Opinie

Leerplicht is ophokplicht, geef meer vrij

Jongvolwassenen oefenen een jaar verveeld en vervelend voor de examens. Die onrust is een roep om vrijheid, waarvoor we niet opleiden, schrijft docent .

Leerlingen van het Comenius College in de aula bij de start van de eindexamens. Foto: ANP / Robin van Lonkhuijsen

De vakantie loopt ten einde en ik sta weer voor de klas. Een prachtbaan. Toch sta ik met toenemende tegenzin voor klas 6. Jongeren van rond de 18 die vol goede moed willen vlammen in hun examenjaar. Over drie maanden toont het gros grote gelijkenis met getemde wilde dieren. Het vuur verdwenen, de wil gebroken.

Maria en Vera, net iets slimmer dan handig, kwamen voor de vakantie al naar me toe. Ze hadden geen zin om zich „nog een heel jaar van klaslokaal naar klaslokaal te slepen”. Ze weten dat ze met een kwart van de lessen evenveel leren. Aan de andere kant spreek ik leerlingen die nu de leergierige oase vormen in een klas vol verveelde onrust. Zij hebben de lessen wél nodig, maar worden daarbij gehinderd door hun klasgenoten.

Schrap de leerplicht voor klas 6. Dan kunnen we in het examenjaar zien of een leerling op zichzelf kan staan

Van de tien best presterende onderwijslanden hebben wij de meest onrustige klassen. Verder blijkt uit onderzoek van de OESO dat leerlingen nauwelijks uit zichzelf lezen, liever geen sommen maken en geen tijd steken in het oplossen van moeilijke problemen.

In mei moet klas 6 als één groep door de hoepel die het eindexamen heet. Daarom zitten er heel het jaar hordes jongvolwassenen, verveeld en vervelend, achter wéér een oefenexamen. Aan de wortel van die onrust ligt een verlangen naar vrijheid, vrijheid waartoe we ze vergeten op te leiden.

Eens was de leerplicht het alternatief voor kinderarbeid, nu is het een ophokplicht. De leerplicht botst voortdurend met de eigengereidheid van onze jeugd. Terwijl eigengereidheid een typisch Hollandse deugd is. Brutaliteit toont óók een verlangen naar volwassenheid, naar gelijkheid. Klooien met je klasgenoten is een zoektocht naar identiteit. Onrust in de les is een roep om vrijheid.

Vrijheid

Vrijheid, gelijkheid en ruimte om je eigen identiteit te vormen: kernpunten van onze normen en waarden. Laten we de onrust van de jeugd daarom tot een kracht maken en de omgang met vrijheid trainen.

Pedagogische studies en het CPB concluderen met regelmaat dat „de ontwikkeling tot een evenwichtige persoonlijkheid” een belangrijke succesfactor is. En een persoonlijkheid vorm je met eigengereide keuzes. Maar „in vrijheid iets willen tussen anderen”, dat moet je uitproberen.

Maria en Vera zijn slim, maar als ze driekwart van de lessen schrappen, wat willen ze dan zelf nog meer leren? En hoe kies je de goede studie als je nauwelijks ervaring hebt met maken van keuzes over je opleiding?

Nu bepalen docenten alles: de onderwerpen, de werkvorm, de planning. We regeren over het dagelijks leven met rooster, leer- en huiswerk. Tussendoor moeten leerlingen drie levensbepalende reuze keuzes maken tussen scholen, profielen en vervolgstudies.

Ouders hopen dat hun kind een weerbare volwassene wordt. Daar helpt een diploma bij, maar een diploma is slechts een getuigschrift van een bepaald denk en leerniveau. Wat je ook moet kunnen als je bij je ouwelui uit huis verhuist, is zelfstandig functioneren te midden van ons.

Om vrijheid te trainen moeten we veel meer kleine keuzes inbouwen in een schoolloopbaan. Schrap vervolgens de leerplicht voor klas 6. Dan kunnen we in het examenjaar zien of een leerling op zichzelf kan staan. We kunnen op het VWO beginnen en de maatregel, mits succesvol, uitbreiden naar HAVO en MBO.

Waarom heb ik het recht leerlingen van 17, 18 en in de praktijk zelfs 19 jaar op te sluiten? Vrij zijn van leerplicht is te ingewikkeld voor een brugklasser. Maar een examenkandidaat moet, na oefening in de onderbouw, een eigen leerweg kunnen kiezen uit wat we aanbieden: vrij, onverveerd.

Voor het examenjaar hebben mijn leerlingen zo’n 12 jaar verplicht onderwijs gevolgd. Als ze dan nog niet kunnen uitvogelen hoe ze het examen willen halen, dan is de opleiding gezakt.

Vandaag verschijnen Maria en Vera weer in mijn klas… als ze willen.