Brexitronde 3: eindelijk iets concreets

Brexit

Deze maandag komen de Britse onderhandelaars naar Brussel. Op de agenda staan zeven rapporten met Brexitplannen.

Een anti-Brexit protest op de rivier de Theems. Foto Luke MacGregor/Reuters

Brusselse EU-ambtenaren die betrokken zijn bij de Brexitonderhandelingen zullen bij terugkeer van vakantie versteld staan. Op hun bureau liggen zeven rapporten waarin Londen Brexitvoorstellen doet: over toekomstig dataverkeer, over grens– en douanekwesties en over welk internationaal hof na de Brexit recht mag spreken in geschillen tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk.

Maandenlang, tot het zomerreces, had de regering van de Britse premier Theresa May „geen idee en geen strategie”, klaagde Brussel. EU versus VK was 1-0 en het werd 2-0. Als Londen niet snel met een tegenzet kwam werd het een gemakkelijke walk-over, voorspelden EU-waarnemers.

Maar bij de start, maandag, van Brexitronde 3 ligt er eindelijk iets concreets op tafel. En, nog belangrijker: de Britse onderhandelaars, onder leiding van Brexitminister David Davis, komen met een geheel andere mentaliteit naar Brussel. De ‘zachte’ Brexiteers in Londen lijken het pleit te hebben gewonnen. Zelfs de hardste Brexiteer van het eerste uur, Boris Johnson, minister van Buitenlandse Zaken, heeft zijn toon gematigd. „Ze kunnen fluiten naar hun centen ”, zei hij voor de zomer nog over de Brusselse eis dat Londen bij de scheiding de rekening betaalt op basis van lopende afspraken – naar schatting ruim 40 miljard euro. Nu klinkt een heel andere Johnson. „Vanzelfsprekend zullen we betalen”, zei hij vrijdag tegen de BBC. „Wij Britten zijn mensen die hun rekeningen betalen.”

Rondwarend virus: de realiteit

„De werkelijkheid is uitgebroken”, schreef de Britse krant Financial Times met gevoel voor ironie. Alsof er in Londen een virus rondwaart dat ‘realiteit’ heet en de Britten plots kneedbaar heeft gemaakt.

Is Brussel intussen onder de indruk? De belofte van Johnson stemt hoopvol, maar in de zeven Britse Brexitrapporten wordt over de financiële afhandeling van de scheiding met geen woord gerept. En Brussel wil eerst dat geld zien. Het EU-Brexit-team, aangevoerd door de Europese topambtenaar Michel Barnier, wil ook snel duidelijkheid over de rechten van EU-burgers die na de Brexit blijven wonen en werken in het VK – de EU wil, tegen de zin van de Britten, dat het Europese Hof in Luxemburg daarover het laatste woord heeft. En als derde is er de Ierse grenskwestie. De Brexit mag van Brussel geen negatieve gevolgen hebben voor de Goede Vrijdag-vredesakkoorden die in de jaren negentig een einde maakten aan de Noord-Ierse ‘Troubles’.

Nog altijd constateren wij een enorm tekort aan inhoud

In een van de zeven rapporten stelt Londen voor dat de toekomstige grens tussen Noord-Ierland, onderdeel van het VK, en EU-lid Ierland ‘onzichtbaar’ moet worden. Ofwel: Ieren zullen de pijn van de grens amper voelen. „Pure Britse fantasie”, klonk meteen de kritiek van Guy Verhofstadt, die namens het Europees Parlement meeonderhandelt over de Brexit.

Ook het Britse plan om na de Brexit met de EU afspraken te maken over een ‘tijdelijke douane-unie’ als overgangsregeling, wordt in de Brusselse wandelgangen afgedaan als een ‘sprookje’. „Nog altijd constateren wij een enorm tekort aan inhoud”, zei een hoge EU-ambtenaar over de Britse voorstellen afgelopen vrijdag.

De Brexitdeadline nadert

Die harde opstelling hoort bij de Brusselse strategie om Londen onder druk te zetten om eerst overeenstemming te bereiken over de divorce bill, het EU-hof en de Ierse grenskwestie. Londen dringt er juist op aan om tegelijkertijd onderhandelingen te starten over de toekomstige handelsbetrekkingen tussen de EU en het VK.

Maar naar verwachting gaan beide partijen elkaar toegevingen doen omdat er nog een derde ‘partij’ in het spel is: de tijd. Met nog maar anderhalf jaar tot de Brexitdeadline in maart 2019 wordt nu al rekening gehouden met verlenging.

Een eerste toegeving lijkt de mildere houding van Londen over de rol van het Europees Hof. De Europese rechters zouden na de Brexit „geen enkele invloed” meer hebben op Brits grondgebied, beloofde premier May eerst. Nu houdt ze er al rekening mee dat het Hof „indirect” invloed behoudt.

En de Brusselse positie is in de praktijk ook minder star. Achter de schermen worden wel degelijk eerste gesprekken over toekomstige handelsrelaties besproken. Deze week al spreken ze over hoe bestaande gezamenlijke tariefafspraken over geïmporteerd Nieuw-Zeelands lamsvlees er na de Brexit uit gaan zien. Dat er al op dat gedetailleerde niveau naar oplossingen wordt gezocht stut een ongeschreven Brusselse wet: onder druk wordt alles vloeibaar.

Veel regeringsleiders in Europa willen niet nog meer tijd verliezen aan het Brexitgedoe en zullen aansturen op soepelheid, verwachten EU-diplomaten. Zeker Frankrijk en Duitsland concentreren zich liever op de vormgeving van een nieuwe EU zonder de Britten.