Helft van de daders aanslagen heeft crimineel verleden

Foto Emilio Morenatti/AP

Barcelona is de laatst getroffen stad in een reeks terroristische aanslagen. Sympathisanten van Islamtische Staat pleegden alleen al in de afgelopen 12 maanden veertien aanslagen in Europese steden. Daarbij vielen in totaal 191 doden en 926 gewonden.

Bij de meeste terroristische acties – acht van de veertien – werd een voertuig als wapen gebruikt. De eerste vond vorig jaar plaats in het Franse Nice, toen een IS-sympathisant met een truck inreed op een menigte die naar een vuurwerkshow stond te kijken. 86 mensen kwamen om. Hierna schepten voertuigen bezoekers van een Berlijnse kerstmarkt, een winkelstraat in Stockholm en voorbijgangers op twee Londense bruggen. In Frankrijk reden automobilisten in op militairen en agenten.

Terreurbeweging IS roept sympathisanten sinds 2014 op om voertuigen te gebruiken voor aanslagen. Het is een laagdrempelige manier om veel burgerslachtoffers te maken. Door scherpere veiligheidscontroles is het aanschaffen van wapens of explosieven vele malen riskanter.

Meer betrokkenen

Het aantal betrokkenen bij de aanslag in Barcelona wijkt af van andere recente terreurplots. De Spaanse politie houdt een groep van acht tot elf mensen verantwoordelijk. Bijna alle andere aanslagen het voorbije jaar werden uitgevoerd door eenlingen. Wel stond een aantal van hen in contact met andere IS-sympathisanten. Ook de jeugdige leeftijd van de daders in Barcelona verschilt met die van eerdere aanslagen: die werden vaak gepleegd door dertigers.

De nationaliteit van de recente Europese terroristen is zeer divers. Een minderheid is geboren in de landen waarin zij hun aanslagen pleegden. Er zitten relatief veel Tunesiërs, Algerijnen en Oezbeken tussen. Een aantal kwam kort voor de aanslag binnen op een visum of als asielzoeker. Zo verbleef de Algerijn die begin deze maand inreed op een groep militairen met een verblijfsvergunning in Frankrijk.

Nauwelijks teruggekeerde IS-strijders

Onder de daders bevinden zich – voor zover bekend – nauwelijks teruggekeerde IS-strijders. Inlichtingendiensten wijzen al geruime tijd op het gevaar dat jihadstrijders terug kunnen keren om hier aanslagen te plegen. Maar de veertien recente aanslagen lijken met name gepleegd door IS-sympathisanten, niet door strijders die terugkeren van het slagveld.

Ongeveer de helft van de daders heeft een crimineel verleden, zoals drugshandel, diefstallen en overvallen. Onder hen de 39-jarige Fransman die in april een agent doodschoot: hij zat eerder al veertien jaar in de cel voor diverse vergrijpen. Het relatief grote aandeel ex-criminelen onder aanslagplegers past bij het beeld dat naar voren komt uit terrorismestudies. Uit Leids onderzoek naar 55 terroristen die tussen 1978 en 2015 in hun eentje een aanslag pleegden, blijkt dat 45 procent een geschiedenis van geweldsmisbruik had.