Kabinet sluit akkoord: meer geld naar leraren en militairen

Het demissionaire kabinet heeft deze week een compromis gesloten voor de begroting van volgend jaar. De vraag hoe dat uitpakt tijdens de formatie.

Premier Mark Rutte en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) in de tuin van landgoed De Zwaluwenberg voor de voortgang van de formatiegesprekken. Foto Bart Maat/ANP

Het kabinet is eruit. Nu de formatietafel nog. En het onderwijs zelf.

Een salarisverhoging van iets meer dan 2 procent voor leraren in het basisonderwijs – een puntje voor de PvdA. En óók een hoger loon voor militairen, zoals de VVD graag wil. Dat is het compromis voor de begroting van volgend jaar dat het demissionaire kabinet deze week heeft gesloten om de ruzie tussen de scheidende coalitiepartners over de lerarensalarissen te sussen. Dat bevestigen bronnen rond het kabinet.

Het akkoord werd maandag al op hoofdlijnen bereikt. Als er niet méér geld voor leraren zou worden uitgetrokken, dreigden de PvdA-bewindslieden nog voor Prinsjesdag op te stappen.

Het akkoord is alleen nog niet definitief. Ook de vier formerende partijen aan die andere onderhandelingstafel – over een nieuw kabinet – zullen er nog mee moeten instemmen. Dat ligt ingewikkelder.

Het is niet zo dat het CDA, D66 en ChristenUnie, die samen met de VVD nu bij elkaar komen op een landgoed in Hilversum, tegen investeren in het onderwijs zijn. Maar zij vinden niet dat een verzwakte, aanstaande oppositiepartij – de PvdA met negen Kamerzetels – dat nog mag bepalen en daar dus mee kan pronken.

Met het compromis tussen VVD en PvdA is ongeveer een half miljard op de begroting van 2018 gemoeid, in principe het eerste jaar van de nieuwe kabinetsperiode. Het zou gaan om 270 miljoen euro voor leraren in het basisonderwijs en een iets lager bedrag om ook de salarissen van defensiepersoneel te verhogen. Dat laatste is niet alleen wat de VVD graag wil, maar ook twee partijen die meeonderhandelen over een regering: het CDA en de ChristenUnie.

Als premier Rutte, hoofdonderhandelaar voor de VVD, het begrotingscompromis niet aan de formatietafel verkocht krijgt, dreigt alsnog een crisis in het demissionaire kabinet.

De PvdA is daar laconiek over. „Als ze ons willen wegsturen”, zegt een betrokken PvdA’er, „zal vooral de VVD dat erg vervelend vinden.” Dan heeft het kabinet-Rutte II toch niet ongeschonden de eindstreep gehaald – begin deze week bereikte het nog het record van het langst zittende naoorlogse kabinet. Daarbij zullen er nog maar zes VVD-ministers en drie staatssecretarissen overblijven om het land te besturen tot er nieuw kabinet staat.

Meer geld, toch acties

Het extra geld dat het demissionaire kabinet in 2018 uittrekt voor de lerarensalarissen komt mogelijk niet direct bij de juffen en meesters op de basisschool terecht. Onderhandelaars voor een nieuwe onderwijscao willen die niet afsluiten voordat ze weten wat een nieuw kabinet de komende jaren structureel gaat doen aan de beloning van leraren in het primair onderwijs. De actiegroep PO in actie, die juni een lerarenstaking van één uur en een manifestatie op het Malieveld organiseerde, kondigt voor de herfst nieuwe acties aan, ook als er vanuit Den Haag een paar honderd miljoen euro wordt toegezegd.

„Het is fijn als er nu extra geld wordt beloofd voor volgend jaar, maar wij wachten alsnog op een nieuw regeerakkoord voordat we een nieuwe cao afsluiten”, zegt Robert Sikkes van de Algemene Onderwijsbond (AOb).

Ab Veen, van de PO-raad waarin de schoolbesturen verenigd zijn, noemt het „logisch” dat er ook vanuit de werkgevers geen nieuwe cao kan worden ondertekend voordat duidelijk is wat er de komende kabinetsperiode aan onderwijs wordt besteed.

PO in actie vindt dat structureel 900 miljoen nodig is om de salarissen van basisschoolleraren te verhogen. „We begrijpen dat we dat niet in één keer krijgen”, zegt Jan van de Ven, één van de initiatiefnemers van deze actiegroep , „maar er moet snel een betekenisvolle eerste stap gezet worden. Die kan alleen een nieuw kabinet beloven.”

In het verkiezingsprogramma had de PvdA om 400 miljoen euro gevraagd voor een verhoging van de lerarensalarissen in het basisonderwijs van 3,25 procent. Met de 270 miljoen die nu als compromis rondgaat, hebben ze die wens dus voor tweederde binnengehaald.

370.000 handtekeningen

PO in actie haalde dit voorjaar 370.000 handtekeningen op voor het beter belonen van leraren dreigt met nieuwe acties. Als in een akkoord tussen het demissionaire kabinet en de formerende partijen een loonsverhoging van 270 miljoen euro wordt beloofd „gaan wij de acties die we in de herfst van plan zijn niet afblazen”, zegt Van de Ven.

Basisschoolleraren verdienen flink minder dan hun collega’s in het voortgezet onderwijs. Terwijl ze vaak net zo hoog opgeleid zijn en er te weinig juffen en meesters zijn.

De huidige cao voor het primair onderwijs loopt 1 oktober af. De onderhandelingen over een nieuwe zouden na de zomervakantie moeten beginnen, maar de vraag is of dat inhoudelijke gesprekken kunnen worden zolang de formatie niet is afgerond. De cao-onderhandelaars zijn bang dat, wanneer zij wel salarisonderhandelingen gaan voeren op basis van een demissionaire toezegging, het daarbij blijft. Sikkes van de Aob: „Het gevaar bestaat dat wanneer het demissionaire kabinet nu nog iets mag beloven voor volgend jaar, de onderhandelende partijen denken dat ze ook klaar zijn. Zo van: ‘die salarissen hebben we al geregeld, dus daar hoeven we in het regeerakkoord niets meer aan te doen’.”

Ook de werkgevers, verenigd in de PO-raad willen „alleen gaan onderhandelen voor een meerjarige cao als de toegezegde financiële middelen structureel en substantieel zijn”. Ab Veen gaat er niet zelf over wat dat precies inhoudt: „Maar het is niet waarschijnlijk dat onze leden 2 procent ‘substantieel’ vinden, daarvoor is zeker 5 à 6 procent nodig.”

Alleen de onderwijsbond van CNV wil nu geen voorwaarden verbinden aan het beginnen van de cao-onderhandelingen, zegt voorzitter Loek Schueler. „Maar ook als onze eisen nu worden ingewilligd zijn de onderhandelingen zo ingewikkeld, ook administratief, dat er niet voor 1 januari een salarisverhoging zal zijn.”