‘Platleggen drugshandel op internet werkt averechts’

Dark web

De politie ontmantelde online markten waar illegaal drugs verkocht werden. Die aanpak heeft nadelen, zegt het Trimbos-instituut.

Wil van Gemert, adjunct directeur Europol, Cyberofficier Martijn Egberts van het Openbaar Ministerie en Wilbert Paulissen, hoofd Landelijke Recherche, geven een toelichting over het neerhalen van de zwarte markt Hansa. Bart Maat / ANP

Het Trimbos-instituut, de instantie die drugsgebruik in Nederland onderzoekt, waarschuwt voor de keerzijden van het sluiten van online marktplaatsen op het zogeheten dark web. Daar treffen kopers en verkopers elkaar anoniem en worden onder meer gestolen goederen en verdovende middelen verhandeld.

Afgelopen zomer werden in twee internationale politieacties de online marktplaatsen AlphaBay en Hansa uit de lucht gehaald. Nederlandse agenten deden zich voor als beheerders en lazen zo wekenlang de communicatie tussen kopers en verkopers mee. Een overwinning op illegale handelaren, maar bij de drugs- en preventiespecialisten van Trimbos roept deze actie vraagtekens op. „De juichstemming bij de politie is onterecht”, zegt Daan van der Gouwe, wetenschappelijk onderzoeker van het instituut.

‘Niet stimuleren’

Van der Gouwe. „We willen druggebruik niet stimuleren, maar we zijn wel realistisch. Als er vraag is naar drugs komt het aanbod vanzelf. Dan kun je het beter zo veilig mogelijk doen. Op straat is de dealer koning, op internet is het de gebruiker.”

Volgens Van der Gouwe biedt een online marktplaats veel voordelen voor gebruikers; het is veiliger dan straathandel omdat er geen risico op fysiek geweld is.

De beoordelings- en betaalsystemen die online marktplaatsen hanteren, ook op het dark web, geven consumenten meer waarborgen over de geboden waar en levering.

Bij een op deze sites populair betaalsysteem krijgt een tussenpersoon (de marktplaats) het geld, die het pas overmaakt als de zending gecontroleerd en geaccepteerd is door de klant. Verkopers zijn gebaat bij goede producten en positieve reputaties.

Van der Gouwe schat dat inmiddels 10 procent van de drugsverkoop aan eindgebruikers via het web verloopt. Hij baseert zijn schatting op basis van eigen onderzoek van de afgelopen drie jaar, waarbij het Trimbos-instituut de kwaliteit van online gekochte drugs vergeleek met offline gekochte drugs, van mdma, lsd, cocaïne tot amfetamine. De kwaliteit is vergelijkbaar met die op straat, de prijzen liggen online iets hoger.

Oprollen

Het oprollen van een online marktplaats kan volgens Van der Gouwe een averechts effect hebben; door online handel neemt de straathandel af en dat levert minder overlast en ‘gehossel’ op. Het lukt onderzoekers online ook beter om de drugstrends te volgen. „Een uniek inkijkje in een besloten wereld”, noemt Van der Gouwe het. Preventieorganisaties gebruiken de discussiefora over de online marktplaatsen om ‘recht in de doelgroep’ advies te geven aan mensen die drugs willen gebruiken.

„We treden op tegen online en offline drugshandel – allebei mag het niet”, reageert Thomas Aling, woordvoerder van de Landelijke Eenheid van de politie. „Als we een oogje zouden dichtknijpen voor de pakketjes met drugs die online worden besteld, zouden de criminele netwerken erachter alleen maar rijker en groter worden.” Aling denkt dat de drempel om drugs te bestellen op internet lager is. „Online drugs bestellen is misschien voor nieuwe gebruikers wat minder eng dan oog in oog te staan met een drugshandelaar.”