Drugskoningin Carmen gaat kopje onder

Ook in het vijfde en laatste seizoen blijft Penoza een van de beste Nederlandse series ooit.

Over één ding hoeven de kijkers van het vijfde en laatste seizoen van de successerie Penoza (KRO-NCRV) zich geen zorgen meer te maken. De panische angst voor spoilers, met andere woorden: dat iemand die al verder vooruitgekeken heeft zal verraden hoe het afloopt, wordt al in de allereerste scène weggenomen.

We zien Carmen van Walraven-De Rue (Monic Hendrickx) onder water spartelen, terwijl haar leven aan haar geestesoog voorbijtrekt. In de voice-over zegt ze: „Ergens heb ik altijd geweten dat het zo zou gaan. Ik kon het niet stoppen. Ik heb het nog lang volgehouden. (…) Nu is het tijd voor de kinderen.”

De koningin van de Amsterdamse drugshandel, bijgenaamd de Weduwe, gaat dus kopje onder. Of ze daadwerkelijk verdrinkt, dat zullen we pas over negen weken weten. Zeker is dat de initiatiefnemers van de serie, regisseur Diederik van Rooijen en scenarioschrijver Pieter Bart Korthuis, bezig zijn met het script voor een speelfilmversie, waarvan de financiering nog niet zeker is. Komt Carmen terug of gaan we in de bioscoop kijken naar een eerdere fase in haar opkomst en ondergang?

Die angst voor spoilers speelde vroeger, toen de tv-serie nog in de verste verte geen culturele factor van betekenis vormde, ook een rol bij het lezen van boeken en het bekijken van films. Alsof je aan een roman begint alleen om te weten wat er op de laatste bladzijde staat of aan een film of te weten of ze elkaar wel of niet zullen krijgen.

Prijs

In Sunset Boulevard (Billy Wilder, 1950) drijft verteller en hoofdrolspeler William Holden ook in de openingsscène in het zwembad; hij is zeker niet meer te redden. Hoe is dat zo gekomen en waar ging het mis? Meer dan in de eerdere seizoenen van Penoza gaat het nu om de vraag welke prijs je betaalt als je je ziel aan de duivel hebt verkocht.

Een van de beste tv-series aller tijden was natuurlijk The Sopranos (1999-2007), waarin maffiabaas Tony weliswaar zijn twijfels en angsten deelde met een vrouwelijke psychiater, maar zijn gezin allengs de tol betaalde van grenzeloze macht en rijkdom op criminele basis. Monic Hendrickx zegt die serie goed te hebben bestudeerd, en in haar Carmen valt wel wat te herkennen van Carmela Soprano (Edie Falco).

Aanvankelijk, zo vertellen Van Rooijen en Korthuis in de VARA Gids, was Penoza gestart bij de toenmalige zender Tien/Talpa als een soort van Gooische Vrouwen in het criminele milieu. De hoofdpersonen zouden Carmen en haar vriendinnen Sandrina en Hanneke zijn. De andere twee vrouwen werden bijrollen, nadat door de voortijdige dood van de zender van John de Mol het plan bij de KRO terecht kwam. Carmens echtgenoot Frans (Thomas Acda) sneuvelde in de allereerste aflevering en tegen wil en dank nam zij zijn imperium over, met aanzienlijk meer succes.

Kille executies

Hoe ik ook pieker, ik geloof niet dat er eerder een dramaserie is geweest bij de publieke omroep met zo veel hard geweld, in de trant van de nouvelle violence, die in het kielzog van Quentin Tarantino vanaf de jaren 90 de toon zette in film en abonnee-tv. Denk daarbij aan kille executies van personages die je als kijker van belang vindt, vaak met veel bloed, maar ook aan pure wraakzucht of sadisme. Bij de politie- en misdaadseries van RTL en SBS hoef je daar al helemaal niet mee aan te komen, dat zijn bij uitstek familiezenders.

In klassiek Hollywood (tot aan Hitchcocks Psycho, 1960) stierf de protagonist zeker niet voor het einde. Als hij het goede vertegenwoordigde, overleefde hij, zo niet, dan diende hij/zij te worden gestraft.

We moeten niet meer zo moeilijk doen over spoilers, als we het over tv-series willen hebben, en toch zal ik hier zo min mogelijk vertellen over de eerste vier afleveringen die misschien niet helemaal het excellente niveau van seizoen 4 halen, waarin gelaagde tegenstanders als Jacqueline Blom en Jacob Derwig de familie naar het leven stonden. Maar het resultaat is goed genoeg om de reputatie van Penoza als een van de beste tien Nederlandse tv-series aller tijden in stand te houden, passend in de huidige trend van hoogwaardig Nederlands tv-drama (Hollands Hoop, Ramses, De Zaak Menten).

Wie steeds beter wordt, in elk seizoen, is Sigrid ten Napel, als Carmens aan zichzelf twijfelende dochter Natalie. Haar interpretatie van een vrouw die bij het opvoeden van haar dochter keihard wordt geconfronteerd met de problematische relatie tot haar eigen moeder (en grootmoeder) ontstijgt volledig het realisme, traditioneel de grootste vijand van Nederlands tv-drama.

Penoza V, aflevering 1: zondag 27 augustus, 20:25 op NPO 3