Een land dat binnenzit moordt minder

moord en doodslag

Het aantal moorden in Nederland daalt gestaag. Het geweld in de onderwereld neemt daarentegen iets toe, blijkt uit cijfers van het CBS.

Politieagenten in de Eendrachtstraat in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Evert Elzinga/ANP

De trend is onmiskenbaar: het aantal moorden daalt gestaag en sterk. In de jaren negentig van de vorige eeuw lag het aantal moorden gemiddeld op 250 per jaar. Na een piek van 264 in 2001 is dat gaan dalen.

Gemiddeld lag het aantal moorden in het eerste decennium rond de 185. En dat is nog hoog in vergelijking met het cijfer van 2016 dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vrijdag bekend maakte: 110 slachtoffers van moord en doodslag.

1Waarom daalt het aantal moorden in Nederland zo gestaag?

Volgens misdaadjournalist Gerlof Leistra, die in samenwerking met verschillende wetenschappers het aantal moorden al 25 jaar in kaart brengt voor weekblad Elsevier, is de vergrijzing een belangrijke oorzaak. „Oudere mensen zijn minder vaak betrokken bij criminaliteit en plegen minder moorden”, aldus Leistra. En de afgelopen tien jaar is daar een belangrijke factor bijgekomen, stelt hij: levensstijl. „Door de opkomst van internet en de komst van de smartphone zitten mensen vaker binnen”, aldus Leistra. En mensen die binnen zitten plegen minder snel misdrijven en lopen ook minder kans om slachtoffer te worden van een misdrijf.

2Wie zijn de daders en waar komen ze vandaan?

Uit de 5.000 zaken die Leistra de afgelopen 25 jaar verzamelde in zijn databank blijkt dat ruwweg eenderde van het aantal moorden wordt gepleegd in familieverband. „Dat aantal is stabiel en zal ook niet zo snel verdwijnen”, stelt Leistra.

De daling doet zich vooral voor bij ruzies en moorden die het onbedoelde gevolg zijn van een ander misdrijf. Leistra schrijft dat onder andere toe aan de daling van het aantal heroïneverslaafden die elkaar naar het leven staan of burgers beroven.

Desondanks hebben bewoners van grote steden nog altijd de grootste kans om slachtoffer te worden. In Amsterdam werd op de 100.000 inwoners de afgelopen jaren gemiddeld 2,4 moorden gepleegd, stelt het CBS in een toelichting op de cijfers over 2016. In heel Nederland lag dat cijfer de afgelopen jaren gemiddeld onder de 1 per 100.000 inwoners.

3Het aantal geplande liquidaties stijgt tegen de trend in?

Volgens het CBS blijkt dat het aantal liquidaties tussen 2012 en 2014 is toegenomen. Bijna een kwart van de moorden onder mannen in die periode is volgens het CBS een liquidatie. Dat percentage lag tussen 1997 en 2001 nog op 10 procent.

Het CBS stelt dat ruim 40 procent van de moorden wordt gepleegd met vuurwapens. Daar ligt dan ook een belangrijke verklaring voor de groei van het aantal liquidaties.

In 2008 heeft het kabinet besloten dat onderzoek naar wapenhandel geen afzonderlijke prioriteit meer hoeft te zijn en kan worden meegenomen bij lopende onderzoeken naar georganiseerde misdaad. Het gebrek aan aandacht leidt tot een toevloed van zware volautomatische wapens. De Vlaamse wapendeskundige Nils Duquet stelde vorig jaar in NRC dat het toenemende geweld in de onderwereld samenhangt met de ongebreidelde proliferatie van wapens. „Aan het begin van deze eeuw zag je dat alleen criminelen met een hoge status in de onderwereld over volautomatische wapens beschikten”, aldus Duquet. „In de Mocro-oorlog zie je dat hele jonge jongens met weinig of geen status in het criminele milieu al betrokken zijn bij schietpartijen met automatische wapens. Dat is geen toeval.”