Regisseur van verboden voorstelling vast om fraude

Kunstklimaat Rusland

Kirill Serebrennikov maakte theater vol mannelijk naakt. Nu is hij opgepakt.

Regisseur Kirill Serebrennikov tijdens een repetitie, in juni dit jaar. Foto Damir Yusupov/AP

De roemruchte Russische theater-regisseur Kirill Serebrennikov is dinsdag in Sint-Petersburg aangehouden op verdenking van fraude. Dat heeft zijn advocaat laten weten.

De zaak tegen Serebrennikov draait om mogelijke verduistering rond het Gogol-centrum, één van de bekendste avantgarde-theaters van de Russische hoofdstad. Maar regisseur Serebrennikov is ook hoofdrolspeler in een andere affaire: het schrappen van de ballet-voorstelling Noerejev in het wereldberoemde Bolsjoj-theater.

Rudolf Noerejev (1938-1993), was niet alleen één van Ruslands beste dansers, hij was ook openlijk homoseksueel. In Serebrennikovs voorstelling was daarom veel mannelijk naakt te zien. Begin juli werd de première echter plotseling afgelast. Volgens het Russische persbureau Tass gebeurde dat op last van minister van Cultuur Medinski. Het ministerie zou hebben geoordeeld dat Noerejev in strijd was met de wet die het ‘propageren van de homoseksuele levensstijl’ aan minderjarigen verbiedt. Deze Russische ‘anti-homowet’ leidde in 2013 tot wereldwijd protest.

Serebrennikov staat bekend om zijn kritische houding tegenover de Russische regering en de orthodoxe kerk.

De strafzaak tegen regisseur Serebrennkov draait echter niet om het Noerejev-schandaal, maar om mogelijke fraude rond het Gogol-centrum. Volgens Justitie heeft artistiek directeur Serebrennikov tussen 2011 en 2014 68 miljoen roebel (bijna een miljoen euro) achterover gedrukt.

Op 23 mei viel de politie binnen bij het – net gerenoveerde – theater. De inval leidde tot grote verontwaardiging.

Onderzoek naar zogenaamde ‘fraude’ is in Rusland een wijdverspreid middel om tegenstanders het zwijgen op te leggen.

Rondom Kirill Serebrennikovs Gogol-Centrum was al eerder controverse. In 2014 was er een affaire rond de voorstelling Revizor – een bewerking van de gelijknamige roman van Nikolaj Gogol (1808-1852) . De vrouwelijke rollen in het stuk werden gespeeld door mannen in jurken. Hoofdrolspeler Aleksej Devotsjenko werd later dat jaar dood aangetroffen in zijn appartement. Russische staatsmedia lieten bewakingsbeelden zien van een half ontklede Devotsjenko op weg naar de nachtwinkel voor meer drank. Volgens de officiële versie heeft Devotsjenko zichzelf verwond aan een glazen kast en is hij daarna doodgebloed. Bekenden spraken evenwel van ‘moord’.

In de afgelopen jaren is het klimaat voor de kunst in Rusland steeds repressiever geworden. Zo voert Doema-lid Natalja Poklonskaja een hetze tegen Matilda, een slappe Russische film over de kalverliefde van de laatste tsaar aller Russen, Nikolaas II (1868-1918). Nikolaas had een affaire met een ballerina. Maar Nikolaas is ook zalig verklaard door de Orthodoxe kerk.

De Russische president Poetin zat er zichtbaar mee in zijn maag. „Niemand probeert Matilda te verbieden”, zei hij tijdens zijn jaarlijkse persconferentie tot het volk.

Lees ook de recensie van zijn theaterstuk ‘The Student’.