Toch zenuwen bij onaantastbaar lijkende Merkel

Duitse verkiezingen De Duitse bondskanselier Merkel is nog niet bepaald gerust op haar herverkiezing. Wat als kiezers ineens toch kiezen voor rivaal Schulz?

Angela Merkel. Foto Fabrizio Bensch/Reuters

Opeens werd dinsdagavond duidelijk waarom bondskanselier Merkel en haar CDU er niet gerust op zijn dat ze over ruim vier weken de Bondsdagverkiezingen winnen. In de peilingen mogen ze dan al maanden een royale voorsprong hebben, maar dat zegt niet zo veel. Want bijna de helft van de kiezers (46 procent) heeft nog niet besloten op welke partij ze gaan stemmen, bleek dinsdag uit een onderzoek van het Allensbach-instituut, een gerenommeerd opiniepeilingsbureau.

Niet eerder in de afgelopen twintig jaar was de besluiteloosheid van de kiezers zó kort voor de verkiezingen zó groot. Tot 24 september, als de Duitsers naar de stembus gaan, reist Merkel daarom nog kriskras door het land voor zeker 35 verkiezingsoptredens, plus kranten- en tv-interviews. Haar uitdager Martin Schulz, van de SPD, heeft nog 39 optredens.

Per brief kan er al gestemd worden, en daar maken de partijen driftig reclame voor. De CDU met een affiche van een vriendelijke opa, vastgebonden aan een boom door zijn kleinkinderen, die indiaantje spelen: Stem nu per brief, is de boodschap, „voor het geval er op verkiezingsdag iets tussen komt”.

Niet eerder in de afgelopen twintig jaar was de besluiteloosheid van de kiezers zó kort voor de verkiezingen zó groot.

Plotselinge populariteit

Wat de christen-democraten óók nerveus maakt, is de plotselinge populariteit van Schulz toen hij begin dit jaar aantrad als nieuwe SPD-leider. In de peilingen schoot de partij omhoog. Blijkbaar was er een groep kiezers die snakte naar een alternatief voor Merkel.

Het ‘Schulz-effect’ was evenwel van korte duur: de oud-voorzitter van het Europees Parlement wist de opgaande lijn en de aandacht van het publiek niet vast te houden. Maar de CDU en haar Beierse zusterpartij CSU hadden een paar angstige weken beleefd.

Alleen Merkel bleef nuchter, negeerde adviezen van partijgenoten om Schulz hard aan te vallen en ging gewoon door met regeren. Waardoor ze iedere dag wel een keer in het nieuws kwam en Duitsland de vertrouwde, hardwerkende bondskanselier zag als baken in een woelige wereld.

Maar als de kiezers in februari en maart opeens in de ban van Schulz konden raken, kunnen ze zich dan niet ook in een paar weken tijd alsnog afkeren van Merkel? Helemaal als zich nog een onverwachte crisis voordoet?

Hoe zorg je dat kiezers weten wat in je partijprogramma staat? De partij van Angela Merkel heeft iets nieuws bedacht, schrijft correspondent Juurd Eijsvoogel.

Linkse profiel

Dan is er nóg een factor de verkiezingen spannender maakt dan ze lijken. Ook als CDU/CSU als grootste uit de bus komt, is nog volstrekt onduidelijk met wat voor coalitie Merkel gaat regeren. Eigenlijk wil niemand na vier jaar CDU/CSU en SPD dat deze coalitie wordt voortgezet. Zeker de sociaal-democraten hebben er weinig zin in om nóg eens onder Merkel aan te treden, compromissen te sluiten en hun linkse profiel te laten vervagen.

Een alternatief voor Merkel zou een coalitie met de liberale FDP of de Groenen kunnen zijn, als die tenminste groot genoeg worden, of een coalitie met allebei samen. Voor het binnen- en buitenlandse beleid van een eventuele regering-Merkel IV zou het een enorm verschil maken welke partij haar junior-partner wordt.

Van 2009 tot 2013 regeerde er een coalitie met de FDP. Maar de kleine partij betaalde een hoge prijs voor de samenwerking: ze verloor zo veel kiezers dat ze in 2013 de kiesdrempel van 5 procent niet haalde en uit de bondsdag verdween.

Onder de nieuwe voorman Christian Lindner stevent de FDP af op terugkeer in het parlement. En in de deelstaat Noordrijn-Westfalen regeren de liberalen sinds dit voorjaar samen met de CDU – een proeftuin voor een samenwerking op landelijk niveau.

De Groenen regeerden van 1998 tot 2005 met de SPD van toenmalig kanselier Schröder. Een deel van de partij zou graag weer regeringsverantwoordelijkheid dragen, maar een coalitie met de christen-democraten zou wel een érg grote compromisbereidheid van de kleine linkse partij vragen. En de conservatieve CSU gruwt alleen al van de gedachte aan samenwerking met de Groenen.

Spannend wordt het dus ook nog ná de Duitse verkiezingen.