Formatieblog

Onderhandelaars praten met lokale overheden

Automatische verversing

Onderhandelaars praten met lokale overheden

Vanochtend schuiven bij de formatieonderhandelingen de decentrale overheden aan. Dat is gebruikelijk: in de eindfase is het voor de onderhandelaars noodzakelijk hun plannen ook met de gemeenten, provincies en waterschappen af te stemmen. En dus volgden VNG-voorzitter Jan van Zanen, Ank Bijleveld van het Interprovinciaal Overleg (IPO) en Hans Oosters van de Unie van Waterschappen de onderhandelaars vanochtend naar binnen in de Stadhouderkamer.

D66-leider Alexander Pechtold benadrukte vanochtend het belang van lokale overheden, juist omdat er de afgelopen jaren veel gedecentraliseerd is. Als voorbeeld noemde Pechtold verduurzaming als een gezamenlijke taak waarover vandaag gesproken wordt. Jan van Zanen van de gemeentes zei nieuwsgierig te zijn naar wat de onderhandelaars zullen brengen. "Je kunt als nieuw kabinet niks zonder de waterschappen, gemeenten en provincies."

De secondanten zijn vanochtend niet bij de gesprekken: zij onderhandelen elders op het Binnenhof over een niet nader gespecificeerd "ander onderwerp".

Bestuurders schuiven aan bij formatie

Foto Arie Kievit / ANP.

Nu de kabinetsformatie langzaam in de eindfase komt, mogen de decentrale overheden aanschuiven bij VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Bronnen zeggen tegen NRC dat de vier partijen donderdag in de Stadhouderskamer vertegenwoordigers ontvangen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen. Het gaat om VNG-voorzitter Jan van Zanen, Ank Bijleveld van het IPO en voorzitter Hans Oosters van de Unie van Waterschappen.

Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen begin 2018 is het voor het aanstaande kabinet fijn om over draagvlak bij de decentrale overheden te beschikken. Dit is overigens niet de reden dat de belangenclubs worden uitgenodigd, want het is traditie dat gemeenten, provincies en waterschappen in de eindfase van de formatie aan tafel worden uitgenodigd.

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb zei eind augustus in het radioprogramma Kamerbreed dat hij vindt dat het veel te lang duurt voordat de formerende partijen de grote steden raadplegen. "Er liggen allerlei belangrijke vraagstukken in de steden die raken aan de nieuwe economie, de energietransitie en migratie. Dat komt allemaal op ons bordje en dan valt het mij echt tegen dat wij als burgemeesters van de grote steden geen telefoontje hebben gehad van 'Kom eens praten'." Aboutaleb zei dat de houding van de formerende partijen "afhoudend" was tot dan toe en dat hij dat niet begrijpt omdat hij verwacht "dat er nieuwe taken naar de gemeenten zullen gaan".

Veel rekenwerk aan de onderhandelingstafel

Eind deze week tikt de formatie de zes maanden aan, maar over hoe ver de onderhandelingen gevorderd zijn blijft veel onduidelijk. Het Financieel Dagblad meldt vanochtend op basis van Haagse bronnen dat de aanpassing van het belastingstelsel op dit moment nog het belangrijkste agendapunt is. Daarnaast zou ook de hervorming van de arbeidsmarkt is, zeker na het klappen van het polderoverleg vorige week, nog een hobbel zijn.

Complicerende factor bij die besprekingen: de financiële ruimte blijkt een stuk beperkter dan eerder gedacht. Door extra uitgaven in de zorg blijkt het lastig het eigen risico terug te brengen. Gasinkomsten lopen terug, terwijl men juist wil investeren in defensie en veiligheid.

Kortom: er blijft nog even genoeg te bespreken. Vanochtend lieten de onderhandelaars niks los. "Het wordt weer een week van nietszeggende antwoorden op heel goede vragen", zei ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers.

Eigen risico omhoog, maar door wie?

Een gevoelig punt in de formatieonderhandelingen: het eigen risico. CDA en ChristenUnie pleitten in de campagne voor een forse verlaging van het huidige bedrag van 385 euro, VVD en D66 wilden het eigen risico gelijkhouden. Maar nu lijkt het toch te gaan stijgen.

