Cultuur

Interview

Interview

Fares Fares als Noredin Mostafa in The Nile Hilton Incident.

‘De Arabische lente was opstand tegen corruptie’

Interview regisseur Tarik Saleh

The Nile Hilton Incident, gebaseerd op de werkelijkheid, speelt rond de Egyptische Revolutie van 2011. De veiligheidsdienst beet zich vast in een moord binnen de Egyptische elite.

Als de Egyptisch-Zweedse filmmaker Tarik Saleh in Nederland is om zijn film The Nile Hilton Incident te promoten, is het daags na de aanslag in Stockholm, in april dit jaar. Hij wil er graag over praten. Omdat zijn film over de Arabische Lente gaat. En omdat hij zowel insider als buitenstaander is. En omdat aanslagen mensen overal ter wereld aangaan. Hij vraagt zich echter af of zijn commentaar nog wel relevant zal zijn tegen de tijd dat de film uitkomt. Vier maanden later blijkt het actueler dan ooit, na vergelijkbare aanslagen met een voertuig in Barcelona en Charlottesville. Uiteindelijk vat hij het zo samen: „Wilders, de extreem-rechtse Zweden Democraten en de fascisten door heel Europa en in de Verenigde Staten zijn precies hetzelfde als IS, of hoe je ze ook wilt noemen. Ze kunnen niet zonder elkaar. Het is de grootste geopolitieke liefdesgeschiedenis ooit, gericht op het zaaien van verdeeldheid en het vernietigen van de bestaande orde.”

Lees ook de recensie van The Nile Hotel Incident: Cynische, paranoïde spelletjes van Egyptische hogere kringen

Saleh is het kind van een Zweedse moeder en een Egyptische vader en gelooft ferm in de multiculturele samenleving: „Het is niet eens een kwestie van geloven, ik ben een product van de multiculturele samenleving. Ik ben op plaatsen geweest waar het mensen niet toegestaan is om met mensen van andere culturen en levensopvattingen in contact te komen, en geloof me, daar wil je niet zijn.”

Juist daarom is hij soms ook bang: „Hoe wanhopig die terroristische aanslagen ook zijn – en op een cynische manier zijn ze zowel effectief als onbeholpen – ze geven aan dat het niet alleen heel moeilijk is om een aanslag te plannen, maar ook dat het niet zo eenvoudig is om mensen te doden, tenzij onder invloed van hersenspoeling of drugs. Wij moeten vooral oppassen dat we ons niet gaan aanpassen. Dat we de open samenleving niet opgeven, zoals extreem-rechts wil. Want dan wint IS alsnog.”

De Egyptische O.J. Simpson

Die „symbiotische wurggreep” tussen mensen die elkaar afwijzen in plaats van accepteren ligt ook ten grondslag aan zijn film. Het verhaal is in de verte gebaseerd op een moord die in 2008 in Dubai op een Libanese zangeres en maîtresse van een rijke Egyptische zakenman werd gepleegd. Saleh: „Je zou hem het Egyptische equivalent van Donald Trump kunnen noemen, en de film een reflectie op wat er gebeurt als zo iemand met moord probeert weg te komen. Dit soort zakenmensen heeft een staat in de staat gevestigd, en is daarom bijna onaantastbaar. Daarom was het ook zo verrassend dat de man door de veiligheidsdienst voor verhoor werd aangehouden. De Egyptische O.J. Simpson.”

Saleh schreef het scenario in een opwelling en het verdween vervolgens in de kast. Toen hij het op verzoek van een producent weer opdiepte was de Arabische Lente in volle gang. „Dat riep bij mij de vraag op of die actie van het hoofd van de veiligheidsdienst een individuele daad was, of geïnspireerd werd door iets wat in de lucht hing?” Het heeft te maken met Salehs ideeën over de Arabische Lente. „In het Westen denken we dat het begon als opstand tegen president Mubarak. Maar volgens mij speelde het allemaal op een veel basaler niveau. Zeker in het begin. Mensen waren de corruptie bij de overheid en de politie zat.” Die link tussen corruptie en revolutie werd voor hem de sleutel tot een politieke paranoïathriller in de traditie van Sidney Lumet en Alan J. Pakula: „Hoeveel manoeuvreerruimte heb je, welke vragen kun je stellen, wie kun je vertrouwen? En dat in een sfeer van gewetenloosheid, en – het is ook een beetje een Egyptisch melodrama natuurlijk – het gevoel dat het lot groter is dan je eigen verantwoordelijkheid.”