Daar gaat je goede reputatie als online drugshandelaar

Online marktplaats

Na de Nederlandse politieactie waarmee de cryptomarkt Hansa offline is gehaald, raakten drugsverkopers in paniek. Dat blijkt uit TNO-onderzoek.

Wie op dit moment online drugs wil bestellen, doet dat hoogstwaarschijnlijk op Dream Market. Het is de belangrijkste plek op internet om creditcardgegevens, computervirussen en drugs te bestellen nadat zwarte marktplaatsen Hansa en Alphabay vorige maand door de politie offline werden gehaald.

Het lijkt business as usual voor wie rondneust op de site. Verkoper ‘Onenation’ prijst er bijvoorbeeld zijn ketamine aan. ‘DiscounterNL’ verkoopt xtc-pillen met de naam Laugh Now, Cry Later.

Maar schijn bedriegt. Het opdoeken van Hansa en Alphabay heeft tot paniek geleid. Een deel van de drugsverkopers verhuisde naar Dream Market – met een andere gebruikersnaam. Daarmee gooien de handelaren een maanden- of soms jarenlang opgebouwde reputatie weg, cruciaal voor de handel op dergelijke sites.

Van alle verkopers die Alphabay en Hansa verruilden voor Dream Market veranderde minstens 20 procent de verkoopnaam, blijkt uit onderzoek van TNO dat deze maandag verschijnt. Daarnaast probeerde 14 procent onder de radar te blijven door alleen de PGP-sleutel te veranderen, de unieke code om versleutelde communicatie te kunnen lezen. „Verkopers veranderen hun PGP-sleutel of verkoopnaam niet als ze niet denken dat het echt moet”, schrijven de TNO-onderzoekers. Bijna honderd verkopers blijken onder hun eigen verkoopnaam te zijn verhuisd van Alphabay naar Dream Market, maar slechts twaalf verkopers durfden onder hun oude verkoopnaam en met dezelfde PGP-sleutel over te stappen vanaf Hansa.

Medio juli werd bekend dat de zwarte markt Hansa bijna een maand stiekem onder het beheer van Nederlandse agenten had gestaan. Voor deze nooit eerder vertoonde undercoveroperatie op het dark web had de politie hulp gekregen van Europol en de FBI. Agenten hadden een kleine maand de communicatie op Hansa tussen verkopers en kopers kunnen meelezen en postadressen kunnen onderscheppen. Dat heeft menig verkoper zenuwachtig gemaakt, blijkt nu.

Het dark web is alleen toegankelijk via een speciale browser, waarmee mensen anoniem kunnen surfen. Op dit deel van het internet bestaan al jaren zwarte markten waar onder meer wordt gehandeld in drugs, computervirussen, gestolen juwelen en creditcardgegevens.

De jacht op zwarte markten kan oneindig doorgaan. Steeds als het de politie lukt om een markt te sluiten, groeien andere sites. Alphabay was tot nu toe veruit de grootste zwarte markt ooit, met zo’n tweehonderdduizend gebruikers. Toen de FBI deze zwarte markt begin juli sloot, verachtvoudigde het bezoekersaantal op alternatief Hansa, volgens de politie.

Die nieuwe bezoekers kwamen in een fuik terecht: Hansa stond toen al onder het beheer van Nederlandse agenten. De echte beheerders, twee Duitse dertigers, zaten in de cel en mochten alleen met hun advocaat spreken. Agenten konden de communicatie tussen kopers en verkopers meelezen, terwijl ze als beheerders bijvoorbeeld technische problemen oplosten op de site.

Vier verkopers aangehouden

De politie zegt tienduizend adressen van drugskopers te hebben overgedragen aan Europol; er werden vijfhonderd bezorgadressen in Nederland onderschept. Tot nu toe zijn er in Nederland slechts vier vermeende drugsverkopers aangehouden. Het OM zegt druk te zijn met lopende onderzoeken. Wilbert Paulissen, hoofd van de Landelijke Recherche, zegt tegen NRC dat een deel van de drugsafnemers in ieder geval nog bezoek krijgt van de politie.

Na de sluiting van Hansa en Alphabay trad er weer het zogeheten waterbedeffect op, schrijven de TNO-onderzoekers. De aanwas bij Dream Market steeg van gemiddeld twintig nieuwe gebruikers per dag naar zestig met uitschieters tot honderdtachtig. Dit effect is bekend. „In het verleden betekende het neerhalen van een zwarte markt niet meer of minder dan een tijdelijk knikje in het verkoopvolume van zwarte markten”, zegt Rolf van Wegberg, een van de betrokken TNO-onderzoekers. „De verkopers verplaatsten zich gewoon en hadden slechts even tijd nodig om onder dezelfde naam opnieuw advertenties te plaatsen.” De socioloog Isak Ladegaard stelde zelfs vast dat door media-aandacht voor het ontmantelen van een zwarte markt verkoopvolumes op zwarte markten juist toenamen.

„Het waterbedeffect was natuurlijk ook bij ons bekend”, zegt Martijn Egberts, landelijk officier van justitie belast met computercriminaliteit. Volgens hem was het een van de belangrijkste motieven om het op deze manier aan te pakken. „We wilden vooral duidelijk maken dat je wel degelijk een risico neemt door te kopen of verkopen op een zwarte markt.”

Beoordeeld door kopers

Op Dream Market worden verkopers door kopers beoordeeld. Deze score en de reputatie van verkopers is een belangrijk deel van het succes van zwarte markten. Er komen in deze anonieme omgeving nogal wat scams voor, waarbij wel wordt afgerekend maar er nooit een envelop met de gekochte waar op de mat valt. Kopers kunnen in hun zoekopdracht – naar bijvoorbeeld een bepaald type drugs – verkopers selecteren op goede beoordelingen. Of ze kijken op fora welke verkopers vaak zijn aangeraden. „Opnieuw beginnen onder een andere naam is voor een verkoper de grootste beslissing die je kunt nemen buiten stoppen”, zegt Van Wegberg. „Je zorgvuldig opgebouwde reputatie verdwijnt als niemand meer weet wie je bent. Dat heeft natuurlijk invloed op je verkoopcijfers.”

De Hansa-operatie past in een trend van de politie om online criminaliteit te saboteren. „De identificatie van computercriminelen is heel ingewikkeld en tijdrovend omdat ze zich online makkelijker kunnen verschuilen”, zegt Egberts. In plaats daarvan worden kinderpornofora offline gehaald. Ook worden in samenwerking met banken rekeningnummers van criminelen geblokkeerd.

„Hetzelfde geldt ook voor cyber enabled crime”, zegt Paulissen van de Landelijke Recherche. Het lukte de politie bijvoorbeeld om de servers te kopiëren van het bedrijf Ennetcom, waarop 3,6 miljoen berichten stonden, grotendeels verstuurd door criminelen. Zij dachten in het geheim te hebben gecommuniceerd op zogeheten PGP-telefoons. „We zijn die gesprekken aan het analyseren, en wat blijkt is dat mensen er honderd procent zeker dachten te zijn van hun anonimiteit,” zegt Paulissen. „Je moet daarbij denken aan het uitgebreid voorbereiden van liquidaties in deze gesprekken. Men was overtuigd: hier zal de politie nooit kunnen meelezen.”