Haagse bronnen bevestigen aan NRC dat een verhoging tot 400 euro voor volgens is opgenomen in de Prinsjesdagstukken. Volgens het AD wil een nieuw kabinet het bedrag zelfs laten oplopen tot jaarlijks 100 euro meer in 2021. Anders dan de eerdere gelekte berichten over het Wilhelmus en het referendum ligt dit plan maatschappelijk écht gevoelig. Een hoger eigen risico valt in de samenleving gegarandeerd niet goed.

Geen van de onderhandelaars wilde vanochtend reageren op de berichten. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) benadrukte dat hij als onderhandelende partij niet over de Prinsjesdagstukken, waarin het plan zou zijn opgenomen, gaat. Over of hij zich zal verzetten tegen een verdere stijging zei Segers alleen: "Wij komen hier elke dag binnen met ons verkiezingsprogramma in de hand." Mark Rutte (VVD) zei vanochtend alleen dat de berichten "niets met de formatie" te maken hebben.

Opvallend is dat PvdA-Kamerlid Henk Nijboer zich in een blog op de site van de PvdA tegen de verhoging van het eigen risico keert. De PvdA is als coalitiepartner in het demissionaire kabinet verantwoordelijk voor de Prinsjesdagstukken.

Algemene Beschouwingen gaan niet door

Foto Robin Utrecht / ANP.

De Algemene Politieke Beschouwingen, traditioneel het belangrijkste politieke debat van het jaar in de dagen na Prinsjesdag, gaan dit jaar niet door. Dat bevestigde de Tweede Kamer dinsdagmiddag nadat veel partijen vorige week al hadden aangegeven geen heil te zien in het laten doorgaan van de APB. De reden is dat de kabinetsformatie nog bezig is en dat het demissionaire kabinet van VVD en PvdA op Prinsjesdag (19 september) een beleidsarme begroting zal indienen. Die begroting biedt onvoldoende basis om een breed debat te houden, zeker omdat het huidige kabinet waarschijnlijk over een paar weken niet meer in functie is.

Zodra er een nieuw kabinet is, legt de nieuwe premier een regeringsverklaring af in de Tweede Kamer, waarna een uitgebreid debat volgt. Dit debat zal dit jaar in de praktijk de vervanger worden van de Algemene Beschouwingen.

In 2012 gingen de Algemene Beschouwingen ook niet door. Toen waren net een week eerder de Tweede Kamerverkiezingen gehouden.

Sociale partners moeten uitleg komen geven

Men hield er bij de formatie al ernstig rekening mee, maar sinds gisteren is het officieel: de vakbonden en werkgevers bereikten geen akkoord over hervormingen op de arbeidsmarkt. De ideeën over flex, vaste contracten en doorbetaling bij ziekte lopen te sterk uiteen. En dus moeten de onderhandelende politici zelf met plannen komen, waarvan het vervolgens maar de vraag is hoeveel maatschappelijk draagvlak er voor zal zijn.

Vandaag moeten de sociale partners op het Binnenhof uitleg komen geven. Eerst om 14:00 uur Hans de Boer van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Daarna om 16:00 uur FNV-voorzitter Han Busker. Om de beurt dus: van een polderoverleg is nadrukkelijk geen sprake meer. Het is niet moeilijk te raden wie van de sociale partners er nu het meest ontspannen bij zal zitten. VVD, CDA, D66: allemaal neigen ze van nature meer naar de kant van de werkgevers. Maar helemaal zonder de vakbonden kunnen de partijen ook niet. Met een kleine meerderheid van 76 zetels is het niet slim om nu al je eigen tegenstand te creëren.

Onderhandelaars teleurgesteld over geklapt polderoverleg

Het is "jammer" en "zeer teleurstellend" dat de vakbonden en de werkgevers er niet in zijn geslaagd een 'sociaal akkoord' te sluiten over zzp, flexwerk en loondoorbetaling bij ziekte. De sociale partners maakten maandag bekend dat zij er niet uit zijn gekomen. Informateur Gerrit Zalm had de bonden en de werkgevers volgens bronnen van NRC tot 1 september gegeven om tot een nieuw sociaal akkoord te komen.

Foto Robin Utrecht / ANP.

