De buurtapp, voor al uw wijkproblemen (én -oplossingen)

Reportage

De app voor de buurt is gemeengoed geworden. Voor veiligheid, of gezelligheid. „Er zijn nu meer wandelclubjes en buurtfeesten.”

Vinex-wijk Carnisselande in Barendrecht. Foto Bas Czerwinski/ANP

Ze was er niet gerust op. „Er loopt hier al voor de vijfde keer een meneer voorbij die goed naar binnen kijkt bij de huizen”, schreef een inwoonster van Heerjansdam vorig jaar aan een appgroep van buurtbewoners. Buren keken ook uit naar de verdachte ‘man met rugzak’ en iemand stuurde een foto rond. Loos alarm: het was gewoon een vriend van een buurman, met een niet-westers uiterlijk.

„Hahahaha”, appte een buurvrouw. „Nou wordt in ieder geval goed opgelet”, schreef een ander. „Wel fijn.” En een buurman: „Mensen…!!!! A.u.b. alleen nuttige informatie plaatsen. Het is geen babbelbox.”

„Het was niet slecht bedoeld”, zegt een bewoner achteraf aan de telefoon. „Heerjansdam is zo klein dat mensen snel zeggen: dat is een onbekende.”

De sociale controle en cohesie zijn terug met de buurtapp. De buurtapp Nextdoor, een soort lokale Facebook, zegt inmiddels in ongeveer de helft van alle 10.000 Nederlandse buurten die het CBS onderscheidt, gebruikt te worden. En bij het burgerinitiatief WhatsApp Buurtpreventie hebben zich ruim 7.000 buurtappgroepen ingeschreven. Dat staat gelijk aan zeker een half miljoen inwoners, volgens de organisatie.

In Landsmeer, 11.000 inwoners, tellen we al dertig groepen.

„Vooral op het platteland is men actief, omdat de aanrijtijd van de politie langer is”, zegt Stephanie Nap van het burgerinitiatief, die het overzicht van alle groepen presenteert op de site wabp.nl. „In Landsmeer, 11.000 inwoners, tellen we bijvoorbeeld al dertig groepen.”

De buurtapp is de afgelopen jaren gemeengoed geworden in Nederland, in verschillende gedaanten en met geschreven en ongeschreven regels. In hoofdlijnen zijn er twee varianten: met de veiligheidsapp waken buren over hun straat en melden ze verdachte situaties aan elkaar of aan de politie. De andere variant is een ‘gezelligheidsapp’ en goed voor het buurtgevoel, zeker in grotere, anonieme stadswijken.

ALERT BUURTPREVENTIE
Henk, , Aart-Jan, Buurtpreventie oosterboer. , Ferri, Almer, Henriette, Margreta, Arif
Henk
Iedereen prettig vakantie en reis voorzichtig als u naar buitenland vertrekt. Groeten
15:52
Reinder heeft de groep verlaten
Aart-Jan
Hier is deze app niet voor bedoeld. Als iedereen dit gaat doen stop ik ermee.
15:54
Buurtpreventie oosterboer.
Einde bericht. Niet meer reageren.
15:55
Ferri
Mee eens
15:55
Yusuf heeft de groep verlaten
Almer
Helemaal mee eens !
15:56
Henriette
Ja nu weten we het wel jongens
15:57
Margreta
Zeggen dat je t er mee eens bent is net zulke onzin.
15:57
Kamila heeft de groep verlaten
Arif
Dat bedoel ik maar
15:58
Anneline heeft de groep verlaten
Nouri heeft de groep verlaten
Noëmi heeft de groep verlaten
Geeta heeft de groep verlaten
Ronald heeft de groep verlaten
Gwen heeft de groep verlaten
John heeft de groep verlaten
Tristan heeft de groep verlaten
Scott heeft de groep verlaten
Veronie heeft de groep verlaten

Gezelligheidsapp

De ‘gezelligheidsapp’ is ook handig voor kleine problemen en oplossingen. Zoals een oppas vinden of barmensen ronselen voor een straatfeest. Buren waarschuwen elkaar via de app voor punaises op een grasveld – of voor een muizenplaag. Via de app beginnen ze handtekeningenacties, bijvoorbeeld voor extra lantaarnpalen.

Op sommige buurtapps worden ook spullen te koop aangeboden, net als op Marktplaats. In de flat Kleiburg in de Amsterdamse Bijlmer worden bijvoorbeeld via de app meubels verhandeld en gratis borden eten aangeboden.

Buurtapps, waarbij gezelligheid mag, hebben zo op verschillende manieren een belangrijke sociale functie, zeggen deelnemers bij een rondvraag door deze krant. „De buurt is hechter door de buurtapp”, vertelt de 56-jarige Alice Beshay-Ketting uit Nieuw-Vennep. „Er zijn meer wandelclubjes en buurtfeesten.”

