Britse politiek schrikt wakker nu Big Ben zwijgt

Restauratie

Voor het eerst in 158 jaar zwijgt Big Ben in Londen langere tijd. Tot ongenoegen van sommigen.

De Elizabeth Tower in Londen met daarin de Big Ben. De grote klok zal vier jaar zwijgen om het gehoor van de restaurateurs te beschermen. Foto Tolga Akmen / AFP

Je zou denken dat de Britse premier Theresa May wel iets anders aan haar hoofd heeft dan een klok. Dat David Davis, minister voor Brexitzaken, over iets anders dan restauratiewerk aan een toren zou zeggen ‘Just get on with it’. Dat het Lagerhuis op de eerste dag terug van reces zou debatteren over het wel en wee van het Verenigd Koninkrijk. Niet over het luiden – of liever: niet-luiden – van een klok. Maar het feit dat Big Ben deze maandag na twaalf uur voor het eerst in 158 jaar voor langere tijd zal zwijgen, zorgt voor commotie.

In de zaak-Big Ben komt dan alles samen wat de Britten Brits maakt: traditie, hun ‘make-do-and-mend-mentaliteit’, tabloids, de Brexit, en natuurlijk die drie alom gevreesde woorden ‘health and safety’.

Want het zijn veiligheidsregels die Big Ben het zwijgen opleggen. Met hem is niets mis, maar de toren waarin de 13.700 kilo zware klok hangt – de Elizabeth Tower van de Houses of Parliament in Londen – wordt gerestaureerd. Om de restaurateurs te beschermen, zal de klok vier jaar niet luiden. Alleen voor Oud en Nieuw, de dodenherdenking en een eventueel overlijden van koningin Elizabeth wordt een uitzondering gemaakt.

Symbool van Britsheid

„Zelfs de bommen van de nazi’s lukte het niet om dit beroemde symbool van Britsheid het zwijgen op te leggen”, schreef de Daily Mail, die nooit te beroerd is een link te leggen met de Britse Blitz-spirit tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Vakbond TUC verdedigde het besluit. „Als die bijna 14.000 kilo naast je luidt, dan hoor je dat. Het gaat om bijna 120 decibel: dat is alsof je je oor naast een politiesirene legt”, zei vakbondsman Hugh Robertson tegen de BBC. Of een optrekkend vliegtuig. En dat tien keer per werkdag maal vier jaar.

Oordoppen zouden volgens hem niet handig zijn, want dan kunnen de restaurateurs elkaar niet horen. Een woordvoerder van de Houses of Parliament waarschuwde op de omroep dat de meer dan 100 meter hoge steiger kon gaan trillen en dat degenen op de steiger kunnen schrikken van het klokgelui.

Het zwijgen van Big Ben had voor de politici geen verrassing moeten zijn. Twee jaar geleden nam het Lagerhuis zélf het besluit tot de restauratie van de Elizabeth Tower. Zoals het hele parlementaire complex desintegreert de toren waar je bij staat. De zandstenen gebouwen, ontworpen door sir Charles Barry en gebouwd tussen 1840 en 1850, blijken minder stevig dan de oude Westminster Hall uit de veertiende eeuw waaromheen zij zijn gebouwd.

De daken lekken, leidingen knappen, kabels liggen bloot, en wie weleens over een van de elf binnenplaatsen loopt, ziet brokstukken liggen die van de talloze gotische erkers of torentjes zijn afgebroken. Lagerhuislid Ben Bradshaw (Labour) klaagde in 2012 eens dat de wc’s niet doortrokken en urine zo zijn kantoor in liep.

Iedere zomer wordt tijdens het reces een klein deel van het complex opgelapt – maar tevergeefs. Om de Houses of Parliament grondig te renoveren, concludeerde consultantbureau Deloitte in 2014, zouden de commoners van het Lagerhuis en de Lords in het Hogerhuis tijdelijk moeten verhuizen. Ze kunnen alleen niet besluiten waarheen.

De knoop werd wel doorgehakt over de restauratie van de Elizabeth Clock. Nog altijd niet over het meest essentiële werk: het verstevigen van de 97,5 meter hoge toren. Die verschuift sinds de bouw van de Jubilee-metrolijn eronder millimeter voor millimeter richting de Theems. Het uurwerk wordt wel gerepareerd en schoongemaakt.

Keeper of the Clock

James Gray, Conservatief Lagerhuis en lid van een van de parlementaire commissies die de renovatie goedkeurde, zei vorige week tegen The Daily Telegraph dat hij niet beseft had dat Big Ben vier jaar niet zou luiden: „Dat is volslagen van de gekke.” Hij vroeg zich af waarom de klok dan niet buiten werktijden wél kon luiden. De Keeper of the Clock, die het uurwerk opwindt, wees dat voorstel meteen af. Dat zou te ingewikkeld en te duur worden.

Lagerhuislid Gray, die overigens in de Telegraph bekende dat hij geen tijd had gehad het hele rapport over de renovatie te lezen, eist echter dat het besluit de klok niet te luiden wordt herzien - met steun van premier May. Hij zei: „Big Ben is vreselijk belangrijk voor het geestelijke welzijn van het land.” Want Big Ben is meer dan een klok. Hij sloeg op die momenten die belangrijk waren voor de Britten, zoals het einde van de Eerste Wereldoorlog. Hij was stil toen Winston Churchill werd begraven.

En op 29 maart 2019 om middernacht zou hij een EU-loze tijd inluiden. Brexit zou een feit zijn „als Big Ben slaat”, zo zeiden kabinetsleden toen Theresa May met de procedure begon. Sommige Britten zien dan ook een complot in het zwijgen van de klok.