Cultuur

Interview

Interview

Foto Sander Koning/ANP

Abbring heeft overwicht, zonder irritant te worden

Janine Abbring sluit vanavond haar eerste seizoen als presentator van Zomergasten af. Ze interviewt voor zichzelf, niet voor de kijker.

Janine Abbring deed de screentest voor Zomergasten-presentator „in de slechtst mogelijke omstandigheden”, zegt haar vriendin en programmamaker Sofie van den Enk. Haar moeder, die jarenlang aan vasculaire dementie leed, overleed in die periode. Nog geen week eerder was haar naam gevallen. Zo goed als onvoorbereid zat Abbring in de kleine radiostudio.

Een screentest is net een aflevering Zomergasten: een interview van drie uur met een oud-Zomergast – wie wil eindredacteur Jurgen van Uden niet zeggen – aan de hand van meegebrachte fragmenten. Stan van Engelen, hoofdredacteur bij de VPRO, hoefde maar tien minuten te zien.

Abbring was, ondanks haar werk in Jakhalzen en Vroege Vogels, relatief onbekend toen ze werd gevraagd. Vrienden en collega’s beschrijven de keuze voor haar dan ook als „niet onlogisch, wel onverwacht” of ze waren „niet verbaasd, wel verrast”. Ze had het voor de camera staan tenslotte juist net laten varen, als eindredacteur van Zondag met Lubach.

Het was Pieter Klok, uitvoerend producent van Zondag met Lubach, die Abbring tipte toen VPRO-hoofdredacteur Van Engelen verzuchtte dat hij nog niemand had gevonden. Ze wilden een vrouw, dat was zeker, maar de vijf of zes namen op het „werklijstje” vielen een voor een af.

Abbring is niet het type carrièremeisje.

Klok was onder de indruk van een optreden van Abbring van begin dat jaar. Hij had beelden gezien van een nieuwjaarsreceptie voor ondernemers in Groningen, waar Abbring Gerrit Zalm interviewde. Jacques d’Ancona, die Abbring kent van hun tijd bij het Groninger Dagblad (inmiddels Dagblad van het Noorden) en RTV Noord, was erbij. Ze hield de negenhonderd aanwezige „bobo’s” moeiteloos in haar greep, vertelt d’Ancona: „Zonder glamour, exact op de inhoud, met een ontwapenend naturel.”

Bij die screentest zag Van Engelen „absolute eerlijkheid”. Ze benoemt het als ze moeite heeft met een bepaald thema, zoals ze deed toen psychiater Glenn Helberg slavernijverleden koppelde aan afwezige vaders in de Surinaamse cultuur. „Dat lijkt simpel”, zegt van Engelen, „maar het gebeurt te weinig, terwijl het zo effectief is in een gesprek. Daardoor nodig je je gast uit ook kwetsbaar en open te zijn.”

Twitterpauze

Abbring laste een Twitterpauze in tijdens Zomergasten, maar leest wel recensies. Van jongs af aan is ze bang niet aardig gevonden te worden, zei ze in een interview met Opzij, een erfenis van haar middelbare schooltijd. Haar ouders verhuisden van het Drentse Roden naar Noord-Groningen op een voor een puber zeer ongelukkig moment: na de brugklas. Moest ze wéér opnieuw beginnen. Ze werd gepest op de nieuwe school in Warffum. Medeleerlingen wilden niet naast haar zitten, gooiden haar boekentas leeg op het spoor. Haar ouders haalden haar van school. Op weer een nieuwe school in Groningen beet ze direct van zich af. Dat werkte. Ze ontwikkelde een zelfverzekerde versie van zichzelf, vertelde ze een paar jaar terug aan RTV Noord.

De zorgen dat ze als relatief nieuw gezicht door de spanning zou verstarren, waren bij de crew van Zomergasten tijdens de eerste aflevering met wetenschapper en NRC-columnist Rosanne Hertzberger gauw verdwenen, vertelt eindredacteur Van Uden. Ze bereidt zich zeer zorgvuldig voor, maar kan die voorbereiding ook makkelijk loslaten. Bij de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan veranderde ze intuïtief de volgorde van de fragmenten. Van Uden: „Daar komt de maker in haar naar boven. De eindredacteur.”

Abbring is oprecht nieuwsgierig, zegt Van Engelen. „Ik kan me geen gast voorstellen waar ze niet mee zou kunnen zitten.” Ze interviewt voor zichzelf, niet voor de kijker. Interrumpeert gasten, soms iets te, gemakkelijk. Dweept niet, pleaset niet, waar bij vorige presentatoren afgoderij dreigde.

