Strafzaak tegen Naoufal F. testcase voor justitie

Een cruciale zitting, deze dinsdag in de Amsterdamse rechtbank. Heeft justitie een goudmijn aan criminele data in handen, of oordeelt de rechter anders?

Foto ANP/Evert Elzinga

De Amsterdamse rechtbank behandelt deze dinsdag de strafzaak tegen Naoufal F., een kopstuk van de zogenoemde mocromaffia. In de zaak speelt bewijs uit PGP-telefoons een hoofdrol. Die telefoons golden in het criminele milieu als niet af te luisteren of te kraken – totdat het justitie en politie wel lukte.

Misdaadredacteur Jan Meeus zit in de rechtszaal en tweet live mee.

Drie vragen over een strafzaak die grote gevolgen kan hebben voor nog lopende onderzoeken.

  1. Bijnamen spelen een belangrijke rol in deze strafzaak. Hoezo?

    Buik, Tijger, Vieze, Exi, Tiba, Tito – volgens het Openbaar Ministerie zijn dit allemaal bijnamen van hoofdverdachte Naoufal F. Die bijnamen komen voor in een enorme grote verzameling data die in beslag zijn genomen bij een aanbieder van PGP-telefoons. Die telefoons waren jarenlang heel populair in de onderwereld omdat het idee bestond dat ze niet konden worden afgeluisterd door de politie. Dankzij een handigheidje van onderzoekers van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) kunnen berichten in sommige PGP-telefoons worden uitgelezen. Daarnaast heeft de politie 3,6 miljoen berichten weten te ontcijferen die in beslag zijn genomen bij PGP-aanbieder Ennetcom. Uit analyse van die data blijkt dat bij de communicatie heel veel bijnamen worden gebruikt.

  2. Hoe koppelt justitie bijnamen aan individuele personen?

    Naoufal F. wordt onder andere beschuldigd van betrokkenheid bij de moordaanslag op Pjotr R., die overigens mislukte. Om strafbare feiten aan te tonen, moet het Openbaar Ministerie de bijnamen Buik, Tijger, Vieze, Exi, Tiba, Tito aan Naoufal F. zien te koppelen. Cruciaal daarbij zijn de e-mailadressen die worden gebruikt voor het versturen van PGP-berichten.

    Om strafbare feiten aan te tonen, moet het Openbaar Ministerie de bijnamen Buik, Tijger, Vieze, Exi, Tiba, Tito aan Naoufal F. zien te koppelen

    Dat zit zo. Berichten uit PGP-telefoons zijn gekoppeld aan een uniek e-mailadres. Volgens justitie had Naoufal er ten minste twee: een begint met de letters CWX en het andere met FBIME. Die adressen moeten dan worden gekoppeld aan Naoufal, waarbij die bijnamen weer een rol spelen. Zo wordt in een PGP-bericht gesproken over een foto waarop Tito staat. Het blijkt te gaan om een foto van Naoufal F. met een andere onderwereldfiguur. Conclusie van justitie: Tito is Naoufal.

    Uit andere gegevens blijkt dat een bepaald mailadres is gebruikt vanuit een Duits hotel. Uit de administratie van het hotel blijkt dat Naoufal F. daar is geweest. In het hotel is een kopie van een vals paspoort aangetroffen met de foto van Naoufal. Dat valse paspoort was in het bezit van Naoufal F. toen hij werd aangehouden. Conclusie van justitie: Naoufal F. is de gebruiker van het mailadres dat begint met FBIME.

  3. Zijn de gegevens waarop justitie dit baseert betrouwbaar?

    Om die vraag draait het dinsdag in de rechtbank. Het NFI heeft alle relevante data uit de PGP-communicatie opgeslagen in een speciale databank, die kan worden doorzocht met een zelf ontwikkelde zoekmachine: Hansken. Advocaat Inez Weski wil precies weten hoe die databank werkt om te kunnen controleren of de conclusies die justitie trekt op basis van de analyse correct zijn. Ook wil zij zelf in deze data kunnen zoeken.

    Op verzoek van de rechtbank geeft het Openbaar Ministerie vandaag een audiovisuele presentatie over de werkwijze van Hansken. Daarna oordeelt de rechtbank over de betrouwbaarheid van de conclusies die justitie trekt op basis van de PGP-data. Ook beslist de rechtbank of de verdediging van Naoufal F. toegang krijgt tot die data en Hansken, of dat er ruimte komt voor contra-expertise.

    Het oordeel van de rechtbank kan verstrekkende werking hebben, omdat justitie veel meer strafzaken voorbereidt waarbij de PGP-data een belangrijke rol spelen. De beslissingen vandaag kunnen een precedent worden in andere zaken rondom moord, grootschalige drugshandel en corruptie.

  4. Misdaadredacteur Jan Meeus legt uit hoe de politie momenteel de grootste kaart van de onderwereld ooit bij elkaar aan het puzzelen is, dankzij de pgp-telefoons: