Column

Eigenaar of topman - wie is de baas?

Jeroen de Haas, de bestuursvoorzitter van energiebedrijf Eneco, speelt hoog spel. En dat is niet de eerste keer. En opnieuw gaat het om een politiek geladen thema. Eerder verzette hij zich met een politieke lobby en een juridische strijd tegen de wettelijk voorgeschreven splitsing van energiebedrijven in twee aparte ondernemingen: een commercieel bedrijf (energieproductie, klanten) en een bedrijf dat het elektriciteitsnet beheert en dat publiek bezit moet zijn. Eneco verloor.

Het commerciële Eneco (3.500 medewerkers) komt nu te koop. De 53 gemeenten die aandeelhouders zijn, moeten kiezen. Willen zij eigenaar blijven van een commerciële onderneming met alle risico’s en rendementen van dien? Of zien zij energie niet meer als een publieke taak, omdat de markt jaren geleden al is geliberaliseerd? Rotterdam, Den Haag en Dordrecht, die samen 57 procent van de aandelen hebben, kiezen voor verkoop. De Haas zoekt nu zoveel mogelijk invloed op de beslissing wie de nieuwe grootaandeelhouder wordt.

De officiële aandeelhouderscommissie die de belangen behartigt van de eigenaren heeft voor de besluitvorming van de gemeenten wat informatie op papier gezet. Logisch. Waardevolle aandelenpakketten verkopen is geen dagelijks werk voor wethouders en raadsleden. In het verleden ontstond nog wel eens consternatie over de lage opbrengst bij verkoop, zoals bij afvalbedrijf Attero.

Over wie het voor het zeggen heeft zal het straks, bij de selectie van een nieuwe grootaandeelhouder, ook weer gaan

De informatie van de aandeelhouderscommissie werd wat korzelig ontvangen door Eneco. Die stuurde de aandeelhouders een vrolijk bericht van 48 pagina’s en een brief om de ‘verschilpunten’ met de aandeelhouderscommissie toe te lichten. En daar reageerde die commissie weer wat wrevelig op. Een van de strijdpunten: hoeveel zeggenschap hebben de aandeelhouders nu? Kan best wat meer, zeggen de aandeelhouders. Dit is het, zegt Eneco — kort samengevat.

Over die mate van zeggenschap zal het straks, bij de selectie van een nieuwe grootaandeelhouder, ook weer gaan. Topman De Haas van Eneco ziet een nieuwe eigenaar voor zich die van Europese origine is (werkterrein Eneco), die is gericht op lange termijn en duurzaamheid (strategie Eneco) en hem de ruimte geeft. Dat laatste is lastig voor te stellen. Zoveel ruimte als hij kreeg van zijn aandeelhouders, krijgt hij niet meer. Grootaandeelhouders op afstand bestaan niet meer. Zeker niet als je een paar miljard euro op tafel legt voor een bedrijf, zoals bij Eneco zal gebeuren.

Lees ook het interview met Jeroen de Haas:
‘Ik verdedig mijn bedrijf, daar schaam ik me niet voor’

Wie wordt de koper? Eneco staat zich voor op duurzaamheid en is daar sterk in (met groene stroom voor NS en Google, bijvoorbeeld). Dus een nieuwe eigenaar die dat opzijschuift is een beetje dom. Twee namen liggen voor de hand. De eerste is EQT, een private-equityfinancier die eerder het commerciële deel van Delta heeft gekocht. De tweede is Dong Energy, een groene kampioen uit Denemarken, die ook volop in Nederlandse windparken investeert. Eneco en Dong zijn samen eigenaar van een gascentrale in Rotterdam.

Let ook op twee outsiders: Shell, dat samen met Eneco een windpark voor de Zeeuwse kust aanlegt. En Northland Power, een Canadees bedrijf dat investeert in het Gemini-windpark, ver boven Groningen. Voor alle vier geldt: ze kennen de markt, ze hebben hier al (aanzienlijke) belangen en kunnen dus schaalvoordelen boeken. De Noordzee is voor windenergie een Deens-Duits-Nederlands-Britse binnenzee.

Welke rol kan De Haas spelen in de selectie van de nieuwe aandeelhouder? Hij kan een partij waarvan hij gruwelt veto’en onder het motto: niet in het belang van de continuïteit van Eneco. Dat zullen de huidige eigenaren hem na tien jaar aan de top wel gunnen. Maar bij de definitieve keuze, als het over de overnamesom gaat, beslissen de aandeelhouders zelf. Want dan gaat het over hun publieke vermogen.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.