd voor het EK in Frankrijk.
Foto Stanley Gontha/ANP

Begin 2017

Het doolhof van Blind

‘Voetbalinhoudelijk is Danny de beste’, zeggen ze bij de KNVB. Blind is reëel, Blind is schappelijk. Van Gaal, om maar iemand te noemen, hield zijn gehoor gewoon keihard voor dat de eredivisie niet zo veel slechter is dan de Premier League. Die stuwde zijn voetballers, bracht geloof waar dat op weinig gebaseerd was.

Blind zegt gewoon hoe het is: de spoeling is dun. Hij heeft gelijk. Hij is bondscoach in schrale tijden. Blessures zijn ook nog eens talrijk. Het is tekenend voor Blinds bondscoachschap: uit het beperkte aanbod aan voetballers smeedt hij een ploeg waarin de zwakste schakels voorbestemd zijn om te knappen.

Natuurlijk heeft Blind gefaald. Maar, oordeelt de KNVB in een evaluatie na de uitschakeling in de EK-kwalificatie eind 2015, er zijn verzachtende omstandigheden. Topspelers kwakkelden, jonge verdedigers hebben het moeilijk achter een – naar internationale maatstaven – zwak middenveld. Hij kan door, dan maar het WK 2018.

Het opstellen van Matthijs de Ligt in het WK-kwalificatieduel tegen Bulgarije op 25 maart doet hem uiteindelijk de das om. Dat Oranje in Sofia niet de minste inspiratie toont, leidt bij de KNVB-directie tot de conclusie dat dit zo niet verder gaat. Wie brengt de bezieling terug?

Voorjaar 2017

De missie van Van Breukelen

Na het ontslag van Blind in Durgerdam wacht de persconferentie in het Hilton Hotel in Amsterdam. Bij de hoofdingang wacht de verzamelde voetbalpers op nieuws, net als de spelers boven op hun kamers.

Danny Blind, Hans van Breukelen, Jean Paul Decossaux en perschef Chris van Nijnatten sluipen via de keuken naar binnen. Terwijl de ontslagen bondscoach afscheid neemt van de internationals, begint Decossaux aan zijn persconferentie. „Dit is afschuwelijk voor de mens Danny Blind”, zegt de commercieel directeur, die intussen al zes maanden met frisse tegenzin de hoogste baas is.

Hij zit alleen, want Van Breukelen staat achter in de zaal. Decossaux houdt hem in de luwte, bang dat zijn collega uit de bocht vliegt. Het lijkt de technisch directeur zelf ook verstandig. Er is al te veel gebeurd.

Van Breukelen is een klein jaar daarvoor begonnen bij de KNVB. De roep, bij clubs, om een technische man in de KNVB-directie was groot. Maar dat de raad van commissarissen bij Van Breukelen is uitgekomen, leidt tot bevreemding. Bestuurlijk onervaren, breedsprakig.

Hij houdt zich met veel bezig, maar in bepalende dossiers loopt hij vast. Met name De Telegraaf draait de duimschroeven aan. Van Breukelen wordt moedwillig kapotgemaakt, denken collega’s bij de bond. Maar dat zijn aanstelling ongelukkig is geweest, zien zij ook als de zoektocht naar een nieuwe bondscoach ontspoort.

Die zoektocht voert langs clubbestuurders, langs Europese steden waar de Oranje-aanvoerders wonen. En langs Louis van Gaal, die ‘nee’ zegt. Van Breukelen en Decossaux doen alles samen, het is belangrijk. Maar juist het weekend van 22 april kan de interim-KNVB-topman niet mee. Hij heeft andere afspraken. Van Breukelen vindt het niet erg. Laat hem maar alleen praten met de twee kandidaten. Eerst Henk ten Cate in Abu Dhabi, dan Dick Advocaat in Istanbul. Hij redt zich wel.

Van Breukelen kent Ten Cate niet. Wel zijn reputatie. Een straatvechter in trainingspak, zo wordt hij getypeerd door de journalist van Voetbal International die dat weekend bij de coach van Al-Jazira op bezoek is. Het is een hartelijk gesprek, van acht uur lang. Maar nadat Van Breukelen ook bij Advocaat is geweest, merkt Ten Cate dat het bondscoachschap hem door de vingers glipt.

Vanaf dat moment mag de VI-journalist meeluisteren met gesprekken tussen Ten Cate en Van Breukelen. En meelezen met berichtjes. „Graag ga ik met jullie op één foto”, typt Van Breukelen. „We zitten op één lijn.” Dan meldt het AD dat Advocaat de nummer één is voor de KNVB. Ten Cate vraagt of Van Breukelen dat gezien heeft. „Natuurlijk gezien, laat ze lekker”, antwoordt hij. „We hebben toch een duidelijke afspraak gemaakt? Zorg ervoor dat niemand iets te horen krijgen over het gesprek tussen Fred en jou. Welterusten en tot horens.”