De formerende partijen hopen snel van de werkgevers en vakbonden te horen waarom ze niet tot afspraken kunnen komen. "Het is juist belangrijk dat ook zij de veranderingen kunnen dragen", zei CDA-leider Sybrand Buma volgens De Telegraaf. VVD-leider Rutte wil ook snel met de sociale partners in gesprek. "Mijn ervaring is dat als je in Nederland grote hervormingen wil doorvoeren, dan is het buitengewoon dienstig om te komen tot breed maatschappelijk draagvlak." Rutte sprak de hoop uit dat het uitblijven van een sociaal akkoord niet tot vertraging van de formatie leidt.

Zijn de financiële berekeningen nu wel of niet klaar?

In de Stadhouderskamer zijn zojuist de formatieonderhandelingen voor een nieuw kabinet weer van start gegaan. Precies een week geleden stuurde informateur Gerrit Zalm een brief naar de Tweede Kamer met daarin de boodschap dat de gesprekken nog wel even kunnen duren. De financiële berekeningen waren nog niet zo vergevorderd dat ze doorgerekend konden worden door het Centraal Planbureau.

Wat opmerkelijk is: in juli leken die financiële plannen juist al bijna klaar, bracht politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet dit weekend in herinnering. Hij deed een rondvraag en concludeerde: het kwam de onderhandelende partijen wel erg goed dat er geen financieel plaatje was, want het was een prima argument om nog niks te hoeven af te spreken over het verhogen van lerarensalarissen. Voor dat laatste maakte de PvdA zich sterk, maar vorige week moest de partij inbinden en genoegen nemen met een toezegging.

Het zou dus zomaar kunnen dat de financiële berekeningen al een stuk verder zijn dan vorige week werd vermeld. Maar hoe ver de onderhandelingen er nu echt voorstaan? Vanochtend liet wederom geen van de onderhandelaars er iets over los.

'Nieuw kabinet wil van referendum af'

Foto Robin Utrecht/ANP

Wil een nieuw kabinet af van het raadgevend referendum? Volgens De Telegraaf ligt een plan daartoe op de formatietafel. VVD, CDA en ChristenUnie waren toch al geen fan van de volksraadpleging, en nu zou ook D66 het referendum willen schrappen. Daarvoor in de plaats zouden de sociaal-liberalen wel de gekozen burgemeester kunnen invoeren, een langgekoesterde wens van D66.

Het raadgevend referendum werd in 2014 ingevoerd en was een initiatief van PvdA, D66 en GroenLinks. VVD, CDA, SGP en ChristenUnie stemden destijds tegen. De wet maakte mogelijk dat burgers zelf een referendum kunnen initiëren, als ze daarvoor minstens driehonderdduizend handtekeningen ophaalden. Zo'n referendum kan een advies geven over wetten die al door de Tweede en Eerste Kamer zijn aangenomen. Dat advies is niet bindend en bij een opkomst van minder dan 30 procent van de stemgerechtigden geldt de uitslag niet.

D66 diende destijds ook een initiatiefwetsvoorstel in voor een correctief referendum, waarmee het mogelijk wordt om een bestaande wet terug te draaien. Daarvoor is echter een grondwetswijziging nodig en dus een twee derde meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer. Nadat zowel de PvdA als GroenLinks eerder dit jaar hun steun voor het voorstel introkken is die wet ver uit zicht.

Bij de start van de formatieonderhandelingen wilde geen van de onderhandelaars iets over het mogelijk afschaffen van het referendum zeggen. D66-leider Alexander Pechtold benadrukte het belangrijk te vinden dat burgers inspraak hebben, en dat nu het correctief referendum het niet lijkt te halen hij graag naar andere manieren kijkt om "mensen invloed te geven".

Lerarensalarissen

Gisteravond ging ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers nog kort in op het akkoord dat coalitiepartijen PvdA en VVD sloten over de begroting. De twee partijen namen nog geen extra geld op voor lerarensalarissen, maar spraken wel af dat dat geld er later komt. Segers zei gisteravond blij te zijn met de oplossing en benadrukte dat PvdA-voorman Lodewijk Asscher "er vanuit mag gaan dat we zijn vertrouwen niet beschamen."

Toezegging: formerende partijen trekken geld uit voor lerarensalarissen

Het demissionaire kabinet trekt in de komende begroting nog géén extra geld uit voor lerarensalarissen. Maar met "aan zekerheid grenzende waarschijnlijk" doet het volgende kabinet dat wel. Dat is in het kort de boodschap van het demissionaire kabinet, na de ministerraad vandaag.

