De Texaanse overheid wíl niet ingrijpen

Preventie Nederland wil voorkomen dat water schade aanricht. Texas herbouwt liever achteraf. Een ideologische kwestie, legt een expert uit.

Een gestrande pick-up wordt zondag weggeduwd in een overstroomde straat in Houston. Foto Charlie Riedel/AP

Een stad waar mensen met hun kinderen op de schouders door de straten waden en hun buren redden met kano’s en opblaasbootjes, als ze al niet opgesloten zitten op de daken van hun huizen.

Beelden van het door orkaan Harvey ondergelopen Houston, waar deze week nog veel meer regen wordt verwacht, gaan de wereld over. Dinsdagochtend waren tien doden gemeld. De laaggelegen stad kreeg recentelijk onder meer de orkanen Rita (2005) en Ike (2008) voor de kiezen. Hoe kan Houston zich zo hebben laten overvallen?

Het is niet dat Texas niet wíst dat de storm- en regenvloed eraan kwam, zegt planoloog Nikki Brand. „Maar de staat kiest er politiek-ideologisch voor zich er niet tegen te wapenen.”

De Nederlandse maakt zich zorgen om vrienden en collega’s in Texas, maar verkeert „professioneel in een staat van opwinding”. Ze is gespecialiseerd in overstromingsbescherming en als postdoc verbonden aan de TU Delft én de Texas A&M University, die samen onderzoek doen naar de bescherming van de Golfkust.

„Je hebt als overheid drie paden”, zegt Brand aan de telefoon. „Preventie, aanpassing van gebouwen en herbouw achteraf. Nederland heeft zich gedurende eeuwen het eerste eigen gemaakt. Houston kiest steeds voor het laatste.”

Luister ook naar de nieuwste Presidential Podcast #37: En nu ook nog storm

Texas handelt als klassiek-Republikeinse staat, zegt Brand. „De vrijheid van het individu krijgt voorrang boven het collectief belang. Inmenging van de overheid vooraf wordt als kwalijk gezien. Voor prominente politici is het electorale zelfmoord over zoiets ingrijpends als een stormvloedkering of een dijk te beginnen. Rampenbestrijding is ook echt de Amerikaanse aanpak. Er bestaat een structuur voor. Staten kunnen bij een ramp rekenen op geld uit Washington.

Vanuit vrijheidsliefde is Houston er trots op een ‘no-zoning city’ te zijn, legt Brand uit. „Er is geen ruimtelijke ordening van betekenis.” Tegelijkertijd is de bevolking in de regio Houston de afgelopen decennia snel gegroeid naar meer dan zes miljoen. „Als kwetsbare en laaggelegen gebieden lukraak volgebouwd worden, heeft dat gevolgen voor de afwatering. Met orkanen, maar vooral ook met zware regenval, zoals nu, kan dat catastrofaal zijn.”

Zondag verdedigde burgemeester van Houston Sylvester Turner, zijn besluit de miljoenenstad niet te evacueren. „Dan creëer je een nachtmerrie,” zei hij in een persconferentie. De stad had wel reddingsboten klaarliggen en opvangplaatsen ingericht.

Voor prominente politici is het electorale zelfmoord over zoiets ingrijpends als een stormvloedkering of een dijk te beginnen.

Turners beslissing is verklaarbaar, zegt Brand. Na orkaan Rita in 2005, luttele weken na de verwoesting van Katrina, werd in het Texaanse kustgebied een evacuatie van zo’n 3 miljoen mensen opgezet. Die ontaardde in chaos en eiste meer dan honderd levens, voordat Rita überhaupt aan land kwam. „Mensen kwamen om doordat ze zonder water vast kwamen te zitten op de snelweg, of in paniek raakten en ongelukken veroorzaakten”, zegt Brand.

Toch wacht Texas orkanen niet volstrekt passief af. Zo inventariseren de county’s aan de kust met geld van de staat de door de universiteiten aangedragen oplossingen, zoals een buffer van dijken, wetlands en oesterriffen. Maar wie ertoe in staat is, wacht dat niet af. „Grote instituties beschermen zichzelf. In 2001 liepen de kelders van het Texas Medical Center onder door de tropische storm Allison, met dode proefdieren en vernietigde generatoren tot gevolg. Nu hebben ze overstromingsdeuren en luchtbruggen in plaats van ondergrondse gangen.”

Dit is een geactualiseerde versie.