„Onverschrokken eerlijk” is ze, zegt vriendin Van den Enk, met haar duurzame principes voorop. Een bontjas die ze kocht kon volgens Abbring echt niet, maar weggooien was al helemaal niet duurzaam, besloot Van den Enk. Abbring draagt alleen fair trade. Het kleedgeld dat ze van de VPRO kreeg besteedde ze aan een styliste die voor haar kleding leende en weer kon terugbrengen.

De hond is er altijd bij

Ze houdt van dieren en de natuur, vooral van haar onafscheidelijke hond Lois, die ze uit het asiel haalde en er altijd in de studio bij is. Ze doet veel aan yoga, maar staat verder met beide benen op de „liefst natuurlijke” grond, zegt vriend en collega bij Zondag met Lubach Tex de Wit. Ze is atheïst. Als overtuigd vegetariër prepareert Abbring thuis altijd een salade voor zichzelf als lunch bij Zondag met Lubach . „Inspirerend”, vindt De Wit. Hij neemt nu ook kerstomaatjes en worteltjes mee.

Het is tijdens een yogareis dat Van den Enk Abbring als een van de weinige keren verdrietig zag. Een oefening lukte niet meer, en ze brak. Had met haar rug te maken, waarvan ze een wervel brak tijdens de opnames voor Wie is de Mol in 2012. Zes weken lag ze in een ziekenhuis in Zuid-Afrika. „Ze had zoveel pijn dat de dood een redelijk alternatief lijkt”, mailt Arjen Lubach, die net als vader, zus, toenmalige vriend, en twee vriendinnen direct na het ongeluk naar Zuid-Afrika vloog.

Sindsdien kan ze niet lang zitten, of staan, zonder last. Lange autoritten van haar huis op het Groningse platteland naar de Randstad voor haar televisiewerk werden te zwaar. Ze verhuisde in 2014 naar Amsterdam. Komend jaar gaat ze samenwonen in een woonboot in Amsterdam-Noord met haar Zweedse vriend David. Ze woonde niet eerder samen.

Ik kan alleen zeggen: deze Zomergasten-serie smaakt naar meer.

Het ongeluk maakte haar strijdvaardiger, volgens Lubach. „Dat ze vanuit dat absolute nulpunt weer moest zien te komen waar ze ooit was, gaf haar volgens mij een gezond soort overmoedigheid. Het idee: ‘Tuurlijk ga ik Zomergasten presenteren, of wil jij aan dat zielige hoopje in dat ziekenhuisbed in Pretoria vertellen dat ik dat heb afgeslagen?’”

Het aantal interviewverzoeken schoot door het ongeluk omhoog. Haar bekendheid kwam sowieso in golven. De eerste golf was in 2001, toen ze per ongeluk een nummer-3-hit scoorde met Lubach, op wie ze een tijdje verliefd was. Als duo Tido en Slimme Schemer reisden ze alle plattelandsdisco’s af met het nummer Jelle, een parodie op Stan van Dido en Eminem. Echt blij werd ze niet van die roem, zou ze later zeggen.

Ook bij later succes kan ze niet lang genieten. De jaren bij Jakhalzen waren vooral stressvol. Bij Zomergasten vindt ze zich zo goed als de laatste uitzending, bang om haar aandacht te laten verslappen. Ze „haat” het geven van interviews, vertelde ze onlangs in NRC. Ze krijgt het steeds maar wel mooi voor mekaar, zegt D’Ancona, maar ze is niet „het type carrièremeisje. Ze heeft overwicht, zonder irritant te worden.” Lubach noemt het „op een gezonde manier ambitieus”.

Wat hierna, vragen velen zich af. Van Engelen is in ieder geval „heel enthousiast” en wil graag met haar nog een jaar door: „Janine heeft daar ook zin in.” Navraag bij Abbring leert inderdaad dat „de intentie is uitgesproken, maar daar moet eerst nog een gesprek over worden gevoerd. Ik kan er niks met zekerheid over zeggen.”

De roep om een eigen talkshow klinkt, en die heeft Van Engelen ook bereikt. Hij kan het zich „best voorstellen. Als je ziet hoe zij met mensen uit alle hoeken van de samenleving kan praten.” Maar het moet uit haarzelf komen, zegt hij. „Ze is heel gelukkig als eindredacteur. Dat zie ik ook. Ik kan alleen zeggen: deze Zomergasten-serie smaakt naar meer.”