Stemadvies Erdogan schiet Berlijn in verkeerde keelgat

De spanningen tussen Duitsland en Turkije lopen verder op na een reeks incidenten en stekeligheden over en weer.

Erdogan en Merkel tijdens de G20-top in Hamburg, begin juli. Foto Tobias Schwarz/AFP

De giftige woordenwisseling tussen Duitsland en Turkije is de afgelopen dagen zo hoog opgelopen, dat SPD-leider Schulz president Erdogan „paranoïde trekken” verwijt en pleit voor een gezamenlijk Europese reactie. Erdogan had Duitsers met Turkse wortels afgelopen week opgeroepen bij de Bondsdagverkiezingen op 24 september niet op CDU, SPD of de Groenen te stemmen, omdat die partijen vijanden van Turkije zouden zijn.

Bondskanselier Merkel (CDU) zei daarop dat Duitsland geen enkele vorm van inmenging in de verkiezingen accepteert. Minister van Buitenlandse Zaken Gabriel (SPD) noemde het stemadvies van Erdogan een „ongekende inbreuk” op de Duitse soevereiniteit en maande hem zich buiten de Duitse politiek te houden. Vervolgens richtte Erdogan zich in een toespraak tot de Duitse minister: „Wie denkt u wel dat u bent, om de Turkse president zo aan te spreken? Ken uw grenzen. Wat is u achtergrond in de politiek? Hoe oud bent u eigenlijk?”

Pleitbezorger

De spanningen liepen dit weekend verder op toen Spanje Dogan Akhanli, een Duitse schrijver van Turkse komaf, arresteerde op verzoek van Turkije dat vervolgens om zijn uitlevering vroeg. Akhanli, die al sinds 1991 in Duitsland woont, de Duitse nationaliteit heeft en in Granada op vakantie was, heeft onder meer geschreven over de Armeense genocide – een in Turkije uiterst gevoelig onderwerp – en over de mensenrechten in Turkije. Ook is hij pleitbezorger van verzoening met de Koerden.

Na een dringend verzoek van Berlijn aan Madrid om hem niet uit te leveren, werd Akhanli zondag vrijgelaten op voorwaarde dat hij Madrid voorlopig niet verlaat.

Ondanks de reeks incidenten die de Turks-Duitse betrekkingen het afgelopen jaar ernstig hebben geschaad, probeerde de Duitse regering tot nog toe beheerst te reageren. Maar nu de Duitse verkiezingscampagne op stoom begint te komen, wordt dat steeds moeilijker. Ook het lot van Die Welt-correspondent Deniz Yücel, die al meer dan een half jaar om onduidelijke redenen in een Turkse cel zit, houdt de Duitse media en politiek bezig.

Uitlevering

Erdogans opmerkelijke stemadvies volgt op twee ontwikkelingen die de Turkse regering tegen de borst stuitten. Vorige week meldden regeringsgezinde media in Turkije dat Adil Öksüz, een van de hoofdverdachten van de mislukte coup van vorig jaar, gesignaleerd was in Duitsland. Turkije vroeg om zijn uitlevering, maar Berlijn stelde dat er geen informatie is dat hij in Duitsland verblijft. Dat was tegen het zere been van de Turken, die al maanden tevergeefs verzoeken om uitlevering van vermeende Gülenisten die in Duitsland asiel hebben aangevraagd.

Daarnaast verklaarde Merkel dat Duitsland de Europese douane-unie vanwege de politieke spanningenvoorlopig niet wil uitbreiden naar Turkije. Uitbreiding van de douane-unie is een mogelijk alternatief voor Turkse toetreding tot de Europese Unie, die vanwege de Europese zorgen over de autoritaire koers van Erdogan onzekerder lijkt dan ooit.

Merkels opmerking schoot de Turken in het verkeerde keelgat en ontlokte premier Yildirim de opmerking dat de douane-unie Turkije niet zoveel kan schelen.

Achterban

De aanhoudende spanningen roepen de vraag op of Turkije en Duitsland nog wel bondgenoten zijn. Beide landen zijn weliswaar lid van de NAVO en belangrijke handelspartners, maar de retoriek doet anders vermoeden. Duitsland is een favoriet doelwit van Erdogan. Hij gebruikt het conflict om zich te presenteren als een sterke leider die opstaat tegen het machtigste land van Europa. Dit doet het goed bij zijn conservatief-religieuze achterban, wiens steun hij hard nodig heeft om de cruciale parlements- en presidentsverkiezingen van 2019 te winnen.