De dag van de Brexit filmde Nolan in Urk

Het succes van Christopher Nolans Dunkirk heeft Brexiteers een hart onder de riem gestoken in sombere tijden. Een – achteraf – glorieuze evacuatie van 338.000 omsingelde Britten van het vijandige continent: de parallel met Brexit is een schot voor open doel. Nigel Farage noemde de film verplichte kost voor elke Britse scholier, historicus Niall Ferguson zag in het oorlogsepos de Britse volksaard – „keep calm and carry on” – in actie waar de kosmopolitische elite „neigt tot paniek”. Rechtse columnisten raakten in vervoering over „the spirit of Dunkirk”, een nationaal ontwaken na jaren van appeasement en defaitisme door een timide establishment. „Dankzij de geest van Duinkerken zullen we buiten de EU opbloeien”, voorspelde Tory-staatssecretaris Penny Mordaunt.

Links hield zich, naast wat verspreid gemor over de afwezigheid van vrouwen en etnische minderheden op het strand van Duinkerken, wijselijk op de vlakte. Net als regisseur Nolan: best fijn als je film zo tijdig is, ook als je tegen een Brexit bent.

Sir Ridley Scott, wiens Alien-film onlangs flopte, zal er evenmin rouwig om zijn. Het wereldwijde succes van Dunkirk brengt zijn in april 2016 aangekondigde film Battle of Britain een stap dichterbij. Een vervolgfilm als het ware, waarin een dapper plukje RAF-piloten in 1940 de oppermachtige Luftwaffe partij biedt en zo een Duitse invasie voorkomt.

Churchill, de schutspatroon van Brexiteers en Brits exceptionalisme, inspireert dit jaar enkele biopics. Begin september kruipt Gary Oldman met fat suit en latex onderkinnen in de bast van de grote oorlogsleider in Darkest Hour: over de eerste vijf weken van Churchills premierschap, inclusief Blitzkrieg, Duinkerken en „we shall never surrender”. Brian Cox deed dat in juli al in Churchill, waarin de depressieve, humeurige en dronken leider zich in 1944 over zijn sombere voorgevoelens over D-Day heenzet. En vorig jaar stal John Lithgow de show in Netflix-serie The Crown, waar Churchill anno 1953 door pure wilskracht een beroerte overwint.

Toch is het curieus, al die Britse onverzettelijkheid en Churchill opeens in de bioscopen.

Toeval, al die weerbarstige Churchills, Britse heroïek en eensgezindheid in het uur van gevaar? Dat lijkt wel zo: alle films en series werden ver voor de Brexit bedacht, geschreven en aangekondigd. Op de dag van het Brexit-referendum filmde Christopher Nolan in Urk scènes voor Dunkirk. Misschien krijgen de films achteraf meer aandacht en een andere betekenis dankzij de Brexit. De geschiedenis werpt zijn schaduw achteruit: tijdens het filmfestival van Berlijn in februari wisten allerlei regisseurs opeens ook zeker dat hun anderhalf jaar geleden opgenomen films eigenlijk over de opkomst van Donald Trump gingen. Toch is het curieus, al die Britse onverzettelijkheid en Churchill opeens in de bioscopen. Weet de film misschien iets wat wij niet weten?

is filmrecensent.