Column

Gas boren doet ook de geschiedenis scheuren

De luidvloer in de toren van de middeleeuwse kerk Maria Minor in Utrecht. Bij de touwen van de klokken staan leden van het klokkenluidersgilde te wachten tot de luidmeester een teken geeft, dan brengen ze de klokken in beweging. Enorme klokken die geweldige krachten ontwikkelen. Zo geweldig dat na een poosje de hele toren staat te zwiepen, ook al hangen de klokken aan een in de toren geplaatst houten frame.

Het huis stond er nog. De scheuren zagen we pas later

Die klokken hangen daar al eeuwen en worden al eeuwen geluid en al die eeuwen heeft de toren gezwiept, zeg ik tegen mezelf als mijn hart wat angstiger begint te bonzen. Ik zie de anderen ook wat benauwd kijken. We zijn met een groepje uit Noord-Groningen. Waarschijnlijk denken ze allemaal aan hetzelfde.

Op 16 augustus 2012 zat ik ’s avonds aan tafel in de huiskamer toen ik de vrachtwagen hoorde. Een zware vrachtwagen die recht op het huis af leek te komen, maar voor ik goed en wel begreep hoe dat kon, begonnen de muren te zwiepen en de glazen in de kast te rinkelen. Ik greep de tafelrand stevig vast – een mens zoekt soms een nogal onbeduidend houvast.

„Dat was een zware”, zei de buurman die al eerder op straat stond. Daarom gingen we even naar Huizinge, hemelsbreed nog geen twee kilometer verderop, om te kijken hoe het huis van mijn vriend erbij stond.

In Huizinge was menigeen opgewonden. Sommigen hadden al informatie, het epicentrum zou hier ergens gelegen hebben.

Het huis stond er nog. De scheuren zagen we pas later.

Lambert de Bont, het verstandige, welbespraakte bestuurslid van de in 2012 opgerichte Groninger Bodembeweging, zei vorige week tegen NRC: „Vijf jaar geleden had ik veel meer vertrouwen in de overheid. […] Maar het vernietigen van gebouwen en cultureel erfgoed in de provincie Groningen bleek gewoon geaccepteerd te worden.” Hij is inmiddels verhuisd en geen bestuurslid meer – het is niet vol te houden. De overheid en de NAM weten alles zo ingewikkeld te maken en zo te traineren dat een gewoon mens daar gek van wordt.

Lees hier de reportage, vijf jaar na Huizinge: De dreun in Groningen waarvan het land wakker werd.

Ik maakte laatst een fietstochtje, kwam door Doodstil, waar een schitterende jugendstilvilla staat. Vroeger droomde ik ervan in zo’n huis te wonen. Nu ben ik dankbaar voor mijn arbeiderswoninkje: het balkon van de villa dreigde naar beneden te komen als gevolg van de aardbevingen en het gebouw staat al vijf jaar in de stutten. Verscheidene grote boerderijen zijn afgebroken, of worden gestut, ook al járen lang. Rijksmonumenten: in de stutten. Molens en kerken: beschadigd.

De toren van de Utrechtse Maria Minor staat er al eeuwen, net als de kerken in Groningen; sommige hebben fundamenten uit de twaalfde eeuw. Ze hebben van alles doorstaan, overstromingen, oorlogen, beeldenstorm. Ze zijn robuust. Maar nu heeft de schitterende middeleeuwse kerk van Middelstum scheuren in de gewelven, scheuren dwars door de vijftiende-eeuwse plafondschilderingen.

En het is hier verder zo mooi en zo heerlijk. De dorpen met hun oude kerken die hoog op de wierden staan, de brede boerderijen met hun enorme dubbele schuren die zo rustig in het land liggen. Molens in de wazige augustusmorgen.

De meeste mensen willen hier helemaal niet weg, omdat ze hier zo graag wonen. Degenen die dat wel willen, omdat ze bang zijn, omdat hun huis kapot is, kúnnen het niet – niemand koopt een kapot huis. Behalve soms de NAM. Om het te slopen of te sluiten. De overheid heeft alles alleen maar ingewikkeld gemaakt en niemand gesteund.

Luid de klokken! Laat ieders muren trillen!

Lees ook dit opiniestuk van Anjo de Haan. De bevingen in Groningen treffen ook historische gebouwen. Zonder maatregelen dreigt dit culturele erfgoed verloren te gaan.