Trump eenzamer dan ooit na vertrek Bannon

Het ontslag van zijn topstrateeg Bannon heeft dramatische gevolgen voor de Amerikaanse president. Trump heeft nauwelijks vrienden meer om zich heen in het Witte Huis.

De Amerikaanse president Donald Trump en zijn voormalige adviseur Steve Bannon stappen in een vliegtuig in Florida. Foto Nicholas Kamm / AFP

Reince Priebus kon Donald Trump missen. Sean Spicer ook. Michael Flynn, Anthony Scaramucci, of de andere passanten die het Witte Huis de afgelopen zeven maanden gedwongen hebben verlaten: geen probleem. Maar het ontslag van topstrateeg Steve Bannon is een stap met dramatische gevolgen voor het presidentschap van Trump. Om greep te krijgen op de president, heeft stafchef John Kelly de belangrijkste inspirator van Donald Trump het Witte Huis uit laten zetten. Maar daarmee heeft Kelly ook nieuwe problemen veroorzaakt voor Trump.

Volg de laatste ontwikkelingen in ons Trumpblog.

De relatie tussen Steve Bannon (63) en Donald Trump (71) is door een anonieme Republikein in The New Yorker eens vergeleken met een giftige mannenvriendschap van heren op leeftijd. De hele familie zegt tegen opa dat hij niet mag roken, maar het liefst knijpt hij er stiekem tussenuit om met zijn golfvriend een lekkere sigaar op te steken. Hoewel Steve Bannon volgens de meeste Republikeinen en stafleden in het Witte Huis een slechte invloed op Trump had, bleef de president een zwak houden voor zijn ideoloog.

Chaos als politiek wapen

De chaos rondom Trump, dat heeft stafchef Kelly goed gezien, komt voor een belangrijk deel van Bannon. De voormalige topstrateeg gelooft in chaos als politiek wapen, omdat het tegenstanders verwart, en leidt tot onvoorspelbaarheid.

De westerse beschaving is volgens Steve Bannon met een strijd op leven en dood bezig

Als filmproducent en als hoofdredacteur van de rechts-nationalistische website Breitbart ontwikkelde Bannon zijn visie: de westerse beschaving is volgens hem met een strijd op leven en dood bezig, tegen de islam, tegen ‘globalisme’, tegen China, tegen migranten. Toen Trump het tijdens zijn inauguratie had over het „Amerikaanse bloedbad” (criminaliteit, verval, immigratie), was de hand van Bannon zichtbaarder dan ooit.

Wat zeggen de films van Steve Bannon over zijn grimmige wereldbeeld? Lees ook: Bannon en het Beest

Het klikte tussen de uitgesproken Bannon en Trump tijdens de campagne in 2016. Bannon werd de drijvende kracht achter de belangrijkste ideeën van Trump: de muur aan de grens met Mexico, de uitspraken over migranten, de harde woorden over handelsverdragen. De ongepolijste Trump werd de vertolker van de ideeën die Bannon al jaren verspreidde.

In het interview met het progressieve The American Spectator, dat Bannon vrijdag zijn baan kostte, liet Bannon merken dat hij voor een sfeer van voortdurend conflict in het Witte Huis zorgde. Hij hield Trump scherp om zijn agenda uit te voeren, zei hij. „We zijn in een economische oorlog met China verwikkeld. Die oorlog is alles”, zei Bannon. Stoere taal aan het adres van Noord-Korea door Trump interesseerde Bannon niet. Het leidde af van de echte vijand (China), en het klonk te neo-conservatief. Bannon haalde alle dreiging uit Trumps woorden met de zin: „Er is geen militaire oplossing. Vergeet het.”

Conflicten

Dat Bannon onhoudbaar was als staflid, was betrokkenen al maanden duidelijk. Keer op keer raakte hij in conflict met adviseurs als (Trumps schoonzoon) Jared Kushner of Nationale Veiligheidsadviseur Herbert McMaster, die van Trump een min of meer ‘normale’ president willen maken: gedisciplineerd, af en toe een succesje, en verder vooral een woordvoerder van klassieke Republikeinse ideeën als lage belastingen en een kleine overheid. Verder moet Trump zijn mond, en Twitteraccount, in bedwang houden. Bannon geloofde daar nooit in: hij haat Republikeinen, en voelde zich nooit loyaal aan de partij. Belangrijker nog: hij gelooft dat de westerse wereld een agitator nodig heeft om een conflict uit te lokken met alle vijanden. Maar hij botste ook met Trump. De president toonde op Twitter zijn ergernis over het imago van Bannon als brein achter de president. Bannon werd te veel een celebrity, vond Trump.

Met het vertrek van Bannon heeft de traditionelere groep de macht overgenomen. En daarmee zijn de rechts-nationalisten rondom Bannon in de oppositie gedwongen. Sites als Breitbart en Drudge Report, die door hun actieve aanhang cruciaal waren voor Trump, is de president kwijt. Zij zijn in de eerste plaats loyaal aan Bannon, niet aan Trump. Bannon keert terug bij Breitbart, dat de oorlog heeft verklaard aan het Witte Huis. Ook op de complottensite InfoWars, sterk pro-Trump, werd het vertrek van Bannon uitgelegd als een coup van de ‘globalisten’ rondom Trump.

Politieke kleur

Als verdediger van ‘het Westen’, en uitgesproken tegenstander van immigratie, lag Bannon goed bij extreem-rechts. Bij Breitbart veranderde hij de politieke kleur van de site van rechts-libertair naar „het witte superioriteitsdenken van de alt-right-beweging”, schreef oud-medewerker Ben Shapiro. Na de rellen in Charottesville, vorig weekend, verdedigde Trump Bannon nog: „Hij is geen racist.” Maar hij noemde hem ook ‘meneer Bannon’, een afstandelijkheid die meteen opviel. Bannon was al uit de gratie, maar het ontslag liet door Charlottesville een paar dagen op zich wachten.

Steve Bannon weet hoe hij campagne moet voeren. Hij was als strateeg vaak ineffectief, maar is een levensgevaarlijke tegenstander. „Ik heb mijn wapens weer in handen”, zei Bannon tegen het conservatieve tijdschrift The Weekly Standard. „Het is vanaf nu Bannon de Barbaar.”

Volgens Bannon is de ziel van Trump met zijn ontslag uit het Witte Huis verdwenen. „Het presidentschap van Trump waar we voor vochten, en dat we gewonnen hadden, is voorbij. We hebben nog altijd een grote beweging, en we gaan er wat van maken. Maar dat presidentschap is over.”

Voor Trump is dit een gevaarlijke situatie. Hij heeft nauwelijks vrienden in de Republikeinse Partij, dat blijkt wel uit de bijna dagelijkse tirades aan het adres van leiders als Mitch McConnell. Maar hij is nu ook de rechtse oppositie van de partij kwijt. Trump is eenzamer dan ooit, terwijl zijn Witte huis tekenen van ontbinding vertoont.