Zelf las ze vorig jaar in buurtapp Nextdoor een oproep van een alleenstaande moeder. De vrouw zocht iemand om tijdens kantooruren haar hondje op te vangen. Beshay-Ketting was zelf werkloos geraakt en in een depressie beland. „Het mes sneed aan twee kanten”, zegt ze. De hond hielp haar over de depressie heen, omdat ze voor het dier wel naar buiten móést. Ze heeft inmiddels ook weer werk gevonden.

„Het helpt voor het buurtgevoel, maar het kan ook irritatie opleveren”, zegt Noëlla de Jager (50), uit Hillegersberg in Rotterdam. „Er zitten jonge en oude deelnemers in zo’n appgroep. Ouderen weten niet altijd hoe ze de instellingen moeten aanpassen om niet élk bericht te zien verschijnen. Zij worden soms gek van alle notificaties.”

Buurtbarbecues

Een „lifeline to your neighborhood in the palm of your hand”. Zo omschrijft mede-oprichter Sarah Leary uit Silicon Valley de app Nextdoor desgevraagd. Nextdoor werd in 2010 in Californië opgericht met kapitaal van durfinvesteerders. Het bedrijf timmert na de VS en Nederland ook aan de weg in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. De marktwaarde ervan is geschat op 1,1 miljard dollar (932 miljoen euro).

De wijkagent blijft zelf liever buiten de buurtapps. Dat zou maar leiden tot schijnveiligheid, vindt hij

Om op het platform te beginnen moeten mensen hun adres laten verifiëren of worden ze uitgenodigd door buren die al lid zijn. In Nextdoor staan oproepjes, bijvoorbeeld over „buurtbarbecues en voor veilige speeltuintjes”, „een weggelopen huisdier”, of „gewoon om die man uit de straat eindelijk eens met zijn voornaam gedag te zeggen”, zegt de site.

„Waar Facebook er is om met de rest van de wereld in contact te komen, sprong Nextdoor in het gat om in contact te raken met je buren”, zegt Leary. Ze verwijst naar de Amerikaanse hoogleraar Robert Putnam, die beschreef hoe de Amerikaanse gemeenschap in de tweede helft van de twintigste eeuw is veranderd. De sociale binding in buurten is afgenomen, aldus Putnam, mede doordat meer vrouwen zijn gaan werken en er overdag niemand meer thuis is. De straten zijn langer leeg, omdat forenzen langer reizen én mensen binnen achter een scherm zitten. Volgens ondernemers als Leary is technologie nu de oplossing voor meer samenhang in de wijk.

Buurtpreventie

In het Brabantse Schijndel (22.000 inwoners) zijn zeker 49 buurtapps. Dat is mede te danken aan wijkagent Ger Roumen, die buurtapps warm aanbeveelt. „De politie kan niet op elke hoek staan”, zegt Roumen. „Mensen kennen hun straat het beste, weten wie er wel en niet thuishoren en wat wel en niet normaal is.”

De veiligheidsapp is er om elkaar te waarschuwen na een inbraak of babbeltruc, maar ook elkaar op de hoogte te brengen van ‘verdachte situaties’. In Nieuwerkerk aan den IJssel bijvoorbeeld waarschuwden buren elkaar herhaaldelijk voor nepcollectanten van het Leger des Heils, eind mei nog.

En in april kon een autodief worden aangehouden dankzij samenwerking tussen acht appgroepen in drie plaatsen in Limburg en België. De dief parkeerde een in Nederland gestolen Audi net over de grens in Lommel, maar was tijdens zijn rit in de gaten gehouden door bewoners in verschillende plaatsen.

Minder inbraken

Inbrekers zijn geneigd buurten te mijden waar bewoners elkaar via de app waarschuwen, bleek in 2015 uit onderzoek van Tilburg University. Het aantal inbraken daalde met 40 procent in Tilburgse buurten met buurtapps.

Buurtpreventie bij winkelcentrum De Lindenhorst in Ede.Foto Vincent Jannink/ANP

De Nationale Politie zegt het fenomeen dan ook toe te juichen. „De sociale controle van weleer wordt weleens geroemd”, zegt een woordvoerder. „Dit is daarmee vergelijkbaar. Dat mensen met elkaar nadenken over hoe de buurt veilig te houden, is alleen maar goed.”

Het Tilburgse project werd strak gecoördineerd. De gemeente nodigde de leden uit en vroeg bewoners als beheerder. De afspraak was dat alleen meldingen op de app mochten die ernstig genoeg waren om de politie te bellen. De proef vergrootte de betrokkenheid van burgers bij de veiligheid op straat.

