In Sierra Leone tellen ze de lijken niet meer

Snelle ontbossing zorgt ervoor dat sloppenwijken in grote steden steeds kwetsbaarder worden voor verwoestende modderstromen.

Soldaten en vrijwilligers bedekken een slachtoffer van de modderstromen in Sierra Leone. Foto AFP

In Sierra Leone zijn ze opgehouden met het tellen van lijken: na de aardverschuiving twee weken geleden bij de hoofdstad Freetown worden er geen overlevenden meer onder de smurrie van modder en stenen verwacht. Het totaal aantal slachtoffers ligt vermoedelijk ver boven de duizend.

Wanhopige nabestaanden bleven de afgelopen dagen graven maar het heeft nu weinig zin meer. De zondvloed die de Sugar Loaf Mountain iets buiten Freetown deed instorten, heeft de slachtoffers meters diep en onberIn het geval van tropische orkanen is een lange, betrouwbare meetreekseikbaar begraven, of ze zijn met de stroom modder in zee gesleurd. Een paar dagen terug spoelden nog enkele lijken aan bij Conakry, ruim honderd kilometer westwaarts in het buurland Guinee. „We zullen nooit precies weten hoeveel slachtoffers er zijn geweest”, zei een sociaal werker zondag op een van de vele begrafenissen in Freetown.

Geen tijd om baby’s te wekken

Rond zonsopgang maandag twee weken geleden begon alles plotseling verschrikkelijk te schuiven op de Sugar Loaf Mountain. Tijd om baby’s te wekken was er niet. In een klap werden hele families uitgeroeid. Mannen die al naar hun werk waren vertrokken, bleven met een trauma achter dat ze niets voor hun familie hadden kunnen doen. Vrouwen die hun huizen al hadden verlaten om hout te sprokkelen, bleven achter met grote schuldgevoelens dat ze hun kinderen niet konden waarschuwen. „Het gebeurde als in een lichtflits, ik kan het nog steeds niet bevatten”, vertelde een jongeman later aan media in Sierra Leone.

De opvang van overlevenden verliep de eerste dagen slecht. „Ik slaap al vier dagen buiten in de regen en heb niets gegeten”, zei een overlevende eind vorige week tegen de pers. De overheid ontbrak het aan capaciteit om nabestaanden te verzorgen en de lijken stapelden zich op in het lijkenhuis van Freetown. Mede door hulp van buurlanden en internationale hulporganisaties is daarin nu verbetering gebracht. Bewoners van andere heuvels waar veel regen is gevallen en geabsorbeerd worden geëvacueerd en de overlevenden van de Sugar Loaf Mountain krijgen onderdak in weeshuizen of andere sociale centra. Het regent nog steeds zwaar in West-Afrika. In Burkina Faso, Guinee en Congo leidt dit zware regenseizoen tot aardverschuivingen en doden.

Humanitaire rampen

Sierra Leone is een van de armste landen ter wereld en wordt al jaren geplaagd door humanitaire rampen. Tot rond de eeuwwisseling woedde er een van de meest gruwelijke burgeroorlogen op het continent. Drie jaar geleden brak er de hoogst besmettelijke ebola-epidemie uit met vierduizend dodelijke slachtoffers. „Zo erg als nu heb ik het echter nog niet meegemaakt”, vertelde het voormalige hoofd van het lijkenhuis in Freetown aan de BBC, „opeens zo veel lijken tegelijk op mijn stoep is nieuw. Voor het eerst in mijn leven heb ik nachtmerries van stapels lijken”.

Zware regenseizoenen betekenen altijd een ramp voor de armen. Ze worden weggevaagd door modderstromen in sloppenwijken of meegesleept vanaf geërodeerde berghellingen. Illegale huizenbouw op de Sugar Loaf Mountain zorgde ervoor dat er geen goede afwatering meer was. Het hele land lijdt onder grove ontbossing, mede als gevolg van het achterhaalde landbouwmodel waarbij aan de vooravond van het plantseizoen alle vegetatie in brand wordt gestoken.

Freetown groeit snel en landelijke gebieden buiten de stad worden bij deze expansie opgeslokt. Speelden natuurrampen zich vroeger louter op het platteland af, nu worden Afrikaanse steden vatbaar voor rampen als overstromingen, aardverschuivingen en epidemieën. Bij zware regen is het levensgevaarlijk in de Afrikaanse getto’s.