Onverstoorbare Merkel veroordeelt ‘racistische’ AfD-aanvoerder

Ruim drie weken voor de verkiezingen onderstreepte de Bondskanselier én CDU-leider niet te zullen samenwerken met de AfD en Die Linke. „Ik wilde dat de sociaaldemocraten even duidelijk waren.”

Bondskanselier Angela Merkel vlak voor haar persconferentie in Berlijn. Foto Fabrizio Bensch/Reuters

Ongewoon scherp haalde Angela Merkel dinsdag uit naar een van de twee aanvoerders van de anti-immigratiepartij AfD. „Racistisch, dit moet absoluut veroordeeld worden”, zei ze over een recente uitspraak van AfD-voorman Alexander Gauland. „Dit kán niet.”

Gauland had over de Duitse minister van Integratie Aydan Özoguz (SPD) gezegd dat hij blij zou zijn als ze afgevoerd wordt naar Anatolië. Hij bediende zich daarbij van het woord ‘entsorgen’, een term die vooral gebruikt wordt als het gaat om het afvoeren van afval. Özoguz is van Turkse afkomst, maar geboren in Hamburg.

Zonder de naam van Gauland te noemen, verwees Merkel naar de duistere traditie waarin de voormalige CDU’er zich plaatste: „Dit laat zien van welke geest de auteurs van zulke beschimpingen het kind zijn.” Vorig jaar was Gauland ook al in opspraak gekomen, toen hij over de Duitse topvoetballer Jérôme Boateng, die een Ghanese vader heeft, zei dat Duitsers „een Boateng niet als buurman” willen hebben.

Wichtig und richtig

Merkel deed haar uitspraak op haar jaarlijkse zomerpersconferentie in Berlijn. Ruim drie weken voor de Bondsdagverkiezingen onderstreepte ze dat zij en haar partij (CDU) na de verkiezingen in geen geval zullen samenwerken met de AfD – en trouwens ook niet met Die Linke, helemaal aan de andere kant van het politieke spectrum.

„Ik wilde dat de sociaaldemocraten even duidelijk waren”, voegde ze daaraan toe. De SPD sluit samenwerking met de AfD ook uit, maar met Die Linke niet. SPD-leider Martin Schulz had de uitspraak van Gauland eerder dan Merkel al scherp veroordeeld. De AfD zal volgens peilingen voor het eerst in de Bondsdag komen, en wordt mogelijk zelfs de op twee na grootste partij.

Merkel is toch nog niet bepaald gerust op haar herverkiezing, schreef Juurd Eijsvoogel eerder. Wat als kiezers ineens toch kiezen voor rivaal Schulz?

In dezelfde zaal waar Merkel twee jaar eerder, midden in de vluchtelingencrisis, haar omstreden woorden ‘Wir schaffen das’ uitsprak, verdedigde ze nu onverstoorbaar haar beleid, ook haar omstreden aanpak in 2015 en 2016 van de komst van in totaal meer dan een miljoen vluchtelingen en asielzoekers. Dat beleid was „belangrijk en terecht” geweest, zei ze, wichtig und richtig.

Ruime voorsprong

Volgens alle peilingen liggen CDU en haar Beierse zusterpartij CSU ruim voor op de SPD (zo’n 37 tegen 24 procent van de stemmen). De verkiezingscampagne heeft tot nu toe niet veel vuurwerk te zien gegeven, spannend lijkt vooral te worden welke partij op de derde plaats komt: FDP, Die Linke, AfD of de Groenen. Gevraagd of zijzelf de campagne niet saai vindt, zei ze:

„Is een campagne alleen goed als men elkaar over en weer uitscheldt? Dat vind ik niet. Mijn opgave is uit te leggen wat we de komende vier jaar willen. Voor mij is dat spannend en interessant.”

Meteen aan het begin maakte Merkel duidelijk welke twee thema’s volgens haar nu centraal staan: behalve vluchtelingen en migratie, was dat het dieselschandaal en de gevolgen daarvan voor Duitse automobilisten en de auto-industrie. Voor het eerste thema sloot ze aan bij de uitkomst van de top, maandag, in Parijs. Ze zei dat Duitsland bereid is nog meer vluchtelingen op te nemen, als dat nodig is volgens een herplaatsingsplan van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR.

Dieselauto’s wél toelaten

Automobilisten en autofabrikanten probeerde ze gerust te stellen: voorkomen moet worden dat steden dieselauto’s binnen hun gemeentegrenzen verbieden, zei ze. Tot ongerustheid van autobezitters en de sector overwegen sommige steden dit om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Scherp was Merkel over Polen. Hoe belangrijk ze de relatie met het buurland ook vindt, „rechtsstatelijkheid is voorwaarde voor samenwerking in de EU. We kunnen niet zomaar ons mond houden”.

Over geruchten dat ze van plan is een volgende ambtstermijn niet vol te maken, antwoordde Merkel dat ze van de kiezers het vertrouwen voor de volle vier jaar vraagt – een formulering die genoeg ruimte laat voor verdere speculaties.