Documentaire ‘Jesse’ heeft zelden diepgang

Film GroenLinks-campagne

De film die BNNVARA uiteindelijk niet wilde uitzenden, toont weinig zwakke momenten van GroenLinks-leider Jesse Klaver.

Onder leiding van Jesse Klaver leek GroenLinks tijdens de verkiezingscampagne eerder dit jaar kans te maken op meer dan 20 zetels. Het werden er 14. Foto Merlijn Doomernik

Ophef is doorgaans de beste brandstof voor de kijkcijfers van een documentaire. In het geval van de veelbesproken film Jesse, over de gelijknamige GroenLinks-leider Klaver is er wel ophef, maar na dagen van tumult nog altijd geen beeld.

NRC kreeg de film te zien. Belangrijkste vraag daarbij: is het een onafhankelijk portret of, zoals de kritiek luidt: een lovende en kritiekloze schets?

De maker van de film, Joey Boink, was immers tijdens de opnames van het materiaal in dienst van het campagneteam van hoofdpersoon Klaver – betaald door GroenLinks. Daarover ontstond zoveel (politieke) tumult dat omroep BNNVARA, die volgens ingewijden een bedrag rond de ton betaalde voor de docu, besloot om de geplande uitzending te schrappen.

Een triomferende lijsttrekker

Wat zien we? Intieme privéscènes: Klaver in z’n boxershort en in bed met z’n vrouw. Klaver aan het werk: in overleg met z’n campagneteam en teksten oefenend met z’n speechschrijver. Maar we zien vooral: een selectie beelden van een triomferende lijsttrekker die zijn partij naar een op handen lijkende monsterzege leidt. Een uniek inkijkje is het zelden – zoals eerdere documentaires in dit genre als De keuken van Kok en De Wouter tapes dat wel boden.

De winst ligt voor het oprapen, is de voelbare hoop in de kamer. Maar als de zestien zetels voor GroenLinks voorbij komen, versteent Klaver

Het spannendste moment van de campagne – en de documentaire – is het moment van de verkiezingsuitslag op woensdagavond 15 maart. Een nerveuze Klaver pept zich in een hotelsuite op met het zingen van zijn campagnelied I gotta feeling. Klaver zachtjes: „Tonight’s gonna be a good night.” Hij ziet vervolgens de uitslagen op tv binnenkomen. Bij het horen van de nederlaag van de PvdA (min 29 zetels), reageert hij vol ongeloof: „Fucking hell”. Daarna zwijgt hij en slaat hij zichtbaar aan het hoofdrekenen. De winst ligt voor het oprapen, is de voelbare hoop in de kamer. Maar als de zestien zetels voor GroenLinks voorbij komen, versteent Klaver. De rest van het aanwezige campagneteam weet niet goed of ze moeten joelen of ook moeten zwijgen. Een medewerker probeert, kijkend naar Klaver, een voorzichtig juichje. Die staart nog altijd met grote ogen naar het scherm. Dan zegt hij zuinigjes: „Nou, niet slecht jongens.”

Lees ook dit essay van Hans Beerekamp: Een docu als ‘Jesse’ is per definitie niet objectief

Het contrast met zijn overwinningsspeech een uur later voor een uitzinnige menigte in poptempel De Melkweg in Amsterdam kan niet groter zijn - later die avond zouden er nog twee zetels af gaan.

Het is één van de spaarzame keren dat de documentaire diepgang krijgt en het niveau ontstijgt van beelden die de maker „continu” moest maken van Klaver „voor verspreiding op internet” tijdens de campagne, zoals ‘beeldvoerder’ Joey Boink aan het begin uitlegt. „Dat was mijn taak.”

De kijker blijft uiteindelijk achter met het gevoel te kijken naar een verzameling campagnemateriaal waarvan later is bedacht: laten we er een documentaire van maken.

Plotseling overlijden moeder

Zit er dan niks bijzonders in? Jawel, zeker voor de vele fans van Jesse Klaver en voor liefhebbers van politiek. De documentaire begint met een origineel jeugdfilmpje van kleuter Jesse met gitaar bij een optreden in een zaaltje. Daar haalt zijn moeder hem van het podium, met de – bijna profetische – woorden „Kom nou van het podium af, straks mag jij weer.” De jonge Klaver laat zich niet zomaar wegsturen. Hij steekt z’n hoofd weer door de toneelgordijen, die zojuist gesloten zijn.

Voor politieke fijnproevers is een mooie scène die waarin campagneleider Wijnand Duyvendak (60), als een doldwaze voetballer, het publiek opzweept bij een drukbezochte campagnebijeenkomst.

Een onvermoede bijrol is er voor CDA-leider Sybrand Buma, die tot twee keer toe op geestige wijze spot met Klaver én met VVD-leider Mark Rutte.

Lees ook de reconstructie van de mislukte formatie met GroenLinks: Spring Jesse! zei Rutte. Maar Jesse sprong niet

Indrukwekkend zijn de beelden van Klaver tijdens de campagne met zijn moeder, met wie hij een innige band heeft. Ze overlijdt totaal onverwacht kort na de verkiezingen. De – korte – beelden van de uitvaartdienst en het moment waarop hij reflecteert op de relatie met zijn moeder zijn intiem en ontroerend.

Weinig context en duiding

Is Jesse de onafhankelijke en ongecensureerde documentaire waar de maker zich op voorstaat? Hij zou alleen het nummerbord van Klavers Volvo op verzoek hebben geblurd en zijn kinderen buiten beeld hebben gehouden.

Niet echt. De film biedt weinig context en duiding van de vele scènes die voorbij trekken. Dat mag.

Het probleem is dat de zwakke momenten van de energieke lijsttrekker in een hectische campagne nauwelijks in beeld komen. We zien hem een keer haperen bij het instuderen van een oneliner voor een debat („Hè, kut!”). Over de lastige momenten binnen de partijtop – bijvoorbeeld over de spanningen rond de totstandkoming van de kandidatenlijst – geen enkel beeld of woord.

Lees ook het opiniestuk: ‘Jesse’ hoort gewoon op tv

Boink zelf is verschillende keren in gesprek met zijn onderwerp. In één van die gevallen is hij aantoonbaar niet de fly on the wall, die hij zegt te zijn geweest. Hij interrumpeert Klaver die een speech aan het oefenen is en vraagt: „Vergelijk jij jezelf nu met Gandhi?” Daarop verdedigt Jesse Klaver zich door te zeggen dat niet hij zich vergelijkt met grote wereldleiders, maar de buitenwereld. Klaver: „Heel vervelend.”

Het feit dat GroenLinks het „jammer” vindt dat de documentaire niet wordt uitgezonden is begrijpelijk. Maar ook veelzeggend.