Maar Fred – Fred Rutten – wil niet. Van Breukelen had hem uitgezocht om met Ten Cate een ‘complementair koppel’ te vormen. Zonder hem geen Ten Cate. Rutten had al eens eerder het assistentschap afgewezen, maar Van Breukelen bleef hopen. Tot dinsdag 25 april, als Rutten definitief nee zegt.

2017-05-09 10:28:50 ZEIST - Directeur betaald voetbal Jean Paul Decossaux en technisch directeur Hans van Breukelen geven een toelichting op de benoeming van Dick Advocaat als bondscoach en Ruud Gullit als assistent-bondscoach van het Nederlands elftal. ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN
2017-05-09 11:31:12 ZEIST - Technisch directeur Hans van Breukelen na een toelichting op de benoeming van Dick Advocaat als bondscoach en Ruud Gullit als assistent-bondscoach van het Nederlands elftal. ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN
Jean Paul Decossaux en Hans van Breukelen tijdens de persconferentie over de aanstelling van Dick Advocaat.
fotograaf

In Nederland heeft iedereen dan al kunnen lezen dat Ten Cate zich gepiepeld voelt. Dat hij eerst bondscoach was, toen weer niet. De KNVB herkent zich daar „totaal” niet in. Maar Van Breukelen is wel iemand die soms „halve toezeggingen” doet, zegt Decossaux later in een interview met de Volkskrant. En ook: hij had hem nooit alleen moeten laten gaan.

De persconferentie over de aanstelling van Dick Advocaat op 9 mei gaat nauwelijks over Advocaat. Decossaux en Van Breukelen nemen zich voor om niet te blijven hangen in de kwestie-Ten Cate, maar het gaat over niets anders. Of hij zichzelf nog steeds geschikt acht? Van Breukelen: „Ja hoor. Anders zou ik wel gezegd hebben: halekidoki. Er zijn leukere dingen.”

Zes weken later kondigt hij zijn vertrek aan.

Najaar 2017

Dick Advocaat en het doelsaldo - een debacle

Dick Advocaat is een paar dagen in dienst bij de KNVB, en Blind is lang vergeten. Helderheid, Haagse humor. Herkenbaar voetbal. Ivoorkust wordt eenvoudig opzij gezet in een oefenwedstrijd, vier dagen later ook Luxemburg op 9 juni 2017 in Advocaats eerste WK-kwalificatieduel. 5-0 maar liefst.

Er is optimisme in dit nieuwe tijdperk, dit prille begin van de derde ambtstermijn van Advocaat. Maar het onheil blijft dit Oranje nooit lang bespaard. Terwijl Wesley Sneijder zijn ereronde loopt in de Kuip na de wedstrijd tegen Luxemburg, net recordinternational geworden, blundert de Franse doelman Hugo Lloris 1.500 kilometer verderop met vergaande consequenties voor het Nederlands elftal. Zweden wint in Solna, bij Stockholm, zowaar van groepshoofd Frankrijk – precies dat wat niet gebeuren moest in de strijd om de tweede plek. Playoffs lijken verder weg dan ooit.

De ernst dringt in Rotterdam niet meteen door. Of het is de ‘winning mindset’ waardoor het resultaat direct bij spelers en bondscoach vertaald wordt naar een eensluidende doelstelling. “Nu moeten we alles winnen”, zegt Advocaat nog glunderend van de 5-0 tegen Luxemburg. Ja, dat is zo. Dan maar groepshoofd. Toch?

Maar 31 augustus wacht Frankrijk in Parijs. Een loodzwaar duel. De Fransen dus, met al die topspelers die nu ook serieus aan de bak moeten voor hun WK-deelname. De zomer is lang. KNVB-officials ‘voelen’ net als assistent Ruud Gullit dat er wat mogelijk is tegen Frankrijk. Het borrelt, ook bij Advocaat. Het idee dat de groep erin gelooft wordt breed uitgedragen.

Oranje moet het beter doen dan Zweden, dat is het devies. Maar de tactiek blijft 4-3-3. Gewoon 4-3-3. Op training daags voor de wedstrijd in Parijs bevalt het Advocaat maar niets, zo’n vijfmansverdediging. Het loopt niet. Terug naar zekerheden, terug naar twee vleugelaanvallers – oer-Hollands.

Het wordt een afgang van historische proporties. Robben geïsoleerd, het middenveld uiteengereten. Kansloos druipt Oranje van het veld in de rust, maar het staat nog 1-0. In de tweede helft gaat het snel: 2-0, Kevin Strootman rood, daarna 3-0 en 4-0.