Donderdag moet de begroting voor volgend jaar naar de Raad van State. Hoewel in die begroting dus nog geen extra geld voor de leraren staat, heeft Asscher er vertrouwen in dat later door de formerende partijen een “substantieel bedrag” voor lerarensalarissen wordt uitgetrokken.

'Kabinet lijkt akkoord over lerarensalarissen'

Foto Remko de Waal/ANP

Het demissionaire kabinet lijkt overeenstemming hebben te bereikt over de lerarensalarissen. Het kabinetsberaad waarin de bewindslieden van de PvdA en de VVD woensdag vergaderden over de begroting voor volgend jaar is afgelopen en een verklaring over de oplossing wordt snel verwacht. De voorlopige oplossing volgens RTL Nieuws: er komt meer geld, maar hoeveel wordt later pas besloten.

Eerder deze zomer eiste de PvdA dat in de begroting voor volgend jaar extra geld voor verhoging van salarissen van leerkrachten in het basisonderwijs zou komen te staan. De VVD is daar niet perse tegen, maar is van mening dat een nieuw kabinet over nieuw beleid moet besluiten en dus niet de demissionaire coalitie. Deze week leek een crisis te ontstaan omdat CDA, D66 en ChristenUnie nog geen extra geld wilden toezeggen. De onderhandelingen over de financiën tussen de vier formerende partijen zouden nog niet zo ver gevorderd zijn dat ze harde afspraken over extra geld voor leraren kunnen maken.

Donderdag moet de begroting voor volgend jaar echter naar de Raad van State. Zoals het er nu uitziet hebben VVD en PvdA daarin nog geen bedrag staan dat extra voor leraren wordt uitgetrokken, maar is wel de afspraak gemaakt dát er extra geld beschikbaar komt.

Pechtold en Zijlstra optimistisch over oplossing voor begroting

Foto Bas Czerwinski / ANP

D66-leider Alexander Pechtold denkt dat het demissionaire kabinet in samenspraak met de formerende partijen een oplossing kan vinden voor de begroting van volgend jaar. Dat zei Pechtold woensdag voor aanvang van de hervatting van de formatiegesprekken in het Johan de Witthuis, waar hij de verwachting uitsprak door VVD-onderhandelaar Halbe Zijlstra te worden bijgepraat over de situatie rond de begroting.

Zijlstra zei woensdagochtend na overleg tussen VVD en PvdA op het ministerie van Financiën dat er "misschien een oplossing" is. Bij aankomst bij het Johan de Witthuis zei hij dat "mijn optimisme niet is veranderd" en dat de oplossing nu uitgewerkt wordt. Zijlstra sprak van "een heel ingewikkeld proces met twee verschillende tafels". De PvdA eist dat de lerarensalarissen omhoog gaan in de begroting van volgend jaar, maar de VVD heeft aan de formatietafel ook te maken met de wensen van CDA, D66 en ChristenUnie op dit gebied.

Op het moment dat de formatie werd hervat, begonnen VVD en PvdA om 14.00 uur op het ministerie van Algemene Zaken aan een nieuwe begrotingsraad waarin de oplossing rond de begroting verder wordt besproken. Demissionair premier Rutte wilde bij aankomst niets loslaten, behalve dat "we zullen zien hoe ver we komen".

Pechtold zei dat het niet interessanst is "wie de bloemen krijgt" voor het bereiken van een oplossing rond de lerarensalarissen, maar dat de oplossing er echt moet komen. Het zou voor de "hele politiek slecht zijn" als de PvdA het demissionaire kabinet zou verlaten, waarmee PvdA-leider Asscher eerder heeft gedreigd. "Zover moeten we het niet laten komen."

Zijlstra: misschien oplossing voor begroting

Foto Remko de Waal / ANP

Coalitiepartijen VVD en PvdA hebben "misschien een oplossing" gevonden voor de patstelling rond de begroting. Dat zei VVD-onderhandelaar Halbe Zijlstra woensdag na overleg tussen de partijen op het ministerie van Sociale Zaken. Zijlsta wilde niet ingaan op hoe de oplossing er mogelijk uit kan zien en of er extra geld voor leraren beschikbaar komt. Zijlstra noemde de situatie rond de begroting "buitengewoon moeilijk" en zei over de mogelijke oplossing dat "we nu moeten gaan bekijken of dat gaat werken". PvdA-leider Lodewijk Asscher zei na het overleg in de Tweede Kamer ook dat aan een oplossing gewerkt wordt en dat "het moeilijk is". Het demissionaire kabinet praat om 14.00 uur verder, als de bewindslieden van VVD en PvdA bijeen komen voor een nieuwe begrotingsraad.

De wettelijke deadline voor het begrotingsproces is donderdag. Dan moet de begroting voor advies naar de Raad van State worden gestuurd. De coalitiepartijen werken echter mogelijk aan een oplossing om toch nog tijd te winnen, zodat het extra geld voor leraren de komende weken in overleg met de formerende partijen alsnog kan worden geregeld.

Lees meer: Rutte zoekt uitweg voor Rutte II, ons uitlegstuk over de begrotingscrisis in de coalitie.

Geen deal VVD en PvdA, overleg woensdag door

De formatie én begrotingsbesprekingen zouden dinsdag eigenlijk stil liggen vanwege fractiedagen van een aantal partijen, maar de top van VVD en PvdA kwam dinsdagmiddag toch bij elkaar op het ministerie van Financiën om over de begroting van volgend jaar te spreken. De reden is dat beide partijen nog altijd geen definitief akkoord hebben bereikt, terwijl de deadline daarvoor op donderdag ligt. Omdat de tijd begint te dringen, was er dinsdag sprake van een crisissfeer rond de onderhandelingen, waarin de PvdA onder andere hogere salarissen voor leraren eist.

Foto David van Dam

VVD-leider Rutte zei dinsdag na het overleg dat VVD en PvdA er nog niet uit zijn en dat hij hoopt dat dit woensdag wel zal lukken. "In een dag zitten een hoop uren", zei de demissionair premier relativerend over de tijd die de coalitie nog rest. PvdA-vicepremier Asscher zei dat zijn partij nog altijd doorpraat "om dingen op te lossen" en zegt dat VVD en PvdA "het netjes proberen af te maken".

De onderhandelingen over de begroting van 2018 zijn extra complex omdat ze parallel lopen aan de onderhandelingen over een nieuw kabinet. Asscher sprak dinsdag van "een ongebruikelijke situatie". Vorige week leken VVD en PvdA dicht bij een akkoord waarin zowel extra geld voor leraren als militairen zou worden uitgetrokken. VVD-leider Rutte moest de PvdA maandag echter laten weten dat de vier beoogde coalitiepartijen nog geen uitsluitsel willen geven over zo'n constructie omdat VVD, CDA, D66 en ChristenUnie nog geen overeenstemming hebben over de financiën in het regeerakkoord.

Woensdagochtend vroeg praten VVD en PvdA verder op het ministerie van Sociale Zaken van Asscher. In de middag keert VVD-leider Rutte dan terug naar de formatietafel in het Johan de Witthuis, waar tot omstreeks 21.00 uur vergaderd wordt. Komende donderdag moet de Miljoenennota voor advies naar de Raad van State. Duidelijkheid over de begroting moet er die dag komen, zo lijkt het, aangezien Rutte en PvdA-minister Koenders (Buitenlandse Zaken) donderdagmiddag naar Parijs afreizen voor een diner met de Franse president Macron.

Zalm: Geen kabinet voor Prinsjesdag

Een nieuw kabinet is er in ieder geval niet vóór Prinsjesdag. Dat schrijft informateur Gerrit Zalm vandaag aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. Hoewel er volgens Zalm "voortgang" is bij de onderhandelingen, is het werk op het gebied van financiën nog geenszins afgerond. Er kan voorlopig nog niets doorgerekend worden door het Centraal Planbureau. Zo'n doorrekening duurt normaal gesproken een week, waarna aanpassingen nodig kunnen zijn en pas daarna kan een regeerakkoord voor akkoord naar de fracties. Omdat al deze stappen eerst nog in gang moeten worden gezet, is het volgens Zalm "niet aannemelijk" dat er met Prinsjesdag of de Algemene Beschouwingen al een nieuw kabinet zit.

Met andere woorden: het duurt nog wel even, en zeker tot eind september. Dit weekend stootte deze kabinetsformatie op naar de tweede plek in de lijst van langste formaties ooit. Sinds zaterdag duurt de formatie langer dan die in 1973, die 164 dagen duurde.

Na afloop van de formatieonderhandelingen maandag noemde D66-leider Alexander Pechtold het belastingstelsel en de "ietwat tegenvallende cijfers waarmee we kunnen investeren" als punten die bij de financiële onderhandelingen nog op tafel liggen. Mark Rutte (VVD) benadrukte alleen dat het nog wel even kan duren. Gevraagd of deze formatie wellicht de langste ooit zal worden, door pas ná 3 oktober (202 dagen) afgerond te zijn, antwoordde hij laconiek. "Oktober dit jaar?"

Geen akkoord

Geen van de onderhandelaars wilde maandag ingaan op de lopende begrotingsonderhandelingen voor komend jaar. Vanochtend bleek dat regeringspartijen VVD en PvdA nog geen akkoord hebben bereikt. Die begroting moet er vóór donderdag liggen, maar volgens de partijen is het nog geenszins zeker dat dat gaat lukken. "Het is ingewikkelder dit keer doordat je nog een andere tafel hebt dan alleen de onze", aldus PvdA-leider en minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) vanochtend, daarbij verwijzend naar de formatieonderhandelingen. Onderhandelaars Pechtold en Sybrand Buma (CDA) verwezen na afloop van de besprekingen vandaag juist weer naar het kabinet wat betreft de begroting voor komend jaar.

Morgen zijn er een dag géén formatieonderhandelingen. Het CDA en de ChristenUnie houden dinsdag en woensdag hun zogeheten fractiedagen, een soort teambuildings-uitje dat al lang van tevoren gepland was. Dinsdag mogen de onderhandelaars van de christelijke partijen daar bij zijn, woensdag komen ze weer terug naar het Johan de Witthuis voor onderhandelingen. Ook vrijdag zijn er waarschijnlijk geen onderhandelingen: dan organiseren de VVD en D66 een soortgelijk fractie-uitje.

Hilversumse heidagen voorbij voor onderhandelaars

De twee 'heidagen' van de formatie op Landgoed De Zwaluwenberg bij Hilversum waren vrijdag rond 15.30 uur afgelopen. VVD-leider Mark Rutte stond na afloop kort de pers te woord en zei dat de dagen "in goede sfeer" waren verlopen en dat de partijen veel werk hebben kunnen verzetten. Maandag praten VVD, CDA, D66 en ChristenUnie weer verder in Den Haag. Vergaderlocatie is dan de vertrouwde Stadhouderskamer aan het Binnenhof. Er is geen al te lange vergaderdag voorzien met bijeenkomsten van 10.00 tot 12.00 uur en van 14.15 tot 16.00 uur.

Foto Remko de Waal / ANP

Voorzichtig optimisme op Landgoed De Zwaluwenberg

Foto Bart Maat/ANP

Goedgemutst kwamen de onderhandelaars en informateur Zalm donderdag in vrijetijdskleding naar buiten bij Landgoed De Zwaluwenberg, waar VVD, CDA, D66 en ChristenUnie de hele dag onderhandelden over een nieuw kabinet. De bekende teksten klonken tegenover de uitgenodigde pers: we zetten stappen, maar heeft nog tijd nodig en het kan altijd nog misgaan.

CDA-leider Sybrand Buma vindt het "heel goed om op een andere plek te zijn en met elkaar heel veel onderwerpen te kunnen bespreken". Gert-Jan Segers zei dat de andere omgeving helpt om bij het kunnen afsluiten van bepaalde onderwerpen "en daardoor groeit het vertrouwen". D66-leider Alexander Pechtold vindt het gevaarlijk om te zeggen dat de partijen er zeker uit gaan komen, maar vindt dat het eigenlijk niet meer mis mag gaan omdat de formatie nu al ruim vijf maanden duurt.

Mark Rutte (VVD) en Gert-Jan Segers (CU) in gesprek op het landgoed. Foto Bart Maat/ANP

VVD-leider en demissionair premier Mark Rutte was voor zijn doen voorzichtig in zijn optimisme en zei dat het lastig is om met vier partijen te onderhandelen omdat de wensen soms 'als een hockeystick' alle kanten op schieten. Het is echt nog niet zeker dat het gaat lukken, zei Rutte.

Rutte ontkende dat het demissionaire kabinet al een akkoord heeft over meer geld voor leraren en militairen, zoals NRC donderdag meldt. De andere formerende partijen wilden niet op de berichtgeving over het akkoord reageren.

Formatie verder op de Hilversumse hei

De formatieonderhandelingen zijn donderdag rond 10.00 uur verder gegaan op Landgoed De Zwaluwenberg bij Hilversum, waar ook vrijdag vergaderd wordt. Het is voor het eerst dat de kabinetsformatie zich verplaatst naar een locatie buiten Den Haag. Eerder werd al wel op andere locaties dan de Stadhouderskamer vergaderd, zoals het Johan de Witthuis, een rijksmonument vlak bij het Binnenhof. Bij aankomst donderdag wilden de partijleiders niets kwijt over wat er de komende twee dagen besproken gaat worden.

Foto Bart Maat / ANP

De officiële reden voor de nieuwste verplaatsing, zeggen de onderhandelaars, is dat de partijen nog flink wat “meters willen maken” omdat volle agenda's veel vergaderen volgende week lastig maakt. Maar de plek ver buiten Den Haag is volgens betrokkenen rond de formatie ook even nodig om de nodige onderlinge irritatie weg te werken. Vorige week lekte tot driemaal toe concept-teksten van het regeerakkoord naar het AD, waarover ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers publiekelijk zijn woede uitte. Dit weer tot ongenoegen van de andere partijen aan tafel. Tekeergaan voor de camera’s is “onprofessioneel”, klonk het.

Foto Bart Maat / ANP

De Zwaluwenberg, in het bezit van het Rijk en in gebruik door Defensie, is niet voor het eerst het decor van kabinetsonderhandelingen: in 2007 onderhandelden de partijen die Balkenende IV zouden vormen er al (en dat kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie kwam er). Het panel met politieke insiders van NRC toonde zich eerder deze formatie sceptisch over wat VVD-leider Rutte een “change of scenery” noemde: de inhoud staat voorop en zelfs de prachtigste locatie is niet meer dan een aangenaam decor, aldus onze insiders. De onderhandelaars blijven donderdagavond overnachten op het landgoed. Omdat er in De Zwaluwenberg maar plek is voor vijf logés, overnachten de secondanten van de partijen in een nabijgelegen hotel. Ook de spindoctors van de vier partijen verblijven donderdag en vrijdag in Hilversum.

Onderhandelingen verhuizen deze week naar Hilversum

De formatieonderhandelingen verhuizen eind deze week naar buiten Den Haag. Donderdag en vrijdag zal vergaderd worden in De Zwaluwenberg, een landgoed in Hilversum. De onderhandelaars zijn van plan ook op die locatie te overnachten. Omdat er in De Zwaluwenberg maar plek is voor vijf logees, overnachten de secondanten van de partijen donderdag in een nabijgelegen hotel. Ook de spindoctors van de vier partijen verblijven donderdag en vrijdag in Hilversum.

Reden voor de verhuizing is dat de politici van VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie nog even "meters willen maken", voordat volgende week weer een aantal onderhandelingsmomenten wegvallen vanwege verplichtingen bij de verschillende fracties. De Zwaluwenberg is eerder gebruikt tijdens een formatie: in 2007 vond een deel van de onderhandelingen voor het kabinet Balkenende IV er plaats. Het landgoed is in het bezit van het Rijk.

Het is niet voor het eerst dat onderhandelingen voor een nieuw kabinet naar een locatie buiten Den Haag worden verplaatst. In 2007 werd vóór de verhuizing naar de Zwaluwenberg onderhandeld in het Friese Beetsterzwaag. Volgens de betrokkenen was dit achteraf zeer succesvol: aan de ontbijttafel en toog kwam men nader tot elkaar.

Het politiek insiderpanel van NRC toonde zich onlangs sceptisch over de heilzame effecten van een verplaatsing. Een VVD-prominent noemde het tegen NRC „psychologie van de koude grond”; een partijgenoot sprak van „onzinnige trucs”.

