Europese Commissie stuurt aan op harde aanpak van Polen

Deadline verstreken

Polen legt de eis uit Brussel om zijn omstreden hervormingen van de rechtspraak aan te passen naast zich neer. Maar ook Duitslands geduld raakt op.

De Poolse premier Beata Szydlo Slawomir Kaminski/Reuters

De Europese Commissie maakt zich op voor een harde strijd met de nationaal-conservatieve Poolse regering, die zichzelf steeds dieper ingraaft.

Afgelopen weekend verstreek de deadline die de Commissie eind juli aan Warschau had gegeven om omstreden hervormingen in de Poolse rechtspraak aan te passen. Via een reeks wetswijzigingen tracht regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) rechtbanken, inclusief Hooggerechtshof en Grondwettelijk Tribunaal, onder politieke controle te plaatsen.

„Als de Poolse regering verdergaat met het ondermijnen van de onafhankelijkheid van de rechtspraak en de rechtsstaat in Polen, zullen we geen andere keuze hebben dan het inroepen van artikel 7”, zei de Europese Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker in juli. De zogeheten artikel-7-procedure kan in theorie leiden tot opschorting van het Poolse stemrecht in de Europese Raad van regeringsleiders.

Huiswerk

Het Duitse weekblad Der Spiegel meldde zaterdag dat Juncker eurocommissarissen als „huiswerk voor de zomer” meegaf om steun te werven bij de regeringen in hun landen voor verdere stappen door de Commissie. Een artikel-7-procedure begint met een formele waarschuwing van de Europese Raad. Daarvoor is een viervijfde meerderheid van de lidstaten nodig. Het daadwerkelijke intrekken van het Poolse stemrecht vereist unanimiteit.

Die is er niet. De rechts-conservatieve Hongaarse regering van premier Viktor Orbán, een bondgenoot van Polen, is een bijna zekere tegenstem. De positie van de Duitse regering, een cruciale stem in het debat, lijkt voorlopig tweeslachtig. De sociaal-democratische coalitiepartner van bondskanselier Merkel kiest voor een harde houding jegens Warschau, Merkel zelf stelt zich tot nu toe behoedzaam op.

Maar ook de kanselier laat zich in steeds hardere bewoordingen uit over de situatie in Polen. Die noemde ze afgelopen zaterdag in haar wekelijkse podcast „zeer ernstig”. Op de vraag of het optreden van de Europese Unie in lidstaten als Polen het democratische pluralisme in Europa niet ondergraaft, zei Merkel: „We kunnen niet zeggen dat het pluralisme van de lidstaten grenzeloos is. Het heeft daar zijn grenzen waar democratische grondwaarden geschonden kunnen worden.”

Vluchtelingen

Op de achtergrond speelt niet alleen onenigheid tussen Warschau en Berlijn over de rechtsstaat. Er is ook de Poolse weigering om vluchtelingen op te nemen volgens Europese herverdelingsquota. Daarnaast stelt PiS plannen in het vooruitzicht om de hoeveelheid Poolse media in buitenlandse handen te verkleinen: regeringskritische media met Duitse eigenaars zijn daarbij een prominent doelwit.

Deze zomer nam PiS Berlijn onder vuur. Een reeks ministers en partijprominenten claimden dat Polen nog recht heeft op miljarden aan Duitse herstelbetalingen voor de schade geleden onder de nazibezetting in de oorlog. Voor de Duitsers gaat het om een afgehandelde zaak.

Nog slechter zijn de Poolse verhoudingen met het Frankrijk van president Macron. Die maakte zich op een tournee door Oost-Europa vorige week sterk voor de hervorming van EU-afspraken over detachering: in een ander EU-land werken onder de voorwaarden van het thuisland. De balsturige lidstaten Hongarije en Polen liet hij daarbij bewust links liggen.