Executie in VS met ander middel

Voltrekking doodstraf

Etimodaat, een anesthesiemiddel, is afgelopen donderdag voor het eerst gebruikt bij de executie van een terdoodveroordeelde in Florida. Het was de eerste voltrekking sinds een jaar.

Tegenstanders van de doodsstraf protesteren buiten de gevangenis in Florida tegen de executie van Asay. Foto Phil Sears/Reuters

In Florida is donderdagavond na een jaar ‘pauze’ voor het eerst weer een terdoodveroordeelde geëxecuteerd. De 53-jarige Mark Asay stierf na toediening van drie verschillende injecties. Het middel in de eerste injectiespuit was nog nooit voor een executie gebruikt.

In de Verenigde Staten worden erg weinig executies meer uitgevoerd door een tekort aan dodende middelen. Farmaceutische bedrijven weigeren hun producten te verkopen voor gebruik bij executies.

Het nu voor het eerst gebruikte middel is het anesthesiemedicijn etomidaat. Dat is in de jaren zestig ontwikkeld door het Belgische farmaceutische bedrijf Janssen. Tegenwoordig is Janssen onderdeel van het Amerikaanse Johnson&Johnson.

Al voor de executie heeft Janssen zijn afkeer laten blijken van het gebruik van ‘hun’ middel. „Wij veroordelen het gebruik van onze medicijnen bij dodelijke injecties voor het voltrekken van de doodsstraf”, schreef Janssen-woordvoerder Greg Panico in een email. En formeler: „Het gebruik van onze medicijnen voor toepassingen die niet door de registratie-autoriteiten zijn goedgekeurd ondersteunen we niet.”

Medische toepassing

„Het doden van gevangenen is nooit een goedgekeurde medische toepassing geweest”, zegt Robert Dunham van het Death Penalty Information Center het wat scherper in de Washington Post.

Het octrooi op het middel etomidaat van Janssen is al lang vervallen. Het molecuul werd in 1964 gesynthetiseerd en het medicijn kwam in 1974 op de markt. Er zijn tegenwoordig een tiental generieke medicijnfabrikanten die etimodate (de engelse naam) in de Verenigde Staten op de markt brengen. De woordvoerder van het gevangeniswezen in Florida weigerde te zeggen waar het medicijn gekocht is, schrijven Amerikaanse kranten en nieuwssites.

Janssen heeft etimodaat nooit in de Verenigde Staten op de markt gebracht. Wel in Europese landen, waaronder Nederland, waar het onder de merknaam Hypnomidate gebruikt kan worden om iemand voorafgaand aan een operatie snel onder narcose te brengen.

Dat is ook waar etimodaat bij een executie voor wordt gebruikt: een terdoodveroordeelde snel in slaap brengen. Daarna wordt een medicijn toegediend dat spieren verlamt. Bij Asay was dat rocuroniumbromide – een middel dat vaak ook bij euthanasie wordt gebruikt. En daarna kaliumacetaat, wat het hart stop zet.

Afhankelijk van rechters

Asay was de eerste terdoodveroordeelde in Florida die na het aannemen van een nieuwe wet is geëxecuteerd. Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde in 2016, kort na de executie van Oscar Bolin op 1 juli van dat jaar, dat het veroordelen tot de doodstraf in Florida te veel afhankelijk was van rechters, in plaats van jury’s. Dat is in die nieuwe wet gecorrigeerd.

Het voornemen om etimodaat te gebruiken was in Florida begin dit jaar vastgelegd in een executieprotocol. Het laat zien dat Florida niet van plan is te stoppen met de doodstraf. Er wachten in Florida 361 terdoodveroordeelden op de uitvoering van het vonnis.

Voordat Florida etimodaat ging gebruiken werden er 13 executies uitgevoerd met het sterk werkende sederingsmiddel midazolam als eerste medicijn. Dat werd ingezet toen het de gevangenisautoriteiten niet meer lukte om de eerdere middelen pentobarbital en thiopental te kopen.

Vervelende bijwerkingen

Asay en zijn advocaten hebben de rechtszaak tegen het gebruik van etimodaat verloren. Na een hoorzitting keurde een lagere rechter het gebruik goed. Het hooggerechtshof van Florida heeft dat oordeel afgelopen maandag bevestigd, waarna gouverneur Rick Scott de executiedatum op 24 augustus vastlegde.

In die zaak ging het indringend over de vervelende bijwerkingen van etimodaat, waardoor de executie pijnlijk zou kunnen zijn en niet voldoet aan de wettelijke Amerikaanse eis dat een executie niet bedoeld is als een pijnlijke straf, maar uitsluitend om een leven te beëindigen.

De rechtbank oordeelde in meerderheid dat „Asay niet heeft aangetoond dat hij een aanzienlijk risico op serieus letsel loopt”, citeert News4jax, een nieuwswebsite in Florida. Om er aan toe te voegen dat Asay „geen bekende en beschikbare alternatieve methode had aangedragen die een duidelijk lagere kans op pijn geeft.”