Rutte vandaag zowel bij formatieoverleg als begrotingsraden

"Even kijken. Ja, dit is de formatie", grapte VVD-leider Mark Rutte bij aanvang van de formatiegesprekken vandaag. Van 14:00 uur tot 21:00 uur onderhandelen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in het Johan de Witthuis over de vorming van een nieuw kabinet. Vanmiddag om 16:30 uur beginnen echter ook de zogeheten begrotingsraden, waar het demissionair kabinet de begroting voor volgend jaar vastlegt en waarbij Rutte eveneens aanwezig moet zijn als demissionair premier.

Coalitiepartij PvdA dreigde eerder uit het demissionair kabinet te stappen als geen extra geld wordt vrijgemaakt voor lerarensalarissen. Maandag leek die naderende crisis af te zwakken: de VVD probeert waarschijnlijk met de formerende partijen afspraken te maken over extra geld in de begroting. Maar die moeten dan wel bereid zijn het demissionaire kabinet op dit punt "te helpen". Dat wordt de komende dagen naar verwachting duidelijk.

Rutte zelf zei dinsdag vooral bij de formatiegesprekken te zitten en de begrotingsraden over te laten aan demissionair vice-premier en PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher. Eerder botste zijn VVD juist fel met Asscher over de lerarensalarissen. "Wij vertrouwen elkaar volledig", zei Rutte nu. "Ook als we het het oneens zijn." Dat betrokkenen van de begrotingsraden en de lopende formatiegesprekken met elkaar overleggen over de begroting noemde Rutte "heel gebruikelijk".

Over de voortgang van de formatie lieten Rutte noch zijn collega-onderhandelaars iets los. Gevraagd naar de meest prangende kwestie in het mapje papieren dat de VVD-leider onder zijn arm droeg antwoordde hij alleen: "Ik zou willen dat het mapje dunner werd."

D66 en ChristenUnie: Oude kabinet aan zet bij lerarensalarissen

Het was een uiterst korte onderhandelingssessie waarmee de vier partijen een nieuwe week deze maandag openden. In de Stadhouderskamer vergaderden zij in totaal iets meer dan twee uur: van 11:30 uur tot 13:45 uur. 's Ochtends moest de VVD nog aanwezig zijn bij een begrotingsoverleg, 's middags hebben meerdere onderhandelaars volgens betrokkenen "privéverplichtingen".

Maandagochtend overlegden de twee huidige coalitiepartijen VVD en PvdA voor de eerste keer na de zomer over de begroting voor komend jaar. Eerder zette de PvdA de verhoudingen op scherp door te eisen dat een verhoging van de lerarensalarissen nog in deze begroting wordt opgenomen. De VVD is daar niet perse tegen, maar is van mening dat een nieuw kabinet over nieuw beleid moet besluiten en dus niet de demissionaire coalitie.

'Zwaluwstaart'

Beide partijen hebben hun toon de afgelopen dagen echter gematigd. Door met het CDA, D66 en ChristenUnie afspraken te maken over verhoging van de salarissen, zou een breuk in de oude coalitie mogelijk voorkomen kunnen worden, aldus betrokkenen. Vanochtend liet de PvdA daartoe weten hoeveel extra geld zij voor de leraren willen, een eis die nu aan de formerende partijen kan worden voorgelegd. VVD-onderhandelaar Halbe Zijlstra sprak na afloop van het overleg met de sociaaldemocraten van "een soort zwaluwstaart", waarmee de begroting van het demissionaire kabinet kan worden vervlochten met de plannen van de nieuwe coalitie.

Na de twee uur durende formatiebesprekingen wilde geen van de onderhandelaars iets kwijt over of ze bereid zijn de kwestie rond de lerarensalarissen op te lossen. "Wij wachten rustig af waar zij mee komen" aldus ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. "Zij zijn druk in overleg en de bal ligt duidelijk bij het kabinet." Ook D66-leider Alexander Pechtold benadrukte dat et "oude kabinet" zijn verantwoordelijkheden moet nemen. Wel sprak Pechtold meerdere keren van een "warme overdracht" tussen het oude en het nieuwe kabinet, waarmee moet worden voorkomen dat men "politiek bedrijft die helemaal niemand snapt".

Morgen vinden 's ochtend de wekelijkse fractiebesprekingen plaats. De formatieonderhandelingen starten daarom in de middag, van 14:00 uur tot 21:00 uur in het Johan de Witthuis.

Lees het vorige formatieblog hier terug.