Trump drijft Pakistan richting China

Dreigende taal VS

De VS manen Pakistan hun steun aan de Talibaan te staken. Dat zal Pakistan niet snel doen, zolang het op China kan terugvallen.

De steun, die Pakistan in stilte blijft geven aan de Afghaanse Talibaan is de Amerikanen al jaren een doorn in het oog. Hoe kan de door de VS gesteunde regering in de Afghaanse hoofdstad Kabul, die de Talibaan juist bevecht, zo immers ooit greep op het land krijgen? De ene Amerikaanse president na de andere beklaagt zich er over.

Ook Donald Trump deed dat maandag, in voor zijn doen diplomatieke termen. „We kunnen niet langer zwijgen over Pakistans vrijplaatsen”, zei hij. „Pakistan heeft veel te winnen bij samenwerking met ons in Afghanistan. Het heeft veel te verliezen bij het onderdak bieden aan terroristen.”

Trumps minister van Buitenlandse Zaken, Rex Tillerson, deed er dinsdag een schepje bovenop door openlijk te zinspelen op intrekking van de Amerikaanse militaire steun aan Pakistan, op papier ook een bondgenoot. Die steun is de afgelopen decennia omvangrijk geweest. Miljarden dollars vloeiden naar Pakistan, waarvan vooral het machtige leger profiteerde. Al in de slotjaren van Trumps voorganger Obama was de jaarlijkse steun echter geslonken tot zo’n 300 miljoen dollar (in 2016), een kwart van het steunbedrag in 2011.

De Pakistaans-Chinese relatie is opgebloeid als nooit tevoren.

De Pakistaanse regering en de militairen roepen steevast dat hun land de Talibaan helemaal niet steunt. Ook nu was dat weer het geval. Kwaad brengen ze in herinnering dat er al heel veel Pakistaanse militairen zijn gesneuveld in ‘de strijd tegen de terreur’. Veel burgers zijn omgekomen bij Amerikaanse drone-aanvallen in de onherbergzame grensstreek tussen Pakistan en Afghanistan.

Maar Amerikaanse functionarissen en analisten twijfelen er geen moment aan dat Pakistan achter de schermen wel degelijk de Afghaanse Talibaan substantieel steunt. Vooral de militaire inlichtingendienst ISI doet dit inmiddels al een paar decennia. De Pakistaanse generaals willen koste wat kost invloed houden in Afghanistan. In geen geval willen ze aan de ene kant worden belaagd door aartsrivaal India en aan de andere kant door een Afghanistan, dat onder sterke invloed van de VS of, erger nog vanuit hun oogpunt, India zou staan. De Afghaanse regering van president Ghani heeft de band met India de laatste jaren inderdaad versterkt.

Drone-oorlog

Wat Trump en Tillerson er deze week niet bij vertelden, is dat ook de VS veel hebben te verliezen bij een breuk met Pakistan. Zonder Pakistaanse medewerking wordt het een stuk lastiger voor de Amerikanen hun tamelijk succesvolle drone-oorlog, die al heel wat extremisten het leven heeft gekost, voort te zetten. Pakistan zou dan zijn steun aan de Talibaan bovendien nog wel eens kunnen opvoeren. Daardoor zou het nog onwaarschijnlijker worden dat Trumps stoere voorspelling van maandag, dat de Amerikanen extra troepen naar Afghanistan sturen „om te winnen” ooit uitkomt.

Lees ook deze column van Caroline de Gruyter: Chaos met Trump of orde met China

Een ander risico voor Washington is dat Pakistan vervolgens nog sterker in de armen wordt gedreven van China. Zowel in Islamabad als in Beijing wordt vaak gesproken van ‘een vriendschap voor alle weersomstandigheden’ - Anders dan de relatie met de VS, die alleen bij goed weer floreert - De Pakistaans-Chinese relatie is opgebloeid als nooit tevoren – sommige commentatoren in India duiden Pakistan al bezorgd aan als „China’s 34-ste provincie”. China gebruikt buurland Pakistan graag om toegang te krijgen tot de Indische Oceaan, en als tegenwicht tegen rivaal India.

In nog geen tien jaar is China uitgegroeid tot Pakistans belangrijkste handelspartner. De omvang van de handel verviervoudigde. China helpt wegen aanleggen en kunstmestfabrieken en elektriciteitscentrales bouwen, die het vervolgens blijft beheren. Het helpt een metro aanleggen in Lahore, de tweede stad van Pakistan. Daarnaast liggen er plannen om China’s kledingindustrie deels over te hevelen naar Pakistan, waar volop goedkope arbeid is. Bovendien hoeven importen uit Pakistan in de EU minder belasting te betalen.

Ook militair zijn de banden snel hechter geworden. Niet de VS maar China is nu de belangrijkste wapenleverancier van Pakistan. In 2016 besloot China acht onderzeeërs aan Pakistan te leveren, die met kernraketten kunnen worden uitgerust. Verder heeft China een haven helpen aanleggen in Gwadar, aan de Arabische Zee. Het wil daar ook een marinebasis vestigen.

De eerste konvooien met goederen uit China hebben Gwadar inmiddels over land bereikt. Onder begeleiding van Pakistaanse militairen, want grote delen van Pakistan blijven zeer onveilig. Pakistans ‘vrienden voor alle weersomstandigheden’ lijkt dit echter niet te deren.