‘Oud-premier mijdt rechtszaak en ontvlucht Thailand’

Yingluck Shinawatra, de ex-premier van Thailand, kwam ‘vanwege oorpijn’ niet naar de rechtszaak over miljarden-verliezen in de rijstsubsidie. Een arrestatiebevel volgde.

Bangkok, 25 augustus. Journalisten wachten buiten het huis van de voormalige premier Yingluck Shinawatra, die niet voor de rechter is verschenen toen de uitspraak van de zaak over haar vermeende nalatigheid bekend zou worden. Foto EPA/Diego Azubel

De Thaise kranten telden de dagen af. De politie was met een paar duizend man aanwezig in het centrum van Bangkok om de boel onder controle te houden. De afgelopen dagen inspecteerde het leger bussen en treinen uit het noorden van het land, op zoek naar mogelijke onruststokers op weg naar Bangkok. Thailand keek vol spanning uit naar de uitspraak in de zaak tegen ex-premier Yingluck Shinawatra, vrijdag.

Yingluck Shinawatra. Foto Athit Perawongmetha/Reuters

Toen kwam de anticlimax. Shinawatra kwam niet opdagen. Ze had last van haar oor en kon niet komen, zei haar advocaat. Dat geloofden de rechters niet. Zij denken dat Shinawatra zich verbergt of het land is uitgevlucht. Het hooggerechtshof heeft de uitspraak uitgesteld tot eind september en er is een arrestatiebevel tegen haar uitgevaardigd.

De vraag in de rechtszaak of Yingluck Shinawatra mede schuldig is geweest aan de miljardenverliezen die Thailand heeft geleden door een subsidieprogramma voor rijst in 2011. In die tijd betaalde Shinawatra’s regering de Thaise rijstboeren bijna het dubbele van de gewone prijs voor hun rijst. Hiermee kwam Shinawatra één van haar belangrijkste verkiezingsbeloften na. En ja, het was goed voor het inkomen van de boeren, maar de bergen rijst lagen te rotten in de opslag en Thailand verloor zijn sterke positie op de internationale rijstmarkt. Shinawatra is nalatig geweest, vinden haar aanklagers.

Waar Yingluck Shinawatra nu is en of ze nog wel in Thailand is, bleef vrijdagmorgen onduidelijk. Bronnen dichtbij de familie zeggen tegen persbureau Reuters dat Shinawatra inderdaad het land uitgevlucht is. Er kwamen meteen allerlei theorieën los over de strategie achter haar afwezigheid. Haar broer en ex-premier Thaksin Shinawatra kiest er al jaren voor om in ballingschap te leven, om zijn opgelegde celstraf te ontlopen. Gaat Yingluck haar broer achterna? De Shinawatra-familie is vooral in het noorden van het land populair, sinds 2001 won hun Pheu Thai-partij alle verkiezingen. Maar iedere keer vond de oppositie, de elite en middenklasse uit Bangkok, een manier om hen weg te krijgen.

In aanloop naar vrijdag was de belangrijkste vraag hoe de aanhangers van de Shinawatra’s zouden reageren als Yingluck schuldig werd bevonden. „Elke vorm van geweld had het leger een excuus gegeven om verkiezingen weer naar achter te schuiven”, zegt Gregory Raymond van de Australian National University. Hij werkte jaren op de Australische ambassade in Bangkok en deed promotieonderzoek naar de strategische cultuur in Thailand. Die verkiezingen zijn in principe volgend jaar, maar sinds het leger de macht heeft, zijn ze steeds uitgesteld.

Grote rellen had Raymond vrijdag toch niet verwacht, zegt hij. „Het leger heeft stevig grip op het land. Mensen zijn erg voorzichtig met wat ze zeggen. Bij de kleinste vormen van protest worden ze al aangehouden.” Op de achtergrond speelt ook de rouw om koning Bhumibol mee. De oude en populaire koning overleed vorig jaar en er is een jaar van publieke rouw afgekondigd. Rellen of opstandjes vóór zijn crematie, in oktober, dat zou respectloos zijn.

Aanhangers van Yingluck Shinawatra bij de rechtbank in Bangkok. Foto Wason Wanichakorn/AP

Yingluck Shinawatra kan tot tien jaar celstraf worden veroordeeld. Haar veroordeling zou de tegenstellingen in het land weer kunnen verscherpen. Voor het leger zou een veroordeling een soort legitimatie betekenen: zij was corrupt, goed dat we hebben ingegrepen. En het zou definitief het einde betekenen van haar politieke carrière, dat zou goed nieuws zijn voor de elites in Bangkok die de Shinawatra’s zo haten.

Alleen een leven in de gevangenis zou Shinawatra en daarmee ook haar Pheu Thai-partij extra populair maken bij het ‘gewone’ volk. Ze kan er een martelaarsfiguur mee worden, voorspelden analisten, als vrouw die opkwam voor de belangen van de gewone Thai.

Of Shinawatra eind september wordt veroordeeld of niet, maakt voor de verkiezingen van volgend jaar weinig uit. Zij kan hoe dan ook niet meedoen. In 2015 kreeg ze een verbod opgelegd en ze mag vijf jaar lang geen politieke functies hebben. Wie de Pheu Thai wel gaat leiden, is nog niet bekend.