Wie wist wat en wanneer? België en Nederland twisten over fipronil

Fipronil

In november werd de NVWA door de Belgen getipt over fipronil, in juni meende de NVWA van niks te weten. De Tweede Kamer onderbreekt zijn reces voor een spoeddebat.

Eieren op de lopende band bij een Belgisch pluimveebedrijf. De EU verweet de Belgen fipronilbesmetting van eieren te laat te hebben gemeld. Foto Kristof Van Acom / AFP

Twee brieven stuurden minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) en staatssecretaris Martijn van Dam (Landbouw, PvdA) deze maand al naar de Tweede Kamer over fipronil in eieren. Woensdagavond kwamen daar nóg eens bijna veertig kantjes met antwoorden op vragen van parlementariërs bij.

Toch vond een Kamermeerderheid dat niet genoeg. Volgende week donderdag wordt het reces onderbroken voor een debat, aangevraagd door de Partij voor de Dieren (PvdD), over het illegale bestrijdingsmiddel fipronil dat de eieren van ongeveer eenvijfde van de Nederlandse pluimveebedrijven besmette.

Esther Ouwehand, Kamerlid voor de PvdD, is blij dat nu snel een debat gevoerd kan worden met Schippers én Van Dam, die per 1 september een nieuwe baan heeft bij de NPO.

Nu bekend is dat de eieren besmet raakten na het reinigen van stallen door het bedrijf Chickfriend, en dat het eten van besmette eieren (in de meeste gevallen) alleen in heel grote hoeveelheden schadelijk is, zal het debat waarschijnlijk grotendeels gaan over het toezicht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Was dat goed en snel genoeg?

Het eerste eimonster

De snelheid van de NVWA in deze eiercrisis was meteen al onderwerp van discussie. Op 19 juni tipte het Belgische voedselagentschap FAVV de NVWA over fipronil in eieren, met een vermoedelijke link naar een Nederlands bedrijf. Pas na een maand werd het eerste eimonster genomen. Waarom zo laat, vroegen veel Kamerleden zich af.

Ook de Belgen kregen kritiek te verduren, in hun geval van de EU: België zou de besmetting van eieren te laat hebben gemeld. De Belgische Landbouwminister Denis Ducarme beet vorige week van zich af en bracht naar buiten dat de NVWA al in november vorig jaar een anonieme tip kreeg over fipronilgebruik bij Nederlandse pluimveebedrijven. Eerder werd aangenomen dat Nederland hier pas van wist na de Belgische tip in juni.

In november kwam inderdaad een tip binnen, reageerden Schippers en Van Dam vorige week. Na een analyse besloot de NVWA toen om niet te handhaven. Er zouden „geen aanwijzingen” zijn dat fipronil vanuit de stal ook in eieren terecht kon komen – er werden geen eieren getest. Wel werd een strafrechtelijk onderzoek voorbereid door de inlichtingen- en opsporingsdienst van de NVWA.

In antwoord op Kamervragen werd nog meer duidelijk: de tip van november ging over Chickfriend, het stalreinigingsbedrijf waarvan de twee eigenaren inmiddels zijn gearresteerd.

Nog dik zeven maanden

De NVWA kende die naam in november dus al. Toch kregen de Belgische autoriteiten, die het bedrijf al snel verdachten, in juni van de NVWA te horen dat de toezichthouder geen informatie over Chickfriend had. Verklaring die woensdag gegeven werd: de naam was niet goed verwerkt in het NVWA-toezichtssysteem. Waar de Belgische autoriteiten hun ergernis over „het ontbreken van feedback” van de NVWA lieten blijken, lijkt het er dus op dat simpelweg niet iedereen binnen de organisatie meteen op de hoogte was.

Waarom in november niet „adequaat” werd gereageerd op de tip over Chickfriend is volgens Kamerlid Ouwehand „dé vraag die blijft hangen”. „Er is een strafrechtelijk onderzoek begonnen, maar ondertussen heeft het bedrijf nog dik zeven maanden verboden spul in stallen kunnen spuiten.” Het Kamerlid ziet het ingelaste debat als „een signaal naar de formatietafel”: er is volgens haar „te lang en te veel” op de NVWA bezuinigd.