Dan toch nog: de strohalm. Zweden, blijkt, verliest in Bulgarije. En zo wordt het doelsaldo het definiërende aspect van Advocaats derde termijn. Het doelsaldo dus dat Oranje tegen Frankrijk volledig heeft veronachtzaamd, mede dankzij Advocaats ongewijzigde strijdplan in het laatste kwart van de wedstrijd in Parijs.

Ook tegen Bulgarije, vier dagen later, wisselt hij opvallend. Of opvallend niet. Geen aanvallers erbij in de tweede helft. Terwijl Zweden Wit-Rusland aan het oprollen is (4-0), laat Advocaat de aanvallende impulsen bij Oranje in het laatste half uur achterwege. Er is een vreemd soort vrede met de winst an sich.

7 oktober 2017 eindigt het. Goal na goal valt in de Friends Arena in Solna, bij Stockholm. Het stadion dat Nederland zo vreselijk ongunstig gezind is. Hier begon het drama voor Blind, de onterecht afgekeurde goal van Bas Dost helemaal aan het begin van de WK-kwalificatie toen een uitstekend Oranje 1-1 tegen Zweden speelde. En de kansloos verloren Europa League-finale van Ajax tegen Manchester United, ook hier in Solna. Vervloekte voetbalgrond.

Zweden walst er over Luxemburg heen. Terwijl de spelersbus van Oranje aankomt in Borisov, voor de wedstrijd tegen Wit-Rusland, waar qua doelsaldo de aansluiting met Zweden gevonden moet worden, staat het al 6-0 in Solna.

Nee, Zweden ging echt niet met 8-0 van Luxemburg winnen, zei Advocaat nog voor de wedstrijd. “Wat is dat voor een stomme vraag?”, beet hij NOS-verslaggever Bert Maalderink toe.

Een uur voor de aftrap tegen Wit-Rusland krijgt Advocaat in de kleedkamer de eindstand van Zweden – Luxemburg door. Het is 8-0 geworden. De wedstrijd tegen Wit-Rusland, wat geeft het nog? De laatste tegen Zweden in de Arena, dinsdag 10 oktober.

Het is gedaan…

Bondscoach Dick Advocaat van het Nederlands elftal voorsfgaand aan de WK kwalificatiewedstrijd Wit-Rusland tegen Nederland in de Borisov Arena.
Foto Koen van Weel/ANP
Bondscoach Dick Advocaat van het Nederlands elftal tijdens de WK kwalificatiewedstrijd Wit-Rusland tegen Nederland in de Borisov Arena.
Foto Koen van Weel/ANP
Dick Advocaat op de bank tijdens de wedstrijd tegen Wit-Rusland in de Borisov Arena.
Foto’s Koen van Weel/ANP

6 augustus 2017

Epiloog

Het vrouwenvoetbal brengt een voetbalnatie in verval voor even in vervoering. Nederland verslaat Denemarken met 4-2 in de finale in een uitverkochte Grolsch Veste in Enschede. Schitterend weer, onbevangen voetbal.

Het is de triomf van de vrouwen, maar ook van een aantal mannen. Toernooidirecteur Van Oostveen kan terugkijken op een geslaagd EK. En Van Breukelen had het toch maar mooi gezien, toen hij Sarina Wiegman een half jaar voor het EK tot bondscoach benoemde. De doorbraak van de Oranje Leeuwinnen bij het grote publiek is ook een beetje van hen.

De crisis in het voetbal, het mannenvoetbal, is niet meer hun zaak. Van Oostveen trekt deze week de deur in Zeist definitief achter zich dicht. Van Breukelen stopte op 1 augustus.

„Ik geloof in de kracht van ons voetbal”, schreef hij in zijn persbericht bij zijn vertrek. „En dat blijft zo.”

Reacties van KNVB-bestuurders

Voormalig directeur betaald voetbal Bert van Oostveen wil niet reageren. Dat hij vóór zijn contractverlenging in 2015 al heeft gesproken of afspraken had met de raad van commissarissen over terugtreden na het EK 2016 ontkende hij ten stelligste in een interview in NRC vorig jaar september. Hij verwijst daar nu opnieuw naar.

Hans van Breukelen wilde ook niet reageren.

Bondsvoorzitter Michael van Praag herkent zich niet in het beeld dat leeft bij voormalig commissarissen als zou hij uit zijn op meer invloed op het bestuur betaald voetbal. „Zo de waard is, vertrouwt hij zijn gasten. Het beste bewijs dat ik mijn invloed bij betaald voetbal niet heb willen vergroten, is het feit dat ik nauwelijks vergaderingen van de raad van commissarissen betaald voetbal bijwoonde, terwijl ik dat als bondsvoorzitter wel mag. Ik vertrouwde op hun visie.”

Beeldredactie
Arjan de Jongh.
Vorm
Koen Smeets.