„Door deze constructie was men eerder geneigd om het alarmnummer te bellen. Zodra een buurt werd aangesloten op een appgroep, ging het aantal telefoontjes naar de politie daar omhoog”, vertelt de Tilburgse onderzoeker Ben Vollaard.

Alle woonwijken in Tilburg zijn inmiddels aangesloten op WhatsApp-groepen. De specifieke aanpak werd in Roermond, Cranendonck, Weert en de Rotterdamse wijk Charlois gekopieerd.

Hilversum is ook fan van buurtapps. De gemeente houdt de gegevens bij van de beheerders van de 140 buurt-WhatsApp-groepen in de stad, om bijvoorbeeld politieberichten over een golf inbraken te verspreiden.

Straatapp
Patricia, Patricia, Patricia, Anne, Sofie, Jolien, Patricia, Benjamin
Patricia
Ha allemaal, ik heb melding gemaakt van de enge rat bij de gemeente en een telefoonnummer gekregen. Als je dat belt en het meldingsnummer geeft, dan kun je een afspraak maken met ze en dan komen ze een val zetten en gif strooien. Willen jullie dat please ook doen, want die rat loopt hier ergens door de tuinen en hoe meer bestrijding hoe beter.
Patricia
https://static.nrc.nl/2017/afbeeldingen/598dc7eb6aabb.jpg
Patricia
Container is eindelijk leeggehaald, maar nu hangt er weer een verschrikkelijke stank in de straat. Iemand een idee wat dat is? Soort zure mestwalm
Anne
Oh ik rook het ook al. Ook aan de achterkant trouwens.
Sofie
Misschien wel in de hele wijk?
Jolien
Gelukkig wel leeggehaald, ik ruik nu niks meer...
Sofie
Ik heb ze vanmiddag gebeld en daarna kwamen ze. Maar anderen hadden ook al geklaagd
Patricia
Ik plak morgen avond wel met ducktape een a4 op de bak: ALLEEN HUISVUIL. GROF VUIL NAAR HET MILIEUPARK.
Sofie
Goed plan
Benjamin
https://static.nrc.nl/2017/afbeeldingen/598dc81d5c8ca.jpg
Benjamin
Deze lag aangegeten in mijn tuin.
Benjamin
Kan natuurlijk van alles zijn, maar de man van de ratten bestrijding heeft aangegeven dat ratten gek zijn op fruit.

In sommige WhatsApp-groepen is de wijkagent als deelnemer toegevoegd. Nextdoor experimenteert op kleine schaal met het toelaten van gemeente, politie en brandweer op aparte platforms.

Wijkagent Roumen blijft zelf liever buiten de buurtapps. „Anders leidt dat tot schijnveiligheid”, vindt hij. „Ik kan soms mijn apps niet lezen doordat ik op vakantie ben, of in de bioscoop zit.”

Doorschieten

Burgers worden steeds vaker bij opsporing betrokken, zegt Eelco Moerman, die er bij de Erasmus Universiteit zijn proefschrift over schreef. „Je ziet dat in buurtapps, en bijvoorbeeld ook bij het Burgernet-systeem en aan de populariteit van buurtpreventieteams die zelf patrouilleren. Extra oren en ogen doen veel goed voor de opsporing, maar er zitten ook valkuilen aan vast, zoals racisme.”

In hun enthousiasme kunnen deelnemers van veiligheidsapps namelijk ook doorschieten. In Eemnes bijvoorbeeld blokkeerden bewoners in 2015 de weg van drie jonge Marokkaanse Nederlanders in een cabrio na een melding in een buurtapp. De politie kon bij de drie echter geen enkel strafbaar feit vaststellen. Een app in Aalburg werd datzelfde jaar, volgens lokale media, gestaakt nadat er berichten op waren verschenen over ‘obscure Roemeense personen’ of ‘busjes met Poolse kentekens’.

„Soms wordt een verdacht uitziend persoon uitgebreid besproken”, zegt Noëlla de Jager, bewoner van Hillegersberg. „Maar je mag toch door een buurt wandelen als je er niet woont?”

Als zich in zijn wijk een nieuwe buurtappgroep vormt, komt wijkagent Roumen daarom een praatje geven over wát afwijkend gedrag is en wanneer de politie bellen níét nodig is. Omgekeerd vergeten deelnemers aan buurtappgroepen wel eens de politie te bellen. Zoals in Nieuwerkerk aan den IJssel, zegt appbeheerder Nynke Bosselaar. „Als iemand ons appte met een melding, bleek soms dat de politie helemaal niet werd ingeschakeld. Dan zeggen wij: je moet ook de politie bellen, anders sturen we geen bericht uit.”